Fatih Kerimi

?
(d. 30 Mart 1870 / ö. 27 Eylül 1937)
yazar, eğitmen
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)

Geniş bir kitle tarafından tanınan, edebiyatçı ve fikir adamı olan Fatih Kerimî, Samara Eyaletinin Bögülme ilçesine bağlı Minğlibay köyünde dünyaya geldi. Kerimî reformist eğitimci İlman Kerimî’nin oğludur (Özkan 2006: 102). İlk eğitimini köyün mollası olan babası İlman Kerimî’den aldıktan sonra Çıstay (Çistapol) medresesine devam ederek burada 11 yıl eğitim gördü. Aynı zamanda buradaki eğitimi sırasında iki yıllık Rus mektebini de tamamladı. 1890 yılında Ufa’da ruhani meclis önünde imtihan vererek müderrislik icazetnamesini aldı. Daha sonra İsmail Gaspıralı’nın “usul-i cedid” ismiyle başlattığı yeni öğretim tarzını öğrenmek için Kıram’a giderek Gaspıralı ile tanıştı ve yeni eğitim anlayışını benimseyerek bu usulü tatbik etmek amacıyla bir mektep açtı. Daha sonra çalışmalarına devam ederek “ceditçilik” hareketini başlatan kişi olarak Tatar eğitim tarihinde önemli bir yere sahip oldu. Babası eğitimine devam etmesi için Kerimî’yi İstanbul’a gönderdi. Kaynaklarda İstanbul’da Mülkiye Mektebi’nde okuduğu yazmaktadır. Buradaki eğitiminin ardından çeşitli yerlerde öğretmenlik yaparak dil, edebiyat ve pedagoji dersleri verdi. (Aktaran: Kastrati 2017: ?). Fatih Kerimî, bir takım sahte suçlamalardan dolayı kanunsuz bir şekilde tutuklanarak 4 Ağustos 1937 yılında hapse atıldı ve 27 Eylül 1937’de ise öldürüldü (Aktaran: Çakmak 2019: 432).

Yazdığı eserlerle modern Tatar edebiyatının ilk örneklerini ortaya koyan Fatih Kerimî’nin birçok eseri bulunmaktadır. Hikâyeleri: Salih Babaynın Öylenüvi (Kazan 1897), Bir Şakirt ile Bir Student (Kazan 1899; Bu hikâyesinde Avrupa ilmi ve medeniyetiyle Tataristan’da hâkim olan skolastik eğitimi mukayese ederek eski sistemi çok sert biçimde eleştirmiştir.), Cihangir Mahdumnın Avıl Mektebinde Ukuı (Petersburg 1900), Merhum Gılman Ahund (Orenburg 1904), Mirza Kızı Fatma (Kazan 1907); Hıyalmı, Hakiykatme (Orenburg 1908). Seyahatnâmeleri: 1. Yavrupa Seyahatnâmesi (Petersburg 1902), 2. Kırıma Seyahat (Orenburg 1904), 3. İstanbul Mektupları (Orenburg 1913), İlmî Eserleri: Muallim ve Mürebbiyelere Rehnâme I (Kazan 1901), Muallim ve Mürebbiyelere Rehnâme II (Kazan 1901), Muhtasar Târîh-i İslâm (Kazan 1901), Târîh-i Enbiyâ (Kazan 1902, ibtidâî mektepler için ders kitabıdır), Muhtasar Târîh-i Umûmî (Orenburg 1911), Resimli Geografiya Dersleri (Orenburg 1919); İçtimaî Terbiye (Kazan 1924). Bunların dışında ise Tatar şairi Derdmend’in (Zakir Remiev) eserlerini topluca yayımlayan Kerîmî (Kazan 1929), Lenin’den Agrarya Meselesi’ni (Kazan 1917), Barthold’dan Türkistan Târihi’ni (Moskova 1931), değişik dillerden Hatunlar Vezaifi, Türk Hanımları, Arap Toyı adlı eserleri ve çeşitli milletler hakkında kısa bilgi veren kırka yakın kitabı Tatarca’ya çevirdi. Son olarak Vakit, Kazan Muhbiri gibi gazetelerde ve Şûrâ dergisinde yayımlanmış yüzlerce makalesi bulunmaktadır ( https://islamansiklopedisi.org.tr/kerimi-fatih).

Kaynakça

KAYNAKÇA

Çakmak, Cihan (2019). “Fatih Kerimî’nin eserlerinde kullandığı Dil Üzerine”, X. Uluslararası Dünya Dili Türkçe Sempozyumu Bildiri Kitabı, s. 430-437.

https://islamansiklopedisi.org.tr/kerimi-fatih

Kastrati, Zhala Babashova (2017). “Tatar Modernleşmesinin Öncüsü Fatih Kerimi ve Türk Dünyasında Dil Birliği Oluşturma Çabaları”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt: 1, Sayı: 2, s. ?

Özkan, Fatma (2006). “Fatih Kerimî’nin Türk Kadınına Bakışı”. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 20, 2006/1: s. 101-108.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: AHMET METEHAN ŞAHİN
Yayın Tarihi: 29.11.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Salih Babaynın Öylenüvi? / Kazan1897Hikâye
Cihangir Mahdumnın Avıl Mektebinde Ukuı? / Petersburg1900Hikâye
Bir Şakirt İle Bir Student? / Kazan1899Hikâye
Mirza Kızı Fatma? / Kazan1907Hikâye
Hıyalmı, Hakiykatme? / Orenburg1908Hikâye
Merhum Gılman Ahund? / Orenburg1904Hikâye
İstanbul Mektupları? / Orenburg1913Gezi Yazısı
1. Yavrupa Seyahatnâmesi? / Petersburg1902Gezi Yazısı
Kırıma Seyahat? / Orenburg1904Gezi Yazısı
Muallim ve Mürebbiyelere Rehnâme I? / Kazan1901Araştırma
Muallim ve Mürebbiyelere Rehnâme II? / Kazan1901Araştırma
Muhtasar Târîh-i İslâm? / Kazan1901Araştırma
Târîh-i Enbiyâ? / Kazan1902Araştırma
Muhtasar Târîh-i Umûmî? / Orenburg1911Araştırma
Resimli Geografiya Dersleri? / Orenburg1919Araştırma
İçtimaî Terbiye? / Kazan1924Araştırma
Derdmend Eserleri? / Kazan1929Araştırma

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1NİSE MÜRSELİ KIZId. 1870 - ö. 1945Doğum YılıGörüntüle
2GİRYÂNÎ, Süleymand. 1861?/1870? - ö. 1915?/1920?Doğum YılıGörüntüle
3Hüseyin, Kazım Kadrid. 1870 - ö. 17 Ocak 1934Doğum YılıGörüntüle
4ÖMER FAİK NUMANZÂDE (-)d. 1872 - ö. 1937Ölüm YılıGörüntüle
5Sıdık Karaçevd. 1900 - ö. 1937Ölüm YılıGörüntüle
6Kestelli, Raif Necdetd. 1881 - ö. 18 Ağustos 1937Ölüm YılıGörüntüle
7Oyat, Fazıld. 1915 - ö. 1992MeslekGörüntüle
8Asena, Duygud. 19 Nisan 1946 - ö. 30 Temmuz 2006MeslekGörüntüle
9Hatice Üzgüld. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
10Baktıbek Maksütovd. 19 Ocak 1947 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Berdi Kerbabayevd. 15 Mart 1894 - ö. 1974Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Sabri Tatovd. 1925 - ö. 2010Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13KERÎMÎ, Süleymân Kerîmî Efendid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14AVNÎ, Fâtih Sultân Mehmed, Sultân Mehmed-i Sânî, Sultân II. Mehmedd. 30 Mart 1432 - ö. 3 Mayıs 1481Madde AdıGörüntüle
15Emirhan, Fatihd. 13 Ocak 1886 - ö. 9 Mart 1926Madde AdıGörüntüle