Madde Detay

Âşık Ali Nâdirî’nin gerçek adı Muharremeli Nadir Senc’dir. 1328/1949 yılında Hemedan vilayetine bağlı Hemedan ilçesinin Neşer köyünde doğmuştur. Annesinin adı Fatıma, babasının adı ise Behreli’dir. Resmî bir eğitim almamış olması sebebiyle okuma yazma bilmeyen âşık, geçimini yalnızca âşıklıkla sağlamış, başka bir meslek edinmemiştir. On sekiz yaşında evlenmiş, bu evlilikten üçü kız, beşi erkek olmak üzere toplam sekiz çocuk sahibi olmuştur.

Nâdirî’nin âşıklığa yönelişi, klasik “badeli âşık” tipinin özelliklerini yansıtan, olağanüstü bir tecrübe üzerine kuruludur. Kendi anlatımına göre Hz. Ali’yi rüyasında görmüş ve bu rüyada kendisine “Âşık Ali” mahlası verilmiştir. Böylece mesleğe başlangıcı, Anadolu ve Azerbaycan sahalarında sıkça rastlanan rüya motifiyle bağlantılı kutsal çağrı temasıyla gerçekleşmiştir.

Sanatını şekillendirirken herhangi bir ustanın doğrudan çırağı olmaması dikkat çeken bir husustur. Ancak bu durum, geleneğin dışına düştüğü anlamına gelmez. Nâdirî, Save çevresinde yaşayan usta âşıkları dinleyerek ve ses kasetlerinden faydalanarak kendini yetiştirdiğini, diğer bir ifadeyle eksiklerini geleneğin dolaylı aktarım kanallarıyla telafi ettiğini dile getirmiştir.

Sanat hayatına ilk adımını, on beş yaşında çöğür çalmaya başlayarak atmıştır. Zamanla tar ve tef gibi diğer geleneksel sazlarda da ustalık kazanmıştır. Bununla birlikte onu bölgesinde farklı kılan asıl nitelik, güçlü doğaçlama şiir söyleme yeteneğidir. Serendec bölgesinde düzenlenen sanatkârlar yarışmasında, Tahran ve Kum başta olmak üzere birçok şehirden gelen altı yüz sanatçı arasından birincilik elde etmiş, ödül olarak bir milyon tümen kazanmıştır. Bu başarı, Nâdirî’nin yalnızca yerel çevrede değil, daha geniş bir coğrafyada tanınan bir âşık olduğuna işaret etmektedir.

Sanat yaşamı boyunca dost meclisleri, televizyon programları, resmî törenler, sünnet törenleri ve özellikle toy meclislerinde icralar gerçekleştirmiş, Hemedan ve yakın çevresinin yanı sıra farklı bölgelerde de sahne almıştır. Elli beş yıla yayılan icra hayatında, on bir yıl boyunca balaban icracısı Memmet Cevahirî ile çalışmıştır. Bu uzun soluklu ortaklık, âşık icrasının yalnızca bireysel bir söz ve saz performansı değil; söz, ezgi ve sazın birlikte uyumla yürüdüğü kolektif bir yapı olduğunu göstermektedir. Âşık, 9 Hordad 1398/30 Mayıs 2019 tarihinde, yetmiş yaşında hayata veda etmiştir.

Anlatı repertuvarı bakımından, Âşık Ali Nâdirî’nin halk hikâyeciliği geleneğine ait pek çok metni hafızasında taşıdığı anlaşılmaktadır. Garip ile Şahsenem, Kerem ile Aslı, Memmed Beycan Sövdeger, Seyidi ile Peri, Tahir ile Zöhre, Tilim Han ve Tufarganlı Abbas ile Gülgez bunlar arasında yer almaktadır. Ayrıca Behram ile Gülendam ve Şirin ile Birçek hikâyelerinin bazı şiir kısımlarını da icra etmektedir. Özellikle Tilim Han Hikâyesi’ni Merkezi vilayetinin Tefriş ilçesine bağlı Rudbar bölgesinde yaşayan yaklaşık on usta âşıktan meşk etmiş olması ve bu hikâyeyi İsteriyo Ahmedî Müzikevi’nde yirmi sekiz saat boyunca kesintisiz icra etmesi hem anlatı hafızasının genişliğini hem de performans gücünün yoğunluğunu gösteren çarpıcı bir örnektir. Makam repertuvarı da sözlü anlatı birikimi kadar zengindir. Nâdirî’nin icra ettiği başlıca makamlar şunlardır: Çerrah, Dübeytî, Geraylı, Gezme, Hemedanî, Koba, Köroğlu, Maran, Mihreban, Neynim, Şah Hatai, Şahseven, Şikeste ve Zarıncı.