BESÎM, Mehmed Besim Bey b. Ali Rızâ Efendi

(d. 1862/1279 - ö. ?/?)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mehmed Besîm'dir. Besîm mahlasını kullandı. Safer 1279 /Temmuz/Ağustos 1862’de İstanbul’da doğdu. Babası mülkiye kaymakamlarından Ali Rıza Efendi'dir. Davutpaşa İskelesi civarında Taşmektep’de okudu. Sonra İskilip’te Nûh Efendi’den eğitim gördü. Prizren Rüşdiye mektebine devam etti. Babasının kaymakam bulunduğu Vulçtırin Kazası Tahrirat Kalemi’ne devam etti. Receb Tevfik Efendi’den Arapça ve Fars edebiyatı öğrendi. Merkezi Priştine olmak üzere oluşan Kosova Vilayeti’ne vali olan Halîl Rif'at Paşa’dan pek çok istifade etti. Devlet hizmetine Vulçtırin’de âşâr kitabetiyle girdi. İstanbula’a dönüşünde Rüsûmât Emâneti Evrak Kalemi’ne devam etti. Vulçtırin’den İstanbul’a dönüşünde bir müddet Hoca Tahsin Efendi’nin ilm-i hey’et okudu. Kayserili Derviş Ali Rıza Efendi’den Arapça öğrendi. Hudeyde’de Yemen Rüsûmât Nezareti Tahrirat Kalemi müsevvidliğine atandı, sonra Emanet Mektubî Kalemi müsevvidliğine yükseltildi. Bu kalemde yirmi seneden fazla devam eden sermüsevvidlik, mümeyyizlik, mümeyyiz-i evvellik, müdürlük ile Meclis-i Rüsûmât Azalığına, meclisin lağvından sonra Yemen ve Trabzon başmüdüriyetlerine, Mudanya ve en sonunda Bandırma Gümrük Müdüriyetlerine atandı. Yaş haddinden emekliye sevkedildi. Vefat tarihi bilinmemektedir.

Şiir ve tasavvuf konusunda Şeyh Sâdî-i Şirazî, Şeyh İsmail Hakkı, Mevlânâ Celâlüddîn, Mahmûd Şebüsterî, Ebu Saîd Ebu’l-Hayr'dan etkilendi. Hâkânî Mehmed Bey ve Fuzûlî’nin şiirlerini okudu. Yeni edebiyattta Ziyâ Paşa, Müşir Süleyman Paşa, münşi Nüzhet Efendi, Nâmık Kemâl, Abdülhak Hâmid, Recâî-zâde Ekrem ve Muallim Nâcî'nin eserlerini gözden geçirdi. Yenişehir Fenârî Bekir Paşa-zâde Avnî Bey'in Türkçe ve Farisça şiirleri inceledi. İbrâhim Cûdî Efendi ile senelerce karşılıklı edebî mektuplar yazdılar. Seyyid Mehmed Emîn Paşa, Mahmûd Kemâl ve Ahmed Tevfik Bey ile münasebet hâlinde oldu. Eski ve yeni tarzlarda şiir söyleyen ve her alanda şiir söylemekte yetenekli şairlerdendi. Şiirleri kayboldu. Bununla beraber elde bulunanlar bir araya getirilse büyük bir Dîvân oluşturacak kadar şiir kaleme aldı.

Kaynakça

Cunbur, Müjgan (hzl.) (1999). İbnü’l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şâirleri. C. I. Ankara: AKM Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 04.12.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel-i Tevhîd-Âmiz

Sanma Mecnûn’un hayâlinde ruh-ı Leylâ’sı var

Hüsnünü Leylâ’da ihfâ eylemiş Mevlâ’sı var

Encüme envârının, ezhâra reng-i nûrunun

İn’ikâsıyçün Hüdâ’nın bî-aded meclâsı var

Mahv-ı hestîyle bekâbi’llâha doğru bî-hisâb

Her biri pervâne olmuş âşık-ı şeydâsı var

Ol bedi’-i Zü’l-Celâl’in bârgâh-ı şânına

Ferş-i rûy etmekte yüzbin necm-i nûr-ârâsı var

Mülk-i bî-pâyânına sığmaz o Hallâk-ı cihân

Mü’minin kalbinde lâkin lâne-i ulyâsı var

Sûret-i Rahmân’dan ilhâm-ı füyûz almak ile

Da’vî-yi Hakk’ın niçe Mansûr-ı bî-pervâsı var

İstiârât-ı mezâmîne yeter ruhsâr-ı yâr

Şîve-i nazm-ı Besîm’in vahdet-i ma’nâsı var (21 Nisan 1930)

Cunbur, Müjgan (hzl.) (1999). İbnü’l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şâirleri. C. I. Ankara: AKM Yay. 279-282.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Çiler İlhand. 1972 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ADLÎ, Gazi Mustafa Paşa-zâde İbrâhim Beyd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Leyla İpekçid. 13 Ekim 1966 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4DEVAMÎ, Ali, Sillelid. 1862 - ö. 1913Doğum YılıGörüntüle
5BÂNÛ, Cevriye Banud. 1862-1864? - ö. 1914-1916?Doğum YılıGörüntüle
6MEHMET BESİMd. 1862 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7DEVAMÎ, Ali, Sillelid. 1862 - ö. 1913Ölüm YılıGörüntüle
8BÂNÛ, Cevriye Banud. 1862-1864? - ö. 1914-1916?Ölüm YılıGörüntüle
9MEHMET BESİMd. 1862 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10DEVAMÎ, Ali, Sillelid. 1862 - ö. 1913MeslekGörüntüle
11BÂNÛ, Cevriye Banud. 1862-1864? - ö. 1914-1916?MeslekGörüntüle
12MEHMET BESİMd. 1862 - ö. ?MeslekGörüntüle
13DEVAMÎ, Ali, Sillelid. 1862 - ö. 1913Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14BÂNÛ, Cevriye Banud. 1862-1864? - ö. 1914-1916?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15MEHMET BESİMd. 1862 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16DEVAMÎ, Ali, Sillelid. 1862 - ö. 1913Madde AdıGörüntüle
17BÂNÛ, Cevriye Banud. 1862-1864? - ö. 1914-1916?Madde AdıGörüntüle
18MEHMET BESİMd. 1862 - ö. ?Madde AdıGörüntüle