FERDÎ

(d. ?/? - ö. 962/1555)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Mehmed’dir. “Kuloğullarından” , babası gibi yeniçeri olan şair, İstanbul’da doğdu. Kanunî Sultan Süleyman bendelerindendir. Yeniçeri ağası Mustafa Ağa’nın yanında bulundu. Şuarâ tezkirelerinde şairin sadece genç yaşta öldüğü bildirilmektedir. Ferdî hakkında en çok bilgi veren Meşâirü’ş-Şu’arâ’da somut bilgilerden ziyade şairin gönül ilişkileriyle ilgili pek çok anekdota yer verilir. Âşık Çelebi’ye ve muhtemelen ondan naklen Âlî’ye göre Ferdî, başından geçen pek çok maceradan sonra yeniçeri kâtibi Şehabeddin Bey’in yanına gitti. Şehabeddin Bey’in ölümünden sonra sekban ve yayabaşı olup bölüge girdi. Yirmi beş akçe ile silahdar oldu. Bir ara danişmendliğe heves ettiyse de tam bu sıralarda esrar içmeye müptela olarak danişmendliğe devam edemedi. 962 yılı Ramazan ayının sonlarında (Ağustos 1555) ata binerken düşerek öldü. Şairin ölüm tarihi Edirneli Nazmî Divanı’ndaki bir tarih manzumesine göre (Avşar 1998: XXX) H. 958/1551/1552 görünmemektedir. Ancak daha ilginç olanı, tezkiresini 1546 yılında yazan Latîfî’nin şairden “Bu asr içinde fevt oldı.” diye bahsetmesidir. Bütün bu karmaşa içinde Âşık Çelebi’ye itibar etmek gerektiğini düşünüyoruz. Zira anlattığı uzun hikâyelerden Âşık Çelebi’nin şairi bizzat ve yakından tanıdığı anlaşılmaktadır. Kaynaklar müştereken genç yaşta öldüğünden bahsettiklerine göre 16. yüzyılın ilk çeyreğinin başlarında doğmuş olması gerekir. Kaynaklarda özellikle “güzelliği” vurgulanır. Bir cinayet işlediği de hakkında yazılanlar arasındadır. Tezkirelerde şairi sanat yönü hakkında fazla malumat yoktur. Latîfî, zamanında şiirlerinin meşhur olduğunu ve ilgi gördüğünü söyler. Pervâne Bey Mecmuası’nda iki, Edirneli Nazmî’nin Mecma’u’n-Nezâ’ir’inde bir adet şiiri yer almaktadır.

Kaynakça

Avşar, Ziya (1998). Edirneli Nazmî Hayatı-Edebî Kişiliği-Eserleri-Türkî-i Basît. Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi.

Canım, Rıdvan (hzl.) (2000). Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzemâ. Ankara: AKM Yay.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.
Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ (İnceleme-Metin). İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yay.
Köksal, M. Fatih (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf. [erişim tarihi: 20.03.2013]  
Köksal, M. Fatih (2004). “Ferdî”. Türk Dünyası Edebiyatçılar Yazarlar ve Şairler Ansiklopedisi. C. 4. Ankara: AKM Yay. 43-44.
Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmet Nail Tuman, Tuhfe-i Nâ’ilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.
Kutluk, İbrahim (hzl.) (1978). Kınalızâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: TTK Yay.  
Pervâne Bey. Mecmû’a-i Nezâ’ir. Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat Nr. 406, vr. 124a, 531b, 551a.
Sehî (1325). Tezkire-i Sehî. İstanbul: Matbaa-i Âmidî.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. (1979). "Ferdî". C. 3. İstanbul: Dergâh Yay. 192.
 

 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET FATİH KÖKSAL
Yayın Tarihi: 06.09.2013
Güncelleme Tarihi: 05.12.2020

Eserlerinden Örnekler

  Gazel

 Mâlik-i deşt-i gam[a] göz yaşları asker yiter

 Başına gerd-i semend-i dil-rübâ efser yiter

 Çeşme-i la’l-i lebi ol yâr-ı gendüm-gûnumuñ

 Cennet-i hüsninde âdem olana Kevser yiter

 Oluyorken derd ü hecr ile cihânda çeşm-i ter

 Gûşe-i mihnetde yârân üstüme aglar yiter

 Bitmesün şimşâd u serv açılmasun gülşende gül

 Dehr içinde baña ruhsâr u kad-i dil-ber yiter

 Ferdiyâ evsâf-ı hattın râst tahrîr itmege

 Reglerüm cân safhasına yir yirin mıstar yiter

(Köksal, M. Fatih (2012). Edirneli NazmîMecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf. [erişim tarihi: 20.03.2013]. 801)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HÜSNÎ, Hüseyin Hüsnîd. ? - ö. 1890Doğum YeriGörüntüle
2SADÎK, Yahyâ Efendid. 1691 - ö. 1752Doğum YeriGörüntüle
3Selim İlerid. 30 Nisan 1949 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4HÜSNÎ, Hüseyin Hüsnîd. ? - ö. 1890Doğum YılıGörüntüle
5SADÎK, Yahyâ Efendid. 1691 - ö. 1752Doğum YılıGörüntüle
6Selim İlerid. 30 Nisan 1949 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7HÜSNÎ, Hüseyin Hüsnîd. ? - ö. 1890Ölüm YılıGörüntüle
8SADÎK, Yahyâ Efendid. 1691 - ö. 1752Ölüm YılıGörüntüle
9Selim İlerid. 30 Nisan 1949 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10HÜSNÎ, Hüseyin Hüsnîd. ? - ö. 1890MeslekGörüntüle
11SADÎK, Yahyâ Efendid. 1691 - ö. 1752MeslekGörüntüle
12Selim İlerid. 30 Nisan 1949 - ö. ?MeslekGörüntüle
13HÜSNÎ, Hüseyin Hüsnîd. ? - ö. 1890Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14SADÎK, Yahyâ Efendid. 1691 - ö. 1752Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Selim İlerid. 30 Nisan 1949 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HÜSNÎ, Hüseyin Hüsnîd. ? - ö. 1890Madde AdıGörüntüle
17SADÎK, Yahyâ Efendid. 1691 - ö. 1752Madde AdıGörüntüle
18Selim İlerid. 30 Nisan 1949 - ö. ?Madde AdıGörüntüle