Madde Detay

Asıl adı İsmâîl, mahlası Zebîh'tir. Ağa lakabıyla bilinmektedir. Mahlasını, Hz. İsmâîl’in lakabına işaret olmak üzere almıştır (Köçerli 2005: 500). Gence’de doğan Zebîh’in doğum tarihi ihtilaflıdır. Köçerli, 1285/1868-69 yılında yaklaşık 70 yaşında olduğu sırada öldüğünü söyler (2005: 500) ve doğum tarihini zikretmez. Garayev doğum tarihi için 1781, ölüm tarihi olarak da 1868 yılını gösterir (1987: 19). Bu itibarla Zebîh, 87 yaşında ölmüş olmalıdır. Garayev’in, doğum tarihi için kaynak göstermeyişine ve kitabındaki diğer yanlışlara bakılırsa verdiği doğum tarihini sorgulamadan kabullenmek doğru olmayacaktır. Zebîh, uzunca bir süre Tebriz’de ikamet etmiş, ticaretle uğraşmıştır. Tebriz’de ölmüştür.

1820’lerde Gence’de kurulan Dîvân-ı Hikmet adlı şiir meclisinin müdavimlerinden olan Zebîh’in Farsça ve Türkçe şiirleri vardır. Köçerli, Farsça bir Dîvân’ı olduğunu, fakat buna ulaşamadığını yazar, birkaç Türkçe şiiriyle, birkaç Farsça manzum mektubunu örnek olarak verir (2005: 500). Garayev de bunlara ilaveten Zebîh’in “semaver” redifli bir muhammesini yayımlatmıştır (1987: 21-23).

Eldeki şiirlerinden Zebîh’in hem dönemine göre iyi bir eğitim almış olduğu, hem de vasat bir şairlik yeteneğine sahip bulunduğu anlaşılmaktadır. Köçerli, hicivlerini kastederek Zebîh’i “kendi zamanının Mirza Aliakper Sabir’i” olarak değerlendirir (2005: 509). Çağdaşı şairlerden Mirza Sâdık Fânî ve Mirza Mehdî Nâcî ile mektuplaşmaları vardır.

Garayev, Nesreddin (hzl.) (1987). Poetik Meclisler. Bakü: Yazıçı Yay.

Köçerli, Firidun Bey (2005). Azerbaycan Edebiyyatı. C. 1. Bakü: Avrasya Pres Yay.

Gazel

Menim bu pîr olan gönlüm cihânda bir civân ister

İçüp mest olmaga her dem şarâb-ı ergavân ister

Gehî eyler tekellüm iddiâsın bezm-i irfânda

Gehî rezm etmege Rüstem-sıfat tîr ü kemân ister

Gehî hâk-i mezelletde tutar Mansûr tek ârâm

Gehî Keyhüsrev ü Cemşîd tegi taht-ı Keyân ister

...

Mana ta’n etme ey zâhid senün zühdün riyâdandur

Eger zikr eyleyem vasfun senün bir dâstân ister

Besâ zâhidleri gördüm senün tek sa’y ider ammâ

Reh-i tahkîki tapmakda ona çok imtihân ister

Harâbât ehlinin aşkını bilmez zâhid ü müftî

Ona aşkın yolın göstermege pîr-i mugân ister

Değil vâkıf rumûz-ı aşka şeyh-i şehr ile vâiz

Olar gâhî alaf çigner gehî arpa saman ister

...

Mecâz ehli hakîkat râhını tapmakda bî-mürşid

Sikender-vâr olur âciz delîl-i kârvân ister

Zebîhâ rûz-ı mahşerde nedür isyânuna fikrün

Nazar lutf ile ger kılsa Emîr-i mü’minân ister

Bu şehrin kîl ü kalından gubâr-ı gam tutub gönlüm

Uçup gönlüm kuşu her lahza Azerbâyicân ister

(Köçerli, Firidun Bey (2005). Azerbaycan Edebiyyatı. C. 1. Bakü: Avrasya Pres Yay. 503-504.)