ÖMER BEY, Hayâlî-zâde Ömer Bey

(d. ?/? - ö. 1004/1595)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Kaynaklarda Hayâlî-zâde Ömer Bey olarak geçmektedir (Kurnaz 2011: 2975/705). İstanbul’da doğup büyüdü. Yenicevardarlı Hayalî Mehmed Çelebi'nin oğludur (Kurnaz 2011: 2975/705). Babasının adından dolayı Hayâlî-zâde sanıyla tanındı. Babasının dostu olan Edirneli Emrî Çelebi doğumuna "Hoş Veled" ifadesini tarih düşürmüştür ki 946/1540 senesine rastlar. Ömer Bey babası öldüğü zaman 17-18 yaşlasrında bir gençti. Ancak çalıştı, okudu ve aydın biri oldu. Bütün ömrünü de okumakla geçirdi (Peremeci 1939: 239). Bağdat’ta mâl defterdarı olarak görev yapmıştır (Solmaz 2005: 175, Kurnaz 2011: 2975/705). 988 /1580'den 1008/1600 yılına kadar 20 sene Halep defterdarı olmuştur. 1010/1601 tarihinde azledilmiştir (Mehmed Süreyya 1308-15/ 1890-97: 2/313). Ölüm tarihi Faizî'de ve Nail Tuman'da 1004/1595 olarak kayıtlıdır (Kayabaşı 1996: 573, Kurnaz 2011: 2975/705). Cây ola mülk-i cinân sana Hayâlî-zâde" mısraı vefatına tarihtir (Kurnaz 2011: 2975/705). Vefatı tarihini Beyanî'nin 1005/1596  Sicill'in 1010/1601, Osmanlı Müellifleri'nin 1022/1623 diye göstermesi yalıştır (Mehmed Süreyya 1308-15/ 1890-97: 2/313, Kurnaz 2011: 2975/705). Bursalı Mehmed Tâhir ve Mehmed Süreyya Ömer Beay için iki ayrı ölüm yeri vermektedir. Bursalı Mehmed Tâhir'e göre Edirne'de vefat ederek Kabaktepe Kabristanı'na defnedilmiştir (Bursalı Mehmed Tâhir 1333-42:2/160 ). Mehmed Süreyya'ya göre ise Koca Mustafa Paşa'ya defnedilmiştir (Mehmed Süreyya 1308-15/ 1890-97: 2/313). Enisü'l-müsamirin yazarı Hıbrî'ye göre Muradiye avlusunda mezarını kazdırtıp hazırlatmış, taşlarına kendinin şu beyitlerini yazdırmıştır (Peremeci 1939: 239):

Yanılıp bunca günâhı eyledim nisyân ile/Hazretine nice varsın bu kulun isyân ile

Fahr-ı âlem hürmetine izzetine yâ İlâh/Cennete gönder beni îmân ile ihsân ile

O sırada I. Sultan Ahmed maiyeti ile birlikte Edirne'de bulunuyormuş. Muradiye mütevellisi İsmail Efendi adında birinin merhum Ömer Bey'e düşmanlığından doğma telkinatı üzre zamanın sadrazamı olan Nasuh Paşa, merhumun cenazesini hazırlattığı mezara gömdürtmedi. Akraba ve dostları Ömer Bey'in cenazesini Kıyık mezarlığına gömdüler.

"Çocuk babasının sırrıdır" sözüne uygun olarak güzel şiirleri vardır. İyi sözden anlayanlar bu örnekleri kulağa küpe hatta gerdanlık yapacak kadar takdir etmişler (Solmaz 2005: 175). Muradiye camiinde haftada 2 gün Mesnevi şerif okuturmuş (Peremeci 1939: 239).

Ömer Bey'in Ayasofya binası hakkında bir risale yazdığını Hıbrî Enisü'l-müsamirin'de yazıyor (Peremeci 1939: 239).

 

 

Kaynakça

Bursalı Mehmed Tâhir (1333-42). Os­manlı Müellifleri. C. II. İstanbul: Matbaa-ı Amire.

Canım, Rıdvan (1995). Edirne Şairleri. Ankara: Akçağ Yay.

Kayabaşı, Bekir (hzl.)(1996). Kafzade Faizî'nin Zübdetü’l-Eşârı. Doktora Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi. 

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i NâilîDîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Mehmed Süreyya (1308-15/ 1890-97). Sicill-i Osmânî. C. II. İstanbul: Matbaa-i Âmire.

M. Şemseddin Sami (1996). Kâmûsü'l-Alam  C. I-VI. İstanbul: Kaşgar Neşriyat.

Peremeci, Osman Nuri (1939). Edirne Tarihi. İstanbul: Edirne ve Yöresi Eski Eserleri Sevenler Kurumu.

Solmaz, Süleyman (hzl.) (2005). Ahdi ve Gülşen-i Şuarası. Ankara: AKM Yay.

