Madde Detay

Külhanî Ali Dede Urfalı olup 17. yüzyılda yaşadığı bilinmektedir. İsmi Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi'nden tespit edilen mutasavvıf şairin hayatına dair fazla bir bilgiye ulaşılamamıştır (1990: 37). Önceleri varlıklı bir tüccarken tasavvufa meyledip işini bırakan şairin seyahat ettiği, ardından Konya Mevlevihanesinde bulunduğu, burada uzun bir süre hizmet ettikten sonra Bağdat Mevlevihanesine tayin edildiği bilinmektedir. Bir hamam külhanında kaldığı için Külhanî mahlasını alan ve şiirlerinde bu mahlası kullanan şairin müritlerinden olan Mustafa Beşe hakkında “paşa olacak” dediği ve müridinin gerçekten de önce Yeniçeri Ağası ardından da Vezir (Mustafa Paşa) olduğu söylenir. Mustafa Paşa’nın davetiyle İstanbul’a giden ve onunla Azak Kalesinin fethine katılan Külhanî Ali Dede bir süre sonra Bağdat’a dönmüş ve burada vefat etmiş ve Bağdat Mevlevihanesi haziresine defnedilmiştir. Kaynakta ayrıca Esrar Dede Tezkiresi'nde gazelleri olduğu bilgisi de yer almaktadır ancak Esrar Dede’ye ait bu eserde yalnızca bir gazeline ulaşılabilmiştir (Genç 2000: 448). Bağdat’ta vefat ettiği bilinen şairin ölüm tarihi bilinmemektedir. 

Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrar Dede Tezkire-i Şu'arâ-yı Mevleviyye (İnceleme-Metin). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yay.

“Külhanî Ali Dede” (1990). Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi. C. 6. İstanbul: Dergâh Yay. 37.

Gazel

Subha deñlü yasdanan yârün eşigi tâşını

Giceler kûyın sulayan akıdup göz yaşını

Zârılıklar idüben uyumayan şeb-tâ-seher

Kûyınuñ pîr ü cüvânun şehrinüñ ev başını

Gam beyâbânında aklın yitürüp bî-hûş olan

Bilmeyen kendüyi teşhîs itmeyen yoldaşını

Kimdürür bilmek dilerse hüsn-i nakşında habîb

Valih ü şeydâ olup fehm itmeyen kardaşını

Külhanî derdin o şûha bilmiş olsun a dôstlar

Mekteb-i aşk içre dersin unudan kallâşını

Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrar Dede Tezkire-i Şu'arâ-yı Mevleviyye (İnceleme-Metin). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yay. 448.