BESÎM, Mehmed Besim Bey b. Ali Rızâ Efendi

(d. 1279/1862 - ö. ?/?)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Mehmed Besîm'dir. Besîm mahlasını kullandı. Safer 1279 /Temmuz/Ağustos 1862’de İstanbul’da doğdu. Babası mülkiye kaymakamlarından Ali Rıza Efendi'dir. Davutpaşa İskelesi civarında Taşmektep’de okudu. Sonra İskilip’te Nûh Efendi’den eğitim gördü. Prizren Rüşdiye mektebine devam etti. Babasının kaymakam bulunduğu Vulçtırin Kazası Tahrirat Kalemi’ne devam etti. Receb Tevfik Efendi’den Arapça ve Fars edebiyatı öğrendi. Merkezi Priştine olmak üzere oluşan Kosova Vilayeti’ne vali olan Halîl Rif'at Paşa’dan pek çok istifade etti. Devlet hizmetine Vulçtırin’de âşâr kitabetiyle girdi. İstanbul'a dönüşünde Rüsûmât Emâneti Evrak Kalemi’ne devam etti. Vulçtırin’den İstanbul’a dönüşünde bir müddet Hoca Tahsin Efendi’nin ilm-i hey’et okudu. Kayserili Derviş Ali Rıza Efendi’den Arapça öğrendi. Hudeyde’de Yemen Rüsûmât Nezareti Tahrirat Kalemi müsevvidliğine atandı, sonra Emanet Mektubî Kalemi müsevvidliğine yükseltildi. Bu kalemde yirmi seneden fazla devam eden sermüsevvidlik, mümeyyizlik, mümeyyiz-i evvellik, müdürlük ile Meclis-i Rüsûmât Azalığına, meclisin lağvından sonra Yemen ve Trabzon başmüdüriyetlerine, Mudanya ve en sonunda Bandırma Gümrük Müdüriyetlerine atandı. Yaş haddinden emekliye sevkedildi. Vefat tarihi bilinmemektedir.

Şiir ve tasavvuf konusunda Şeyh Sâdî-i Şirazî, Şeyh İsmail Hakkı, Mevlânâ Celâlüddîn, Mahmûd Şebüsterî, Ebu Saîd Ebu’l-Hayr'dan etkilendi. Hâkânî Mehmed Bey ve Fuzûlî’nin şiirlerini okudu. Yeni edebiyattta Ziyâ Paşa, Müşir Süleyman Paşa, münşi Nüzhet Efendi, Nâmık Kemâl, Abdülhak Hâmid, Recâî-zâde Ekrem ve Muallim Nâcî'nin eserlerini gözden geçirdi. Yenişehir Fenârî Bekir Paşa-zâde Avnî Bey'in Türkçe ve Farsça şiirleri inceledi. İbrâhim Cûdî Efendi ile senelerce karşılıklı edebî mektuplar yazdılar. Seyyid Mehmed Emîn Paşa, Mahmûd Kemâl ve Ahmed Tevfik Bey ile münasebet hâlinde oldu. Eski ve yeni tarzlarda şiir söyleyen ve her alanda şiir söylemekte yetenekli şairlerdendi. Şiirleri kayboldu. Bununla beraber elde bulunanlar bir araya getirilse büyük bir Dîvân oluşturacak kadar şiir kaleme aldı.

Kaynakça

Cunbur, Müjgan (hzl.) (1999). İbnü’l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şâirleri. C. I. Ankara: AKM Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 04.12.2014
Güncelleme Tarihi: 01.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel-i Tevhîd-Âmiz

Sanma Mecnûn’un hayâlinde ruh-ı Leylâ’sı var

Hüsnünü Leylâ’da ihfâ eylemiş Mevlâ’sı var

Encüme envârının, ezhâra reng-i nûrunun

İn’ikâsıyçün Hüdâ’nın bî-aded meclâsı var

Mahv-ı hestîyle bekâbi’llâha doğru bî-hisâb

Her biri pervâne olmuş âşık-ı şeydâsı var

Ol bedi’-i Zü’l-Celâl’in bârgâh-ı şânına

Ferş-i rûy etmekte yüzbin necm-i nûr-ârâsı var

Mülk-i bî-pâyânına sığmaz o Hallâk-ı cihân

Mü’minin kalbinde lâkin lâne-i ulyâsı var

Sûret-i Rahmân’dan ilhâm-ı füyûz almak ile

Da’vî-yi Hakk’ın niçe Mansûr-ı bî-pervâsı var

İstiârât-ı mezâmîne yeter ruhsâr-ı yâr

Şîve-i nazm-ı Besîm’in vahdet-i ma’nâsı var (21 Nisan 1930)

(Cunbur, Müjgan (hzl.) (1999). İbnü’l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şâirleri. C. I. Ankara: AKM Yay. 279-282.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞEYHÜLİSLÂM YAHYÂd. 1561 - ö. 1644Doğum YeriGörüntüle
2MEYLÎ, Ebussuûd-zâde Mehmed Çelebid. 1524-25 - ö. 1563-64Doğum YeriGörüntüle
3NEDÎM, İbrâhimd. ? - ö. Şubat-Mart 1776Doğum YeriGörüntüle
4Şehbenderzâde Ahmet Hilmid. 1862-63 - ö. 16 Ekim 1914Doğum YılıGörüntüle
5SÂBİR, Mirza Ali Ekber Tahirzaded. 30.05.1862 - ö. 12.07.1911Doğum YılıGörüntüle
6ŞEHVÂRÎ, Ahmed Şükrüd. 1862/1863 - ö. 1914-1915Doğum YılıGörüntüle
7Şehbenderzâde Ahmet Hilmid. 1862-63 - ö. 16 Ekim 1914Ölüm YılıGörüntüle
8SÂBİR, Mirza Ali Ekber Tahirzaded. 30.05.1862 - ö. 12.07.1911Ölüm YılıGörüntüle
9ŞEHVÂRÎ, Ahmed Şükrüd. 1862/1863 - ö. 1914-1915Ölüm YılıGörüntüle
10Şehbenderzâde Ahmet Hilmid. 1862-63 - ö. 16 Ekim 1914MeslekGörüntüle
11SÂBİR, Mirza Ali Ekber Tahirzaded. 30.05.1862 - ö. 12.07.1911MeslekGörüntüle
12ŞEHVÂRÎ, Ahmed Şükrüd. 1862/1863 - ö. 1914-1915MeslekGörüntüle
13Şehbenderzâde Ahmet Hilmid. 1862-63 - ö. 16 Ekim 1914Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14SÂBİR, Mirza Ali Ekber Tahirzaded. 30.05.1862 - ö. 12.07.1911Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15ŞEHVÂRÎ, Ahmed Şükrüd. 1862/1863 - ö. 1914-1915Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Şehbenderzâde Ahmet Hilmid. 1862-63 - ö. 16 Ekim 1914Madde AdıGörüntüle
17SÂBİR, Mirza Ali Ekber Tahirzaded. 30.05.1862 - ö. 12.07.1911Madde AdıGörüntüle
18ŞEHVÂRÎ, Ahmed Şükrüd. 1862/1863 - ö. 1914-1915Madde AdıGörüntüle