FÎRÛZ, Muhammed Rahîm Sânî

(d. 1263/1847 - ö. 1327/1910)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Çağatay)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Harezm’in son hanlarındandır. Asıl ismi Muhammed Rahîm Sânî’dir. 1263/1847’de Harezm’de doğdu. Babası Seyid Muhammed zamanında müderrislerden özel dersler aldı. 1280/1864’te babasının yerine tahta geçti. Dokuz yıl tahtta kaldı. Türkistan’ın Çarlık Rusya’sı tarafından işgal edilmesinden sonra Çarlığın emrinde yine han olarak görev yaptı. Son yıllarında felç oldu ve 1327/1910’da vefat etti.
Bir Dîvân tertip etti ve Harezm’de taş baskı olarak neşredildi.
Devlet adamlığının yanında edebiyat ve sanatla da ilgilenen Fîrûz, şiirlerinde Fergana Hanı Ömer Han’ı taklit etmiştir. Zamanının güçlü şairleri Âgehî, Kâmil Harezmî ve Tabîbî’den de etkilenmiştir. Sarayında kırka yakın şairi himaye ederek onlarla meclisler düzenlemiştir. Güçlü bir lirik şair olan Fîrûz, İran’dan satın aldığı taş baskı matbaayı 1873’te kurdu. Bu matbaada Harezm şairlerinin eserlerini kapsayan Mecmuatü’ş-Şuarâ adlı tezkireyi, Nevâyî eserlerini ve Harezmli şairlerin birçok Dîvân'ını neşrettirdi. Bu devirde yine Âgehî, Kâmil, Mirza ve başka sanatçılar tarafından yazılan Farsça ve Arapça birçok eser Türkçe'ye tercüme edildi. Fîrûz, şairliğinin yanı sıra musikişinas da idi. Onun emri ile Kâmil Harezmî, Harezm klasik makamları için nota yazdı.

Kaynakça

Başlangıçtan Günümüze Kadar Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi -Nesir-Nazım Özbek Edebiyatı. C. 14-15-16. (2000). “Feruz”. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/Eklenti/12091,feruzpdf.pdf?0 [erişim tarihi: 27.11.2014].

Özbek Edebiyatı Tarihi Hrestomiyası (1945). II. Tom.Taşkent: Özbekistan Devlet Neşriyatı.

Özbek Edebiyatı (1960). IV. Tom. 1. Kitâb. Taşkent: Özbekistan SSR Devlet Bediî Edebiyat Neşriyatı.

Tekin, Feridun (2011). “Hanlıklar Dönemi Çağatay Edebiyatı”. Turkish Studies. 6 (1): 1843-1850.
 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. FERİDUN TEKİN
Yayın Tarihi: 27.11.2014
Güncelleme Tarihi: 02.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel
Yârimin ruhsarı allıda hecildür âftâb
Veh ki anın ışkı kıldı bagrımnı kebâb

Ul perî-veşga didim la’lin meyidin bâde tut
Nâz ile dir kim singe yitkey mü la’limdin şarâb

Yalbarıb her niçe lutf ümmîd kılsam yârdın
Ul mana söküb külüb yüz nâz ile iyler itâb

Tâ irür cânın bedende iste cânân valsını
Yitse hem iy dil sana yolıda yüz renc ü azâb

Min Didim yârimga la’lindin atâ’ kıl bûseî
Didi iy Firuz sabr it munça görgüzme şitâb

(Özbek Edebiyatı (1960). IV. Tom. 1. Kitâb. Taşkent: Özbekistan SSR Devlet Bediî Edebiyat Neşriyatı. 145.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1KİRÂMİ, Seyyid Muhammed Hocad. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2NÂDİM, Molla Hudâ-yı Nazard. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3NİŞÂTÎ, Kadı Muhammedniyâzd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Eşrefd. 1847 - ö. 22 Mayıs 1912Doğum YılıGörüntüle
5CEYHUNÎ, Çördük Oğlu Ömerd. 1847 - ö. 1912Doğum YılıGörüntüle
6TEVHÎDE HANIMd. 1847 - ö. 1901Doğum YılıGörüntüle
7MİÇO, Mustafad. ? - ö. 1910?Ölüm YılıGörüntüle
8Münif Paşad. 1828 - ö. 6 Şubat 1910Ölüm YılıGörüntüle
9SAİD, Kırşehirlid. 1835 - ö. 1910Ölüm YılıGörüntüle
10NİYÂZÎ, Niyâzî Çelebid. ? - ö. 1537MeslekGörüntüle
11Abdülvahit Coşkunlud. 1883 - ö. 03 Şubat 1950MeslekGörüntüle
12Yusuf Ziya Demircioğlud. 1887 - ö. 29 Mart 1973MeslekGörüntüle
13KARAKÂŞÎ, Ahmed Şâhd. 1740 - ö. 1828Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14MÖCİZÎ, Molla İsmetullâh Binni Molla Nimetullâhd. ? - ö. 19. yy.Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15HESTE, Abdulla Ahun Şerîf Ahun Oğlud. 1854 - ö. 1907Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SADRÎ, Şeyh Seyyid Mehmed Sadrî Efendid. ? - ö. 1707-08Madde AdıGörüntüle
17GÜLSÜM, Gülsüm Bacıd. 1853 - ö. 1928?Madde AdıGörüntüle
18BAHŞÎ, Bahşî Halîfed. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle