ES‘AD, Kerküklü Mehmed Es‘ad

(d. ?/? - ö. 1248/1832)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Kerkük'te doğdu. Asıl adı Hacı Mehmed Es'ad'dır. Kerkük naiplerinden ve daha sonra Kerkük kadılığı da yapan Ali Efendi'nin oğludur. Babasından dolayı Araplar arasında İbnü'n-Nâ'ib, Türkler arasında Nâ'iboğlu olarak tanındı. Nâ'iboğlu ailesinin Emevilere dayandığı söylenmektedir. 1821 yılında Dâvud Paşa'ya intisap etti, ondan ders aldı, sonra da onun sır kâtibi oldu. 1831 senesinde Bağdat valisi Ali Rıza Paşa tarafından Bağdat defterdarlığına atandı. Aynı yılın Cemâziyelâhir ayının başında isyan eden birtakım Arap aşiretlerinin isyanını bastırmak üzere vali Ali Rıza Paşa bunlar üzerine bir askeri kuvvet gönderir. Bu kuvveti idare eden kumandanlar arasında çıkan ihtilafları halletmek için de Es'ad'ı gönderir. Es'ad bu işinde büyük bir başarı gösterir ve bunun karşılığı olarak da aynı yılın Şaban ayının ortasında valilikten sonra en büyük görev sayılan kethudalığa tayin edilir. Es‘ad bu kethudalık görevini de başarıyla sürdürür. Hatta vali Ali Rıza Paşa neredeyse bütün yetkilerini ona vermiştir ve bu da halkın hoşnutsuzluğuna neden olmuştur. Yaptığı bazı olumsuz işler nedeniyle hatta bazı durumlarda şiddet kullanmasından dolayı aleyhinde şikâyetler olmuş, görevden alınması için bazı küçük gösteriler de yapılmıştır. Nihayet 1248/1832 yılının Ramazan ayının 28'inde teravih namazından sonra vali konağına giderken Bağdat'ta tabancayla vurularak öldürüldü. Cesedi Meydan Sahası'nda yirmi dört saat kaldıktan sonra Ali Paşa Camiine kaldırılarak o civarda defnedilmiştir. Es'ad, Kerkük'te bulunan Ahi Hüseyin Mahallesi'ndeki Nâ'iboğlu Camii'ni yaptırmıştır.

Kuvvetli bir şair olan Es'ad'ın Arapça, Farsça, Türkçe şiirleri vardır. Elimizde şiirlerinin bulunduğu bir mecmua bulunmamasına rağmen kalan şiirlerinden yola çıkılarak Es'ad'ın devrinde önemli bir şair olduğunu görüyoruz. Dönemin şairleri onun şiirlerine nazireler ve tahmisler yazmışlar, onu her zaman takdirle anmışlardır. Arapça şiirleri de dönemindeki Arap şairler tarafından beğenilerek taştir edilmiştir. Es'ad, Bağdat'taki çalışma ve teşvikleriyle bir edebi hareket yaratmıştır. Tanınmış birçok şair ve ediplerle onun şiir tartışmaları vardır. Başta Ömer Ramazan, Şeyh Sâlih Temîmî ve Hamza Merîze olmak üzere bütün muasırları onun ilmi kudretini ve edebî kabiliyetini takdir etmişlerdir. Ata Terzibaşı yedi Türkçe, iki Arapça şiirini kitabına almıştır (1968: I/76-81).

Kaynakça

Terzibaşı, Ata (1968). Kerkük Şairleri. C. I. Kerkük.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET ARSLAN
Yayın Tarihi: 12.06.2014
Güncelleme Tarihi: 02.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Murabba‘

Hâk-i pây-i yâre geldim şâd-mân oldum bugün

Mazhar oldum iltifâta kâm-rân oldum bugün

Hadd-i zâtımda gedâ-yı bî-ser ü sâmân isem

Velâkin hüsnünle ben şâh-ı cihân oldum bugün

Ol Mesîhâ-dem-sıfatla ey dil oldum hem-zebân

Buldu feyz-i sohbetiyle mürde cismim tâze cân

Teşne-i hicrân iken emdim leb-i la'lin hemân

Pîr idim âb-ı hayât içdim cüvân oldum bugün

Hamdü-lillâh tâli'-i mes'ûd-bahş-ı yâr ile

Gülşen-i işretde bülbül-veş o gül-ruhsâr ile

Fursat el verdi görüşmek kısmet oldı yâr ile

Rû-be-rû zânû-be-zânû nagme-hân oldum bugün

Bir kemân-ebrû kemân-keş yâre oldum mübtelâ

Kabza-i cevrinde kaddim yâ gibi oldı dü-tâ

Dest-i nâzından gelen tîr-i cefâ itmez hatâ

Nâvek-i dil-dûz-ı müjgâna nişân oldum bugün

Rahm idüp insâfa geldi ol cüvân-ı dil-rübâ

Hâlimi sordı beşâşetle idüp arz-ı vefâ

Kandedir andı beni adımla ol şeh Es'ad'â

Müjdeler kim sâhib-i nâm u nişân oldum bugün

(Terzibaşı, Ata (1968). Kerkük Şairleri. C. I. Kerkük. 78, 79.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Necmettin Necip Esind. 1912 - ö. 12 Ağustos 1987Doğum YeriGörüntüle
2Kemal Beyatlıd. 19 Temmuz 1958 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ÂSÂF, Molla Mehmed Sâlihd. ? - ö. 1820Doğum YeriGörüntüle
4Necmettin Necip Esind. 1912 - ö. 12 Ağustos 1987Doğum YılıGörüntüle
5Kemal Beyatlıd. 19 Temmuz 1958 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6ÂSÂF, Molla Mehmed Sâlihd. ? - ö. 1820Doğum YılıGörüntüle
7Necmettin Necip Esind. 1912 - ö. 12 Ağustos 1987Ölüm YılıGörüntüle
8Kemal Beyatlıd. 19 Temmuz 1958 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9ÂSÂF, Molla Mehmed Sâlihd. ? - ö. 1820Ölüm YılıGörüntüle
10Necmettin Necip Esind. 1912 - ö. 12 Ağustos 1987MeslekGörüntüle
11Kemal Beyatlıd. 19 Temmuz 1958 - ö. ?MeslekGörüntüle
12ÂSÂF, Molla Mehmed Sâlihd. ? - ö. 1820MeslekGörüntüle
13Necmettin Necip Esind. 1912 - ö. 12 Ağustos 1987Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Kemal Beyatlıd. 19 Temmuz 1958 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ÂSÂF, Molla Mehmed Sâlihd. ? - ö. 1820Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Necmettin Necip Esind. 1912 - ö. 12 Ağustos 1987Madde AdıGörüntüle
17Kemal Beyatlıd. 19 Temmuz 1958 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ÂSÂF, Molla Mehmed Sâlihd. ? - ö. 1820Madde AdıGörüntüle