Zehra İpşiroğlu

(d. 12 Şubat 1948 / ö. -)
Öğretim Üyesi, Eleştirmen, Yazar
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Hatice Nazan-Mazhar Şevket İpşiroğlu çiftinin kızı olarak İstanbul’da dünyaya geldi. Anaannesi çevirmen Seniha Bedri Göknil, halası Müfide Ferit Tek, eniştesi Ferit Tek’tir. Ortaöğrenimini Avusturya Lisesi'nde; yükseköğrenimini İstanbul, Freiburg ve Berlin Üniversitelerinde Alman Dili ve Edebiyatı ile Felsefe bölümlerinde tamamladı. 1976 yılında İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Alman Dili ve Edebiyatı Bölümü'ne öğretim üyesi olarak girdi. 1992 yılında aynı üniversitede Dramaturji ve Tiyatro Eleştirmenliği Anabilim Dalı'nı kurdu. 1998 yılına kadar burada bölüm başkanlığı görevini sürdürmüş olup daha sonra 1998-2009 yılları arasında Almanya'da Duisburg-Essen Üniversitesi'nde Türkçe Öğretmenliği Bölümü'nde öğretim üyesi olarak çalıştı (Ağaoğlu, Saral 2013: 243; Işık 2006: 966; Kolektif 2010: 547; Altınkaynak 2017: 545-546) Halen İstanbul’da ve Köln’de serbest yazar olarak çalışmaktadır. Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği ve Türkiye Yazarlar Sendikası üyesidir.

Murat adlı eseriyle 1978’deki Milliyet Sanat film öyküsü yarışmasında ve Gece adlı 1987’deki Milliyet Sanat edebiyat eleştirisinde birincilik ödüllerini kazandı (Işık 2007: 184). Kültür Bakanlığı’nca 1993’te Tiyatroda Devrim adlı kitabıyla Kültür Bakanlığı Tiyatro Araştırma ve İnceleme ödülüne, Tiyatroda Yeni Arayışlar adlı kitabıyla Kültür Bakanlığı Eleştiri ödülüne layık görüldü. 1997’de yurtdışında Nashornspiel adıyla Gergedan Oyunu adlı çocuk kitabıyla Orhan Kemal Öykü yarışması ödülünü kazandı. Almanya’da da Eselsohr dergisi sıra dışı çocuk yazını ödülünü, 2008’de Özgürlük Yolları kitabıyla A. Baştürk İşçi Edebiyatı ödülünü, 2013'te Demokratik İşçi Derneği Onur ödülünü ve 2014’te de Afife Jale Yapı Kredi Özel Tiyatro ödülünü kazandı. Haneye Tecavüz adlı romalı ile 2016'da Duygu Asena Roman Ödülü'nü kazandı(Ağaoğlu, Saral 2013: 243). Son olarak 2018 yılında Tiyatro Eleştirmenleri Birliği'nin onur ödülüne layık görüldü.

Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği bünyesinde Nazan İpşiroğlu, Prof. Dr. Jale Baysal ve Prof. Dr. Şeyda Ozil'le birlikte yaratıcı eğitim ve öğretim alanında ortak kitaplar hazırladı. Bunun yanı sıra yurtdışında yazın, tiyatro, eğitim üzerine çıkan çeşitli inceleme yazılarının ve çeviriler hazırladı. Ayrıca tiyatro oyunları, kısa öyküleri, anı kitapları, gençlik kitapları da bulunmaktadır (Ağaoğlu, Saral 2013: 243). Kitaplarının bazıları Almanca, Sırpça, Rusça ve Hindu dillerine çevrilmiştir.

Edebi şahsiyeti hakkında Eylem Ejder ile yapmış olduğu röportajda önemli bilgiler vermektedir. Tiyatroyu bir alımlama, bir oyun metnini ya da sahnelemeyi anlamanın ilk adımı olarak görmektedir. Tiyatroda Alımlama, Dramaturjiden Sahne Çözümlemesine adlı eserinde somut sahneleme örnekleri ortaya koymuştur (Ejder 2015: 89). Yazara göre eleştiri yazmak ise alımlama sürecinin son noktasıdır. Eleştiriyi anlık izlenimlerimizi anlatma, kutuplaşma yaratma, ego gösterisi yapma ya da bir şeyi karalama olarak görmez. Haldun Taner'in tiyaromuzda çok iyi oyuncular olduğu, fakat iyi yönetmen ve eleştirmen olmadığı görüşüne katıldığını belirtir. Dramaturji ve tiyatro eleştirmenliği bölümünü bu sebeple kurduğunu belirtmektedir (Ejder 2015: 90-91). Eril söylem karşısında kadının gizli gücü olduğunu, günlük yaşamda kadınların bunu içselleştirse bile toplumsal reaksiyonlarda bu gücün ortaya çıktığı görüşündedir. Nitekim bu görüşünü Memleketimden Kadın Manzaraları adlı eserinde ortaya koymaktadır (Ejder 2015: 93). Özgürlük Yolları adlı eserinde Almanya'ya göç eden ailelerin yaşadıkları sorunları anlatır. Lena, Leyla ve Ötekiler adlı eserinde de toplumsal cinsiyet sorununu irdelemektedir (Ejder 2015: 93-94).

