Ali Rıza Seyfi

(d. 1880 / ö. 14 Temmuz 1958)
Yazar, Şair, Mütercim, Asker
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ali Rıza Seyfi, 1879/1880 yılında Kasımpaşa’da doğdu. Hayatının 12 yılını Gemlik’te geçirdi. Daha sonra ağabeyi Süleyman Nutki Bey’in isteği üzerine İstanbul’a Kasımpaşa Bahriye Hastanesi yokuşundaki Bahriye Rüştiyesi’ne kayıt yaptırdı. Abisinin sert yapısından dolayı bu durum onun için işkence oldu ve kendisini hapsedilmiş hissettiğinden farklı uğraş alanları aradı. Tarih kitaplarına ilgisi bu yıllarda başladı (Yıldız, 2002: 14-15). 1892'de Ada Mektebi’ne girdi. Dördüncü sınıfa gittiği sırada bazı arkadaşlarıyla Avrupa’ya kaçmak isterken yakalandı. 1897'de harp mülazımı olarak Bahriye’den mezun olan Ali Rıza Seyfi, staj yapması gerekirken siyasetle ilgilendiği için Basra’da bulunan Zihaf kuvvetlerine gönderildi. Daha sonra Çanakkale Boğazı’ndaki donanmada, Hamidiye, Aziziye ve Orhaniye zırhlılarında çalıştı. Turgut Reis ve Çanakkale ve Civarı Tarihi eserlerini buradan yazan sanatçı, Mecmua-i Funun-ı Bahriye’de yayımlanan bu eserlerin ilgi görmesi üzerine İstanbul’da Bahriye Fen Komisyonu üyeliğine tayin edildi. Birkaç yıl sonra buradan ayrılan yazar, Trablusgarp’ta Mansure kuvvetlerine gönderildi. Orada vali ve kumandan olarak bulunan Recep Paşa sayesinde birkaç yıl sonra İstanbul’a tekrar döndü. 1906’da Erkân-ı Harbiye-i Bahriye Dairesi’nin tercüme odasının fen şubesine tayin edildi. Burada Türkçülerden Saffet Bey'le çalışan Ali Rıza Seyfi, aynı zamanda İttihat ve Terakki Cemiyeti için de faaliyetlerde bulundu. 1909’da askerlik mesleğinden emekli olan sanatçı, yazı sahasına atıldı (Ergun:455-456).

Askerlik mesleğinden kısa sürede ayrılan yazarın askerlikle bağı hiçbir zaman kopmadı. İstiklâl Harbi’ne er sıfatıyla katıldı ve çeşitli madalyalar aldı. 1911'de Bahire Hanım’la evlendi. 1922-1923 yıllarında Matbuat Umum Müdürlüğü’nde İngilizce mütercimi olarak çalışmaya başladı. 1926’da İstanbul Ticaret ve Sanayi Odası’nın daveti üzerine İstanbul’a gelen yazar, 1937’ye kadar Bahriye Ticaret Şubesi’nde, 1938'den 1942’ye kadar Ankara’da Ziraat Vekâletinde İngilizce mütercimi olarak çalıştı. Bahriye Mektebi’nden arkadaşı olan Rauf Orbay, Londra büyükelçisi olarak atanınca Ali Rıza Seyfi’yi de Londra’ya ziraat ataşesi olarak birlikte götürdü. Londra’da elçilik çalışmalarının yanı sıra bilimsel meselelerle de ilgilendi. Londra’da bulunduğu sıralar II. Dünya Savaşı’nın en şiddetli dönemlerine rastladı ve şehir bombalandığında bir araba kazasında yaralandı. Londra’dan Türkiye’ye döndükten sonra yine işsiz kaldı ve birkaç yıl yazı yazarak hayatını kazanmaya çalıştıktan sonra tekrar İstanbul Ticaret Odası’ndaki mütercimlik görevine geri döndü. 1951'e kadar burada çalışan yazar, 1952'de Marshall Yardım Heyeti Ankara bölümünde tercüman olarak görev yaptı. 1956'da yeniden İstanbul’a dönen Ali Rıza Seyfi, 14 Temmuz 1958'de vefat etti (Yıldız, 2002: 27-35).

Ali Rıza Seyfi’nin altmış yıl süren yazı hayatındaki ilk yazısı Resimli Gazete mecmuasında “Kutb-ı Şimali Keşfiyatı” başlıklı tefrikadır. Onun söz konusu dergideki yazıları genellikle şiir çevirilerinden oluşmaktadır. Daha sonra Musavver Fen ve Edep mecmuasındaki yazıları başlar. Bu dergide çeşitli makalelerinin yanı sıra roman tefrikaları da yayımlanır. İlk romanı Hayat-Alûde ve biyografi çalışması Turgut Reis basılmadan önce burada tefrika edilmiştir. Musavver Fen ve Edep’te yazılar yazarken diğer taraftan Malûmat mecmuasında eserler vermeye devam eder. Bu dergide dil ile ilgili yazılarına yer verse de asıl ilgi sahası tarihî konulardır.

