HİKMETÎ, Mehmet

(d. 1820 / ö. 1899/1911/1914?)
?
(Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Mehmet'tir. Diyilli Mehmet Çavuş olarak tanınan Hikmetî, saz çalmakta ve irticalen şiir söylemekte usta bir âşıktır. Konya’nın Uluırmak Mahallesi’nde doğmuştur. 19. yüzyılın önemli âşıklarındandır (Kendi 1945: 12, 19; Önder 1951: 366-367). Mahmut Ragıp Gazimihal Hikmetî’nin doğum ve ölüm tarihlerini 1820 ve 1899 olarak vermektedir. Ergun ve Uğur, 1926 tarihli eserlerinde Hikmetî’nin öleli on iki yıl olduğunu bildirmektedirler. Buna göre Hikmetî, 1914 tarihinde vefat etmiş olmalıdır (Ergun ve Uğur 1926: 21). Önder ise Hikmetî’nin ölüm tarihini, 1330/1911 olarak vermektedir (Önder 1951: 336). Hikmetî’nin Mevlevî olduğu ve kol uşaklığıyla meşgul olduğu belirtilmektedir. İbrahim Aczi Kendi, Hikmetî hakkında, “Okur yazar değildi, gayet güzel saz çalar, her şeyden ilham alarak içten güzel şiirler söylerdi." demektedir (Kendi 1945: 12; Ayva 2005: 219-220).

Mahlâsı Hikmetî'dir. İbrahim Aczi Kendi, “Âşık Hikmetî” adlı makalesinde âşığın kısa hayat hikâyesi ile iki koşmasına yer vermiştir. Makalede ayrıca, Hikmetî’nin Konyalı Âşık Cevrî ile olan münasebetine de değinilmiştir (Kendi 1945: 12, 19). Mehmet Önder de makalesinde Cevrî ve Hikmetî ilişkisine vurgu yapar. Muamma çözmekte de usta olan Hikmetî’nin en önemli eserleri arasında, saz şairlerinin eserlerine söylediği nazireler yer almaktadır. Kendi ayrıca; Konya’ya gelip giden halk şairlerinden pek çoklarıyla saz ve söz imtihanları yapmıştır demektedir (Kendi 1945: 12). Konya Vilâyeti Halkiyat ve Harsiyatı’nda Hikmetî’nin iki koşmasına yer verilmiştir (Ergun ve Uğur 1926: 21-22; Gazimihal 1945: 6; Kendi 1945: 12; Önder 1951, 336; Gazimihal 1947: 48; Yakıcı 1994: 196; Yeniterzi 2001: 103; Ayva 2005: 219-220).

Kaynakça

Ayva, Aziz (2005). Konya Âşıklık Geleneği ve Âşık Ataroğlu/ Hayatı, Sanatı, Şiirleri ve Şiirlerinin Tahlili. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 

Ergun, Sadeddin Nüzhet, Mehmed Ferid Uğur (1926). Konya Vilâyeti Halkiyat ve Harsiyatı. Konya: Konya Vilâyet Matbaası.

Gazimihâl, Mahmut Ragıp (1945). “Konyalı Halk Musikicileri”. Folklor Postası, I (9): 5-6.

Gazimihâl, Mahmut Ragıp (1947). Konya’da Musiki. Ankara: Halkevi Yay.

Kendi, İbrahim Aczi (1945). “Âşık Hikmetî”. Folklor Postası, 1 (7): 12, 19.

Önder, Mehmet (1951). “Konyalı Âşık Cevrî ve Hikmetî”. Türk Folklor Araştırmaları, 23, Haziran, 336.

Yakıcı, Ali (1994). “Başlangıcından 20. Yüzyıla Kadar Konya’da Âşıklık Geleneği”. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi / Yeni Dönem. 2: 177-201.

Yeniterzi, Emine (2001). “Tanzimat’tan Cumhuriyet’in İlk Yıllarına Kadar Konyalı Şair ve Yazarlar”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 10: 77-159.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AZİZ AYVA
Yayın Tarihi: 22.04.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SEYYİD SEYFÎd. 1864 - ö. 1910Doğum YeriGörüntüle
2TAHİR, Tahir Demirözd. 1912? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3(DELİ) MUSTAFA REMZÎd. 1849 - ö. 1919Doğum YeriGörüntüle
4MUHSİN, Mehmed Muhsin Efendid. 1820 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5SITKÎ, Memişd. 1820 - ö. 1912Doğum YılıGörüntüle
6NEVRES, Osmân Nevresd. 1820-1821 - ö. 1876Doğum YılıGörüntüle
7MUHSİN, Mehmed Muhsin Efendid. 1820 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8SITKÎ, Memişd. 1820 - ö. 1912Ölüm YılıGörüntüle
9NEVRES, Osmân Nevresd. 1820-1821 - ö. 1876Ölüm YılıGörüntüle
10MUHSİN, Mehmed Muhsin Efendid. 1820 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11SITKÎ, Memişd. 1820 - ö. 1912Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12NEVRES, Osmân Nevresd. 1820-1821 - ö. 1876Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13MUHSİN, Mehmed Muhsin Efendid. 1820 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14SITKÎ, Memişd. 1820 - ö. 1912Madde AdıGörüntüle
15NEVRES, Osmân Nevresd. 1820-1821 - ö. 1876Madde AdıGörüntüle