ÖMER FAİK NUMANZÂDE (-)

(d. 1872 / ö. 1937)
Gazeteci, Yazar
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)

1872 yılında Çarlık Rusya’sı yönetimindeki Gürcistan’ın Ahıska kazasının Agara köyünde dünyaya geldi. Bazı kaynaklar onun Azgur Kasabası'ndan olduğunu söylemektedir. Doğum yerine dair farklı görüşler olmasının nedeni, yazarın hatıralarında hayatının ilk altı yılından bahsetmemesidir (Mustafaev, 2019: 16). Mahalle mektebinde birkaç yıl eğitim gördü ve Rusça dersleri aldı. Daha sonra annesinin isteği üzerine din adamı olmak için İstanbul’a gitti. Fatih medresesinde bir süre dinî eğitim aldı fakat buradan sıkılarak 1883 yılında Darüşşafaka Mektebine yatılı öğrenci olarak girdi. Dönemin önemli isimlerinden ders aldı ve Namık Kemal’in tesiriyle yayılan hürriyetçi düşünceden etkilendi. 1891’de Darüşşafaka’dan mezun olarak Galata Postanesi’nde çalışmaya başladı. Genç Türklerle olan ilişkisi, Abdülhamid’in hafiyeleri tarafından tespit edilince bir gemiyle kaçarak memleketine döndü. On yıl boyunca usûl-i cedit mekteplerin açılmasına öncülük ederek öğretmenlik yaptı. 1903’te matbuat hayatına atılarak Kırım’daki Tercüman gazetesi’ne yazılar gönderdi. Aynı yıl, Muhammed Ağa Şahtahtalı tarafından çıkartılan Şark-ı Rus gazetesinde yazmaya başladı. Celil Memmedguluzâde ile tanıştı ve Azerbaycan’da bir ekol oluşturan Molla Nasreddin dergisinde aktif rol aldı. 1917 Ekim Devrimi ile Gürcistan bağımsızlığını ilan edince 1918’de kurulan Ahıska Hükümet-i Muvakkatası’na başkan seçildi. Osmanlı Devleti’nin bölgeden çekilmemesi ve için müracatta bulundu ve bu yolla Ahıska bölgesini korumaya çalıştı. 1919 yılında Azerbaycan’a gitti. Azerbaycan Sovyetler Birliği tarafından işgal edildikten sonra da buradaki faaliyetlerini sürdürdü. 1937 yılında Stalin zulmünün kurbanı olarak kurşuna dizildi (Kemaloğlu, 2015: 10-23).

Ömer Faik Numanzâde’nin eserlerinin büyük çoğunluğunu gazete ve dergilerdeki yazıları oluşturur. Günümüze ulaşan ona ait geniş hacimli bir eser yoktur. Yazar, 1906 yılına kadarki hayatını anlattığı Hatıralarım adlı kitabı ve Neşr-i Asâra Dâvet isimli risaleyi yazdı. Ömer Faik, bu risalesinde matbuat faaliyetlerinin önemini ve kurmuş olduğu matbuat ile neyi amaçladığını anlattı. Yazar, 1906 yılında Besdir [Yeter] Bu Kadar Zulüm isimli bir eser yazsa da yetkililer bu eserin basılmasına izin vermedi ve eser günümüze ulaşamadı (Kemaloğlu, 2015: 25). Yazılarında Osmanlı Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi’ni karışık olarak kullandı. Milli kimliğin korunması ve din-milliyet ilişkisini ele alan yazılar yazarak Türk kimliğinin dinî kimlik içerisinde kaybolma tehlikesine işaret etti (Kemaloğlu, 2015: 70-71). Halkçılığa dair görüşlerini dil konusunda da savundu ve halkın anlayabileceği bir dilin yazı dili olmasını savunan makaleler yazdı (Kemaloğlu, 2015: 95). Molla Nasreddin dergisinde yayımladığı feyleton türündeki yazılarında kadınların problemlerine çokça değindi. Şark-ı Rus gazetesinde hikâye tarzında yazdığı “Günah Kimde?” başlıklı yazısında para için sevmediği birisiyle zorla evlendirilen bir kızın dramını anlattı. Açık Söz gazetesindeki “Gülsüm” isimli kısa hikâyesinde de benzer sorunları ele aldı (Kemaloğlu, 2015: 101-102). Sorumlu bir aydın bilinciyle, İslâm dünyasının içerisinde bulunduğu geri kalmışlık ve sömürgeleşme durumunun sebeplerini analiz edip çözüm reçeteleri öneren yazılar yazdı. Makalelerinde cahil mollaları ve istibdatçı yöneticileri sert şekilde eleştirdi. (Kemaloğlu, 2015: 155-156).

Kaynakça

Kemaloğlu, Yahya (2015). Ömer Faik Numanzade'nin Siyaset, Din ve Eğitime Dair Görüşleri. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.

Mustafaev, Jafar (2019). Kafkasya Türklerinden Ömer Faik Numanzade'nin Hayatı ve Faaliyetleri (1872-1937). Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. ÖMER FARUK ATEŞ
Yayın Tarihi: 20.11.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Neşr-i Asâra DâvetGayret Matbaası / Tiflis1905Diğer
Bir İki SözGayret Matbaası / Tiflis1906Diğer
Üçüncü İl [yıl]Azerneşir / Bakü1927Hikâye
Molla Nasreddin Jurnalı [dergisi] Nedir?Azerbaycan Milli Elmler Akademiyası El Yazmaları Enstitüsü / Bakü1936Diğer
HatıralarımGençlik Yayınları / Bakü1985Hatıra

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ÇİRKİNÎ, Mahmudd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2GÜL ALİ, Derin Hocad. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3GÂMIZÎ ALİ BABAd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ŞEMSÎ, Hüseyin Şemsi Ergüneşd. 1871-1872 - ö. 30.01.1968Doğum YılıGörüntüle
5AHMET CEVDET, Bergamalıd. 1872 - ö. 1925Doğum YılıGörüntüle
6ARAP BİLÂL, Bilâld. 1872 - ö. 1937Doğum YılıGörüntüle
7ARAP BİLÂL, Bilâld. 1872 - ö. 1937Ölüm YılıGörüntüle
8Fatih Kerimid. 30 Mart 1870 - ö. 27 Eylül 1937Ölüm YılıGörüntüle
9KAZIMd. 1857 - ö. 1937Ölüm YılıGörüntüle
10Kâmil Yeşild. 31 Mart 1963 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Vecdi Erbayd. 1965 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Umut Dağıstand. 11 Eylül 1978 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Habibe Ahmetd. 20 Aralık 1953 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14İslam Beytullah Erdid. 25 Nisan 1940 - ö. 6 Ocak 2014Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Hüseyin Rasim Gülerd. 1941 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ZARÎFÎ, Şeyh Ömer Efendid. ? - ö. 1795Madde AdıGörüntüle
17SEMÂHAT, Ömer Deded. ? - ö. 1790Madde AdıGörüntüle
18ŞEVKÎ, Ömer Şevkîd. ? - ö. 1852Madde AdıGörüntüle