Sadi Yaver Ataman

Emre Kayaoğlu
(d. 23 Nisan 1906 / ö. 10 Aralık 1994)
Folklor Uzmanı, Saha Araştırmacısı, Sanat Uygulayıcısı
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Babasının görevli bulunduğu Yunanistan'a bağlı Yanya'da Ali Yaver Bey ve Habîbe Yektâ Hanım'ın dört erkek çocuğunun en büyükleri olarak dünyaya geldi. Doktor olan babası, Kafkasyalı mücahit Şeyh Şâmil’in baba soyundan; annesi Habîbe Yektâ Hanım ise Safranbolu Cılız soyundandı. Sadi Yaver’in ilk adı Mehmet Sadi olup soyadı kanunu çıkana kadar bu adı kullandı (Şenel 1995: 1, 4;  Şenel 2016: 136-137)).

İlköğrenimini Safranbolu’da (1922), lise eğitimini İstanbul’da (1926) yaptı. Ardından İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi'ne kaydolan Ataman, okulu yarıda bırakarak müzik eğitimi almak için önce Beylerbeyi Musiki Cemiyeti, sonra Dârü’l-Elhân’a (İstanbul Konservatuvarı) girip 1930'da mezun oldu (Şenel 1995: 1; Şenel 2016: 136-137).

1931'de müzik öğretmeni olarak çalışmaya başladıysa da 1938'de kendi isteğiyle öğretmenlik görevinden ayrıldı. 1938-1940 yılları arasında Ankara Radyosu Halk Müziği Yayınlarının yöneticiliğini yaptı. Halk müziğini folklorik değerleri ve sanat ürünü olarak işleyip halka tanıtmaya çalıştı (Şenel 1995: 1-2; Şenel 1997: 356; Şenel 2016: 136-137).

Karabük’te belediye ve halkevi başkanlığı yapan Ataman, 1950 yılında İstanbul Radyosu’nda Memleket Havaları ve Saz Birliği adlı bir topluluk kurarak topluluğun yöneticilik ve şefliğini yaptı. 1952 yılında İstanbul Belediye Konservatuvarının bünyesinde kurulmasına ön ayak olduğu Folklor İnceleme ve Derleme Kurulu’na atandıktan sonra bir yıl bu topluluğa bağlı olarak kurulan Folklor Tatbîkat Topluluğu’nun şefliğini yaptı (1953). Bu tarihten emeklilik tarihi 21 Aralık 1971 yılına kadar müzikle ilgili kurum ve kuruluşların yöneticilikleri ile millî kuruluşlarda sanat ve kültür hizmetlerinde bulundu (Şenel 1995: 2-3; Şenel 2016: 136-137).

1991 yılında Kültür Bakanlığı tarafından Devlet Sanatçısı unvanı alan Ataman, 10 Aralık 1994 tarihinde İstanbul’da vefat etti ve Safranbolu’da defnedildi (Ayva 2016a: 279; Şenel 1995; Şenel 2016: 136-137).

Halk kültürüne büyük ilgi duyan Ataman, küçük yaştan itibaren Safranbolu’nun bilinen saz ustaları ve âşıklarını dinleyip saz çalmasını, yöre türkülerini ve danslarını öğrendi. İstanbul’daki eğitimi sırasında Fuat Köprülü’nün Türkiyat Enstitüsü'ndeki derslerine devam etti (1928-1930). Ayrıca Rauf Yektâ Bey, Zekâizâde Hâfız Ahmet Irsoy ve Mehmet Zâti Arca gibi müzisyenlerin öğrencisi oldu. Mahmut Ragıp Gazimihal ve Fransız müzikolog Eugéne Borrel’den de yararlandı. 1929 yılından itibaren Anadolu’nun çeşitli yerlerinde saha araştırmaları yaptı, etnografik malzeme topladı (Şenel 1995: 3). Ünlü müzisyen Muzaffer Sarısözen ile birlikte, İstanbul’a yerleşen Altay Türklerinden de derlemeler yaptı (Şenel 1997: 357;Şenel 2016: 136-137).

Hazırladığı radyo programları ve yazdığı kitaplarla halk müziği ve danslarını folklorik yönleriyle inceleyen, Âşık Veysel ve Bayram Aracı gibi halk müziğinin önemli isimlerini günümüze kazandıran, halk müziğini ilk kez konser salonlarına taşıyan Ataman, halk kültürü uygulayıcıları ve derleyicilerine örnek oldu (Şenel 1995: 4-5); Şenel 2016: 136-137.

Halk müziğini folklorik yönleriyle ele alan Ataman, ilk yazılarını Karadeniz Ereğli dergisi ve Bartın gazetesinde yayımladı. Bazı yazılarında Emre Kayaoğlu takma adını kullandı. Folklora Doğru, Folklor Postası, Halk Bilgisi Haberleri, Türk Folkloru, Türk Folklor Araştırmaları (Şenel 1995: 6) gibi dönemin ünlü halkbilimi dergilerinde yazılar kaleme aldı. Çeşitli gazetelerde yazılar yayımlamakla birlikte 1944 yılından itibaren 12 sayı olmak üzere Karabük Dergisi’nin yayımını üstlendi. Bu dergide, Karabük’ün tarihini, kültürünü ve folklorunu tanıtan yazıların yer aldığı Halkbilimi köşesini hazırladı (Seyman 2011: 1288-1289).