İleride kitap hâline getireceği Kemal Reis ve Baba Oruç eserlerinin giriş kısmını bu dergide yayımlar. Batı edebiyatıyla ilgili çalışmalarına da burada yer verir. Diğer taraftan İrtika mecmuasında da yazı yazar. Belirli bir süre yazı yazmaya ara verdikten sonra Umman mecmuasında yazılarına tesadüf edilir. Bu derginin kapatılmasının ardından Donanma mecmuasında yazılar yazar. Söz konusu mecmuada II. Abdülhamit’le ilgili tenkitlerine ve Türk tarihini derinden etkileyen savaşları konu edinen yazılarına rastlanır. Aynı zamanda şiir ve hikâye türlerinde de eser verdiği görülür. Bu dergilerin yanı sıra Türk Yurdu, Ülkü, Sırat-ı Müstakim, Sebilü’r-reşat, İçtihat, Şehbâl, Öğretmenler Gazetesi, Öğretmenler Bilgisi, Tasvir-i Efkâr, Ümmet gazete ve dergilerinde de yazıları yer alır. Onun en önemli özelliği hangi dergide yazı yazdıysa, o derginin yayın politikasına uygun davranmasıdır (Yıldız, 2002: 55-104).

Yazarın dil konusundaki görüşlerinin temelini dilde sadeleşme oluşturur. Osman Yıldız, Nâmık Kemal etkisindeki Ali Rıza Seyfi’nin toplum yararını gözeten bir yazar olduğu fikrindedir. Dolayısıyla edebiyat anlayışı da bu minvalde hayat bulur. Tarihî roman konusunda da romanın doğru zemine oturmasını, romancının bu zemini tanımasını esas alır. Tarihî roman yazarken o dönemi iyi bilmek gerektiği düşüncesindedir (Yıldız, 2002: 105-121).

Sanatçının ilk romanı sosyal konuları işlediği Hayat-Alûde'dir. İlk olarak Musavver Fen ve Edep mecmuasında yayımlandıktan sonra 1901’de kitap hâlinde basılmıştır. Bir Rum kızının genelevdeki öyküsünü anlatır. Turgut Reis, Kemal Reis ve Baba Oruç, Barbaros Hayrettin adını taşıyan eserleri bazı yerlerde tarihî kaynakların da gösterildiği biyografilerdir. Tan gazetesinde tefrika ettiği Akdeniz Kaplanları romanı denizcilik konusunu anlatan romanıdır. Yazarın tarihsel konuyu anlattığı diğer romanı Deli Aslan’dır. Çocuk Kahraman Durakoğlu Demir adlı romanında Budin Kalesi’nde mahsur kalan Türkleri bir çocuğun aklının kurtardığını ifade eder. Kazıklı Voyvoda adlı eseriyle fantastik konulara ilgi göstererek vampir konusunu anlatır (Yıldız, 2002: 141-146).

