Madde Detay

Rahman Ali Deryayî, 1335/1956 yılında Hemedan vilayetinin Kebudraheng ilçesine bağlı Mübarekabad köyünde dünyaya gelmiştir. Babası Kitep Deryayî, annesi Nimtac’dır. İlkokul ikinci sınıfa kadar eğitim görmüş, bu süreçte okuma yazma öğrenmiştir. 1353/1974 yılında evlenmiş olup üç çocuk babasıdır. Âşıklık mesleğini icra etmenin yanı sıra tarımla da uğraşarak geçimini sağlamaktadır.

Âşıklık geleneğinin Rahman Ali Deryayî’nin yakın çevresinde güçlü bir biçimde varlık gösterdiği görülür. Babası Kitep Deryayî, özellikle dost meclislerinde balaban ve düzele çalarak sanatını ortaya koymuş, kardeşi Ferman Deryayî ise çöğür icracısı olarak meclislerde yer almıştır. Böylece sanatçının müzikal kimliği, çocukluk yıllarından itibaren maruz kaldığı bu aile içi müzik ortamı içinde şekillenmiştir.

Rahman Ali Deryayî, henüz on iki yaşındayken sanat hayatına adım atmış ve âşıklığı bir meslek olarak benimsemiştir. Usta-çırak geleneği içinde yetişen sanatçının başlıca ustaları babası Kitep Deryayî ile Âşık Maşallah’tır. Balaban ve zurnayı doğrudan babasından öğrenmiş, geleneksel müzik bilgisini yalnızca sözlü ve meşk temelli bir süreçle değil, aynı zamanda kurumsal bir eğitimle de desteklemiştir. İran Kültür Bakanlığı’na bağlı bir kurumda aldığı dersler sayesinde bölgeye özgü makamları nota sistemiyle öğrenmiş, böylece hem geleneksel hem de teorik düzlemde donanımlı bir icracı konumuna gelmiştir.

Geniş bir icra sahasına sahip olan Deryayî, dost meclisleri, doğum günü kutlamaları, sünnet törenleri, resmî programlar ve toylar gibi farklı bağlamlarda sanatını ortaya koymaktadır. Tahran, Şiraz, Kirman, Kum ve Hemedan gibi önemli şehirlerin yanı sıra Türkiye’de düzenlenen çeşitli etkinliklerde de sahneye çıkmış, bu performansları dolayısıyla çok sayıda takdirname ile onurlandırılmıştır.

Toylarda ücret konusunda gözettiği tutum, âşıklığa bakışındaki toplumsal duyarlılığı yansıtmaktadır. Toy sahibinin ekonomik durumunun zayıf olduğu ortamlarda yalnızca dinleyicilerin verdiği bahşişle yetinmekte, ev sahibinin maddi imkânı elverişli olduğunda ise dört yüz ila beş yüz bin tümen arasında değişen bir bedel talep etmektedir. Bu yaklaşım, âşıklığın yalnızca gelir getiren bir meslek değil, aynı zamanda toplumsal dayanışmayı güçlendiren kültürel bir hizmet biçimi olarak da görüldüğünü göstermektedir.

Uzun yıllar boyunca pek çok âşıkla birlikte sahne alan Rahman Ali Deryayî, yaklaşık on beş yıl boyunca kayınbabası Âşık Aliyullah’la, beş altı yıl kadar Âşık Kelbe Senakî’yle, belirli bir dönem ise Âşık Han Mirza ile toy meclislerine katılmıştır. Günümüzde toy icralarını Âşık Hamid Mecidî ve yaklaşık on beş yıldır birlikte çalıştığı davul ve tef ustası Muhammed Ağa Perestî ile sürdürmektedir. Bu uzun soluklu iş birlikleri, onun sahne pratiğinde istikrarı ve kolektif uyumu önceleyen bir anlayış benimsediğini ortaya koymaktadır.

Balaban icralarında tercih ettiği makamlar, teknik hâkimiyetini ve bölgesel müzik geleneğine hâkim olduğunu açık biçimde ortaya çıkarır. Özellikle Çargâh, Bir Ayak, İki Ayak, Üç Ayak, Dört Ayak, Beş Ayak, Altı Ayak ve Çepi gibi yöreye özgü ezgi kalıplarını başarıyla yorumlamaktadır.