Madde Detay

Bosna’da doğdu. Asıl adı Ali’dir. Maden ve benzeri şeylerden altın elde etme iddiasındaki kimya/simya ile meşgul olmuştur. İstanbul’a gelerek bazı devlet büyüklerinin sohbet meclislerinde bulunmuş, bir kaç kez şeyhülislamlık yapan Yenişehir Çatalcalı Ali Efendi’ye kethuda olmuştur. (Özcan 1989: 454; Arslan 1994:55; İpekten vd. 1988: 548) Ali Efendi’nin yardımıyla Haremeyn-i Şerifeyn mukataacılığına, bazı divan mansıplarına ve hocalığına ulaşmıştır. Hâmisi Ali Efendi görevinden ayrılınca Koska Furunu semtinde bulunan evinde dinlenmeye çekilmiş, kimya hevesiyle vaktini geçirerek ileri bir yaşta vefat etmiştir. (Arslan 1994:55)

Zekî'nin divan tertip ettiğine dair kaynaklarda bir bilgi bulunmamaktadır. Bilinen tek eseri, Şâhidî Lugati Şerhi'dir. (Arslan 1994: 55)

Vefat tarihini, Safâyî 1122/1710-11, Sâlim 1123/1711-12 olarak kaydetmiştir. (İnce 2005: 309. Çapan 2005: 267) Mecma-ı Şuarâ ve Tezkire-i Üdebâ’nın ölüm tarihini 1115/1703-04 göstermesi yanlıştır diyen Nâil Tuman, bu konuda Cumâdelûlâ 1123/ Haziran-Temmuz 1711 gibi daha net bir tarih bildirmektedir (Kurnaz 2001: 390).

Alaycı ve espirili bir anlatımı yeğleyen Sâfayî’ye göre, Zekî’nin gerek alışılmış eski tarz gerekse sıradışı tarzda şiirleri vardır. Sâlim'e göre ise, şiirleri kötü ve yavandır. Sâlim, Zekî'nin şiirlerini tezkiresine almaya layık görmez ve şiir örneği olarak sadece bir beytine yer verir (İnce 2005: 310). Tezkireciler, onun şairliğini başarısız bulsa da Zekî, muammaları ve düşürdüğü tarihlerle ün kazanmıştır.

Abdulkadiroğlu, Abdulkerim (hzl.) (1999). İsmail Belîğ Nuhbetü’l-Âsâr Li-Zeyli Zübdeti’l-Eş’âr. Ankara: AKM Yay.

Arslan, Mehmet (hzl.) (1994). Mecma'-ı Şuarâ ve Tezkire-i Üdebâ: Mehmet Sirâceddîn. Sivas: Dilek Matbaacılık.

Çapan, Pervin (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî: Nuhbetü’l-Âsâr Min Fevâ’idi’l-Eş’âr İnceleme-Metin-İndeks. Ankara: AKM Yay.

İnce, Adnan (hzl.) (2005). Sâlim Efendi Tezkiretü’ş-Şu‘arâ. Ankara: AKM Yay.

İpekten, Halûk, M. İsen, R.Toparlı, N. Okçu ve T. Karabey (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

Kurnaz, Cemal ve M. Tatçı (hzl.)(2001). Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay.

Özcan, Abdulkadir (hzl.) (1989). Şeyhî Mehmed Efendi Şakâ’ik-i Nu’mâniye ve Zeyilleri “Vakâyiü’l-Fudalâ.” C. 2. İstanbul: Çağrı Yay.

Nihâl-i nâzenînüm dil-firîb ü dilsitân oldu

Hırâmân oldugı dem fitne-i âhir zamân oldu

'Aceb mi şevk-i la'lünle Zekî mest-i müdâm olsa

Lebün fikriyle çeşmümden müdâmî mey revân oldu 

(Kurnaz, Cemal ve M. Tatçı (hzl.)(2001). Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay. 390)

Bâg-ı elemün jâlesi hep eşk-i terümdür

Gülzâr-ı gamun goncası laht-ı cigerümdür

(Kurnaz, Cemal ve M. Tatçı (hzl.)(2001). Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay. 390 )

Tîg-i sitem-i gamze dildâra dem-âdem

Câm-ı mey-i gül-reng elümde siperümdür

Pür oldı Zekî dâg-ı mahabbetle vücûdum

Reşk-âver-i hurşîd-i felek dâg-ı serümdir 

(Kurnaz, Cemal ve M. Tatçı (hzl.)(2001). Mehmed Nâil Tuman Tuhfe-i Nâilî-Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. Ankara: Bizim Büro Yay. 390)