Kaynakça

Ergun, Sadeddin Nüzhet, Türk Şairleri 1. Cit

Yıldız, Osman, Ali Rıza Seyfi (Seyfioğlu) Hayatı ve Eserleri, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri 2002.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. MEHMET SOĞUKÖMEROĞULLARI
Yayın Tarihi: 22.10.2019
Güncelleme Tarihi: 28.10.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Muharebat-ı Bahriye-i OsmaniyeTahir Bey Matbaası / İstanbul1316Çeviri
Turgut ReisMatbaa-ı Tahir Bey / İstanbul1901Biyografi
Kemal Reis ve Baba OruçDersaadet Kasımpaşa / İstanbul1325İnceleme
Barbaros HayrettinŞems Matbaası / İstanbul1326İnceleme
Hayat-ı AlûdeMalumat Tahir Bey Matbaası / İstanbul (Konstantiniye)1327Roman
Çanakkale Boğazı ve CivarıMatbaa-ı Tahir Bey / İstanbul1328Diğer
Yeni Âlem-i İslamAli Şükrü Matbaası / İstanbul1328Çeviri
Kılıç DiniSebilü'r-reşâd mecmuası / ?5 Nisan 1328-18 Temmuz 1328Diğer
Muazzez VatanaYeni Turan Matbaa ve Kitaphanesi / İstanbul1329Diğer
Terbiye-i AmeliyeCiddi Eserler Kütüphanesi, Ali Şükrü Matbaası / İstanbul1335Çeviri
Bir Gecenin HatalarıGün Doğuşu Mecmuası / ?17 Nisan 1335-22 Mayıs 1335Diğer
Harekât-ı Bahriye IIT.C. Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Riyaset-i Bahriye Talim ve Terbiye Neşriyatı / İstanbul1926Çeviri
Kazıklı VoyvodaResimli Ay Matbaası / İstanbul1928Roman
Harekât-ı Bahriye IDeniz Matbaası / İstanbul1928Çeviri
Yeni Harfler Üzerine Tertip Olunmuş Türk İsimleriHüseyin İkbal kütüphanesi Yayınları / Şirket-i Mürettibiye Matbaası / İstanbul1929Diğer
Gazi ve İnkılâpSinan Matbaası ve Kütüphanesi / İstanbul1933Diğer
İskitler ve İskitler Hakkında Herodot’un Verdiği BilgilerResimli Ay Matbaası / İstanbul1934Çeviri
Kurtuluş ve Kurtuluş Savaşı Üzerine Yazılarım "Cumhuriyet’in 11. Yıl Dönümüne Armağan"Devlet Matbaası / İstanbul1934Diğer
Yutlant Muharebe-i Bahriyesi – Ekilen BiçilirDeniz Matbaası / İstanbul1934Çeviri
TarzanSinan Matbaası Neşriyat Evi / İstanbul1935Çeviri
Akdeniz KaplanlarıSon Posta Gazetesi / İstanbul22 Nisan 1935-30 Haziran 1935Roman
Deli AslanTan Gazetesi / ?01 Eylül 1935-01 Ocak 1936Roman
Bir Milletin Bir İmparatorlukla SavaşıKanaat Kitabevi / İstanbul1940Çeviri
Çeşme Deniz Muharebesi Faciası ve Akdeniz’de İlk Rus DonanmasıDeniz Matbaası / İstanbul1940Çeviri
Türklük Demek Kahramanlık DemektirT.T. Kaptan ve Makinistler Cemiyeti Neşriyatı / Çeltut Matbaası / İstanbul1940Diğer
Türkiye ve Kırım HarbiAskeri Matbaa / İstanbul1943Çeviri
AttleTefeyyüz Kütüphanesi / İstanbul1945İnceleme
Çocuk Kahraman Durakoğlu DemirÜlkü Basımevi / İstanbul1945Roman
Sir Adolphus Slade’in (Müşavir Paşa) Türkiye Seyahatnamesi ve Türk Donanması ile Yaptığı Karadeniz SeferiDeniz Matbaası / İstanbul1945Çeviri
Yanlışlıklar GecesiMEB Yayınları / İstanbul1946Diğer
Yanlışlıklar GecesiMilli Eğitim Basımevi / İstanbul1946Çeviri
GemicilikDeniz Basımevi / İstanbul1957Çeviri
Kızılay Emri Altında Plevne Erzurum’da 1877-78 Rus-Türk HarbiMEB Yayınları / İstanbul1962Çeviri
Kırım Harbinde Kars Niçin Düştü?? / ??Diğer
Kafkasya'nın Ruslar Tarafından İstilası Tarihi? / ??Diğer
Bozkırların Kurtları? / ??Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MÜNİRÎ, Hüseyin Münîrî Efendid. ? - ö. 1703-04Doğum YeriGörüntüle
2VEHBÎ, Vehbî Hamîd, İstanbullud. ? - ö. 1902Doğum YeriGörüntüle
3HAYDARÎ/HAYDERÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Şerafettin Yaltkayad. 1880 - ö. 1947Doğum YılıGörüntüle
5VELİ BOZALGANLId. 1880 - ö. 1933Doğum YılıGörüntüle
6Ebülbehzatd. 1880-1890 arası - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Cemil Cahit Cemd. 1909 - ö. 1958Ölüm YılıGörüntüle
8Abdürrahim Zapsud. 1890 - ö. 1958Ölüm YılıGörüntüle
9Ruhi Naci Sağdıçd. 1895 - ö. 1958Ölüm YılıGörüntüle
10Nezir Birlikd. 04 Eylül 1966 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Şakir Bilgind. 1951 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Asaf Hâlet Çelebid. 27 Aralık 1907 - ö. 15 Ekim 1958MeslekGörüntüle
13Ahmet Haşimd. 1887 - ö. 4 Haziran 1933Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Nahit Sırrı Örikd. 22 Mayıs 1895 - ö. 18 Ocak1960Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Tevfik Nevzatd. 1864 - ö. Mayıs 1905Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ALAADDİN, Ali Yıldızd. 1937 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17RESMÎ, Resmî Ali Babad. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18NUSRET, Molla Ali Efendid. 1748 - ö. 1817-18Madde AdıGörüntüle