Sungurhan, Aysun. Beyanî-Tezkiretü’ş-Şuara. ekitap.kulturturizm.gov.tr.

Sungurhan, Aysun. Kınalızade Hasan Çelebi-Tezkiretü’ş-Şuara. ekitap.kulturturizm.gov.tr.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 24.11.2014
Güncelleme Tarihi: 10.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Ne var âr itmese ol şâh-ı hûbân ben gedâsından

Meseldür hûb-rûlar yüz çevürmez mübtelâsından

 

Siyâh ebrûların pür-çîn iderse yâr aldanma

Siper kıl tîrine sînen alınma yâr karasından

 

Gözinün sürme çeküp ag u karasına nigâr

Göz karardur beni öldürmek içün leyl ü nehâr 

(Solmaz, Süleyman (hzl.) (2005). Ahdi ve Gülşen-i Şuarası. Ankara: AKM Yay. 175.)

 

Sâkî pür eyle bâde ile sâgar-ı humı

Sür ey tabîb sîne-i mecrûhuma merhemi 

(Kurnaz, Cemal-Mustafa Tatcı (hzl.). (2001). Tuhfe-i Nâilî, Mehmet Nail Tuman. Ankara: Bizim Büro Yay. 2975/705.) 

 

Cânâne aceb şehr-i mahabbetde kim oldı

Şûrîde gönül sıgmaz iken kevn ü mekâna 

(Kayabaşı, Bekir (1996). Kafzade Faizî'nin Zübdetü’l-Eşârı. Doktora Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi. 433.) 

 

Sâkî pür eyle bâde ile sâgar-ı Cem'i

Sür ey tabîb sîne-i mecrûha merhemi 

(Kayabaşı, Bekir (1996). Kafzade Faizî'nin Zübdetü’l-Eşârı. Doktora Tezi. Malatya: İnönü Üniversitesi. 433.)

 

Kızardı tâbı gülden ruhları buldı tarâvetler

Açıldı bâgı hüsnün gülleri Allaha minnetler

 

Eyledik cânı azîzi çâh-ı minnetden halâs

Mısr-ı hüsnün Yûsuf'ı bir dil-rübâya mâliküz 

(Peremeci, Osman Nuri (1939). Edirne Tarihi. İstanbul: Edirne ve Yöresi Eski Eserleri Sevenler Kurumu. 239.)

 

Bilmez miyim seni nesin ey bî-vefâ nesin

Âşûb-ı rûzgâr u belâ-yı zamânesin

 

Devlet nişânların görürem sende ey gönül

Benzer hadengi gamze-i yâre nişânesin 

(Peremeci, Osman Nuri (1939). Edirne Tarihi. İstanbul: Edirne ve Yöresi Eski Eserleri Sevenler Kurumu. 239.) 

 

Ne fart-ı hûb gerek zevcede ne hüsni lebi

Miyânı gözle ki hayru'-l-umûru evsatuha 

(Peremeci, Osman Nuri (1939). Edirne Tarihi. İstanbul: Edirne ve Yöresi Eski Eserleri Sevenler Kurumu. 240.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HAYRÎ, Hayrullah Hayrî Efendid. ? - ö. 1722-23Doğum YeriGörüntüle
2Mehmet Arif Derbendd. 1960 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3CEMALİ/SELMAN, Selman Cemali Babad. ? - ö. 1940\'larDoğum YeriGörüntüle
4HAYRÎ, Hayrullah Hayrî Efendid. ? - ö. 1722-23Doğum YılıGörüntüle
5Mehmet Arif Derbendd. 1960 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6CEMALİ/SELMAN, Selman Cemali Babad. ? - ö. 1940\'larDoğum YılıGörüntüle
7HAYRÎ, Hayrullah Hayrî Efendid. ? - ö. 1722-23Ölüm YılıGörüntüle
8Mehmet Arif Derbendd. 1960 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9CEMALİ/SELMAN, Selman Cemali Babad. ? - ö. 1940\'larÖlüm YılıGörüntüle
10HAYRÎ, Hayrullah Hayrî Efendid. ? - ö. 1722-23MeslekGörüntüle
11Mehmet Arif Derbendd. 1960 - ö. ?MeslekGörüntüle
12CEMALİ/SELMAN, Selman Cemali Babad. ? - ö. 1940\'larMeslekGörüntüle
13HAYRÎ, Hayrullah Hayrî Efendid. ? - ö. 1722-23Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Mehmet Arif Derbendd. 1960 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15CEMALİ/SELMAN, Selman Cemali Babad. ? - ö. 1940\'larAlan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HAYRÎ, Hayrullah Hayrî Efendid. ? - ö. 1722-23Madde AdıGörüntüle
17Mehmet Arif Derbendd. 1960 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18CEMALİ/SELMAN, Selman Cemali Babad. ? - ö. 1940\'larMadde AdıGörüntüle