Yazara göre, yazdığı eserler insanın kendini geliştirebileceği bir yaşam alanı oluşturma amacıyla arayış içindedir. Bu arayışı yaratıcı yazma atölyesi çalışmaalrıyla sağlamıştır. Yaratıcı yazma atölyesi çalışmalarının kendisini geliştirmede önemli katkılarından bahsetmektedir. Ona göre yaratıcılık öğretilebilir ve geliştirilebilir bir yetidir. Bu düşünceleri, kendisini edebiyat dünyamızda önemli bir yazar olarak değerlendirmemizi haklı kılmaktadır (Erzen 2006: http://zehraipsiroglu.com/tuerkce/basin/soeylesiler [erişim tarihi: 14.10.2018]). Çocuk edebiyatında da önemli bir isim olan İpşiroğlu, yaratıcı yazarlık atölyesi çalışmarını, çocukların zengin hayal dünyalarını geliştirmek için de kullanmıştır. Ayrıca gençlerle nasıl diyalog kurulacağı, kurulan bu diyalogun yeni kuşaklar yetiştirmedeki önemine değinmiştir. Diğer bir yandan edebi eserlerin didaktik bir araç olarak görülmesine karşıdır. Nitekim bu, yazarın okuyucuya kendi siyasi görüşünü dayatma aracına dönüşmektedir. Bu sebeple yazar, bu tutumdan kaçınmak gerektiği görüşündedir (Aydoğdu 2013: https://www.yenihayat.de/2013/09/27/prof-zehra-ipsiroglu-ile-kitabi-uezerine-soeylesi/ [erişim tarihi: 14.10.2018]). Edebiyatımızın önemli dramaturglarından olan İpşiroğlu, 70'li yıllarda Berlin'de bulunmasına ve Berlin Schaubühne’de sergilenen Peter Stein'ın sergilediği oyunları izleyerek bu alanda birikim yapmaya başladığına değinmektedir. Alman dramaturjisinin 1700'lü yıllardan 1900'lü yıllara kadar olan birikiminin kendisini çokça etkilendiğini belirtmek gerekir. Üniversitedeki dramaturji çalışmalarının esin kaynağı olmuştur. Edindiği kültürü ve birikimi Genco Erkal ve ekibinin kurduğu Dostlar Tiyatrosu çalışmalarına da yansıtmıştır. Yazdığı tiyatro eserleriyle de edebiyat hayatımızda önemli bir yere sahip olmuştur (Savaşkan 2015: http://cercisanat.com/dergi/7/zehra-ipsiroglu-ile-soylesi/ [erişim tarihi: 14.10.2018]).

Kaynakça

Ağaoğlu, Neriman; Zerrin Saral (2013). Edebiyatımızda Kadın Yazarlar Sözlüğü. İstanbul: Phoenix Yayınevi. 243.

Alper, Sema, "Zehra İpşiroğlu'ndan Aydınlanmanın Işığında Üç Yeni Kitap". http://zehraipsiroglu.com/tuerkce/basin/soeylesiler [erişim tarihi: 14.10.2018].

Altınkaynak, Hikmet (2017). "İpşiroğlu, Zehra". Türk Edebiyatında Yazarlar ve Şairler Sözlüğü. İstanbul: Doğan Kitap. 545-546.

Altınöz, Besim (2017). "Defne Çocuk Sordu Zehra İpşiroğlu Cevapladı". http://defnecocuk.com/defne-cocuk-sordu-zehra-ipsiroglu-cevapladi/ [erişim tarihi: 14.10.2018].

Aydoğdu, Eylem (2013). "Prof. Zehra İpşiroğlu ile kitabı üzerine söyleşi". https://www.yenihayat.de/2013/09/27/prof-zehra-ipsiroglu-ile-kitabi-uezerine-soeylesi/ [erişim tarihi: 14.10.2018].

Editör, "Zehra İpşiroğlu ve Ayla Algan Oyun Sonrası Söyleşi". http://www.tiyatrodergisi.com.tr/zehra-ipsiroglu-ve-ayla-algan-oyun-sonrasi-soylesi.html [erişim tarihi: 14.10.2018].

Ejder, Eylem (2015). "Prof. Dr. Zehra İpşiroğlu ile Eserleri, Tiyatro ve Kadınlar Üzerine Bir Söyleşi". Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji (T.E.D.) Bölümü Dergisi. S. 26. İstanbul. 89-108.