Ataman, halk müziği ve dansları ile halk edebiyatı konusunda kırk civarında kitap kaleme aldı. Ilgazlı Âşık Nâilî’nin hayatı ve şiirlerini içeren Âşık Nâilî (1937); orta oyunu ustası Dümbüllü İsmail’in hayatı ile tulûatçılığını konu alan Dümbüllü İsmail Efendi (1974) ve 19. yüzyıl divan şairi Mehmet Sâdi Bey’in hayatının yanı sıra divanı Gülşen-i Âsâr’ın tam metninin bulunduğu Mehmet Sadi Bey (1987) bu çalışmalardan birkaçıdır (Şenel 1995;Şenel 2016: 136-137).

Kaynakça

Ayva, Aziz (2016a). “Ataman, Sadi Yaver”. Ahilik Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: T.C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı. s. 278-279.

Ayva, Aziz (2016b). “Memleket Havaları 1: Esnaf Türküleri”. Ahilik Ansiklopedisi. C. 2. Ankara: T.C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı. s. 128.

Şenel, Süleyman (1995). Sadi Yaver Ataman. İstanbul: Form Reklam Hizmetleri.

Şenel, Süleyman (1997). “Halk Mûsikisi”.  TDV İslam Ansiklopedisi. C. 15. İstanbul: İSAM. s. 354-358.

Şenel, Süleyman (2016). “ATAMAN, Sadi Yaver”. TDV İslam Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/ataman-sadi-yaver (Erişim Tarihi: 10.11.2020)

Yaşar, Selman (2011). “Karabük’ün İlk Yayını: Karabük Dergisi”. Turkish Studies. C. 6. S. 3. s. 1287-1298.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. KÜBRA YILDIZ ALTIN
Yayın Tarihi: 15.02.2019
Güncelleme Tarihi: 19.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Safranbolu Düğünleri: Oyunlar-TürkülerMemleket Basımevi / Bartın1936Araştırma
Aşık NâilîKaraelmas Basımevi / Zonguldak1937Araştırma
Anadolu Halk Sazları: Yerli Musikiciler ve Halk Musiki KarakterleriBurhaneddin Matbaası / İstanbul1938Araştırma
Bu Toprağın Sesi: Memleket HavalarıŞaka Matbaası / İstanbul1951Derleme
Memleket Havaları 1: Esnaf TürküleriV. Meti Matbaası / İstanbul1954Derleme
Okullar İçin Halk Müziği ve Müsâmere TürküleriAnten Yayınevi / İstanbul1965Diğer
Okullar İçin Yeni Şarkılar ve Kahramanlık TürküleriTan Gazetesi ve Matbaası / İstanbul1966Diğer
Başını Vermeyen Şehit Genç OsmanŞu Mecmuası Kültür Yayınları / İstanbul1972Araştırma
İki Resimli Roman Birarada: Genç Osman ve Han BuyruğuOtağ Yayınları / İstanbul?Roman
Dümbüllü İsmail EfendiYapı ve Kredi Bankası / İstanbul1974Araştırma
100 Türk Halk OyunuYapı ve Kredi Bankası / İstanbul1975Araştırma
Türk Halk Oyunları 1: BarlarSarıaltın Yayınları / İstanbul1977Araştırma
Mehmet Sadi BeyKültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları / Ankara1987Araştırma
Atatürk ve Türk MusikisiKültür Bakanlığı Yayınları / Ankara1991Derleme
Eski Türk DüğünleriKültür Bakanlığı Yayınları / Ankara1992Araştırma
Türk Halk Musikisi ve Bağlama MetoduAtaman Elektroteknik Yayınevi / İstanbul?Diğer
Eski Safranbolu Hayatı? / ?1994Araştırma
Türk İstanbulİstanbul Büyükşehir Belediyesi / İstanbul1997Araştırma
Safranbolu'dan Uluyayla'ya (Yaşayan Orman)Safranbolu Kaymakamlığı / İstanbul2008İnceleme

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HÂCÎ, Mehmed Efendid. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Şemsettin Samid. 1 Haziran 1850 - ö. 18 Haziran 1904Doğum YeriGörüntüle
3LÜTFÎ EFENDİd. ? - ö. 1739-40Doğum YeriGörüntüle
4Musa Celild. 15 Şubat 1906 - ö. Ağustos 1944Doğum YılıGörüntüle
5İlhami Bekir Tezd. 1906 - ö. 29 Mart 1984Doğum YılıGörüntüle
6Şehriyard. 1906 - ö. 18 Eylül 1988Doğum YılıGörüntüle
7REŞAT, Reşat Gençd. 1940 - ö. 1994Ölüm YılıGörüntüle
8Aşım Cakıpbekovd. 12 Ağustos 1935 - ö. 4 Haziran 1994Ölüm YılıGörüntüle
9Burhan Arpadd. 19 Mayıs 1910 - ö. 3 Aralık 1994Ölüm YılıGörüntüle
10Muharrem Gülerd. 15 Temmuz 1943 - ö. 30 Ocak 2019MeslekGörüntüle
11Abdülvahit Coşkunlud. 1883 - ö. 03 Şubat 1950MeslekGörüntüle
12RIZA MEMMEDOVd. 1944 - ö. ?MeslekGörüntüle
13İbrahim Oluklud. 25 Kasım 1953 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Mustafa Ergin Kılıçd. 29 Ekim 1977 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Kemal Ahmetd. 1904 - ö. Ekim 1934Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ARİFÎ/HİKMET ARİF, Arif Hikmet Atamand. 08.05.1945 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Sadi Uluırmakd. 1925 - ö. 15 Eylül 1979Madde AdıGörüntüle
18ÖMER KAYAOĞLUd. 1916 - ö. 03.11.2001Madde AdıGörüntüle