Erzen, Ömer (2006). "Zehra İpşiroğlu’yla son aylarda çıkan üç yeni Kitabı ve yapıcılık üzerine söyleşi". http://zehraipsiroglu.com/tuerkce/basin/soeylesiler [erişim tarihi: 14.10.2018].

Işık, İhsan (2006). “Zehra İpşiroğlu”. Türkiye Yazarlar Ansiklopedisi. C. 2. Ankara: Elvan Yayınları. 966-967.

Işık, İhsan (2007). “Zehra İpşiroğlu”. Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi. C. 5. Ankara Elvan Yayınları. 184.

İpşiroğlu, Zehra, “Zehra İpşiroğlu”. http://zehraipsiroglu.com/tuerkce/yazar-hakkinda [erişim tarihi: 25.06.2018].

Kolektif (2010). "İpşiroğlu, Zehra". Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. C. 1. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. 547.

Kum, Nurten (2009). "Çınar yayınlarında çıkan 'Özgürlük Yolları' kitabıyla Abdullah Baştürk İşçi Edebiyatı Ödülü alan Zehra İpşiroğlu ile söyleşi". Die Gaste, SAYI: 6 / Mart-Nisan 2009. [erişim tarihi: 14.10.2018].

Savaşkan, Tijen (2015). "Zehra İpşiroğlu ile Söyleşi". http://cercisanat.com/dergi/7/zehra-ipsiroglu-ile-soylesi/ [erişim tarihi: 14.10.2018].

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: BÜNYAMİN TAN
Yayın Tarihi: 06.03.2019
Güncelleme Tarihi: 20.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Biz Köy ÇocuklarıVarlık Yayınları / İstanbul1968Hikâye
Çağdaş Avusturya Öyküleri SeçkiAda Yayınları / İstanbul1984Hikâye
Yargıç ve Celladıİnkılap Kitabevi / İstanbul1987Roman
Çağdaş DüşünceAda Yayınları / İstanbul1987Deneme
Yaratıcı Toplum Yolunda Çağdaş EğitimCem Yayınevi / İstanbul1990Araştırma
Yazma UğraşıCem Yayınevi / İstanbul1991Diğer
Çağdaş Kültürümüz, Olgular – SorunlarCem Yayınevi / İstanbul1991İnceleme
Tiyatroda Yeni ArayışlarDüzlem Yayınları / İstanbul1992Tiyatro
Çağdaş Eğitimde SanatCem Yayınevi / İstanbul1992Araştırma
BiyografiCem Yayınevi / İstanbul1992Biyografi
BildirimCem Yayınevi / İstanbul1992Tiyatro
İlse Evden KaçtıDüzlem Yayınları / İstanbul1993Roman
Uyumsuz Tiyatroda GerçekçilikMitos Boyut Yayınları / İstanbul1996Tiyatro
Das NashornspielVerlag Nagel & Kimche AG / Zürih1997Roman
Gergedan OyunuYapı Kredi Yayınları / İstanbul1997Roman
Çocuk Kültürü-Edebiyat-Tiyatro-MedyaMavibulut Yayınları / İstanbul1997İnceleme
Düşünmeyi Öğrenme ve ÖğretmeAda Yayınları / İstanbul1997Deneme
Eleştirinin EleştirisiMitos Boyut Yayınları / İstanbul1998Eleştiri
2000'li Yıllara Doğru TiyatroMitos Boyut Yayınları / İstanbul1998Tiyatro
Konuşan ÇınarAdam Yayıncılık / İstanbul2000Roman
Bir Kitap HazırlıyoruzPapirüs Yayınevi / İstanbul2000Fıkra
Tiyatroda DevrimMitos Boyut Yayınları / İstanbul2001Tiyatro
Düşünme KorkusuPapirüs Yayınevi / İstanbul2002Araştırma
Gençler İçin Nazım Hikmet OyunlarıPapirüs Yayınevi / İstanbul2003Tiyatro
Bugünden Düne Dünden BugünePapirüs Yayınevi / İstanbul2003Hatıra
Yollar, Yerler, YüzlerPapirüs Yayınevi / İstanbul2003Hikâye
Eğitimde Yeni ArayışlarAdam Yayıncılık / İstanbul2004Araştırma
Alımlama Boyutları ve Çeşitlemeleri YazınPapirüs Yayınevi / İstanbul2004İnceleme
Alımlama Boyutları ve Çeşitlemeleri, TiyatroPapirüs Yayınevi / İstanbul2004Tiyatro
LollipopGünışığı Kitaplığı / İstanbul2004Roman
İzlerÇınar Yayıncılık / İstanbul2004Deneme
Yaratıcı Yazma, Yaratıcı Yazmada Yazınsal Metinlerin İşleviMorpa Kültür Yayınları / İstanbul2006Araştırma
Ibsen, İki Oyun / Brand - Peer Gyntİşbankası Yayınları / İstanbul2006Tiyatro
Yaratıcı Yazma: Yaratıcı Yazma Çalışmalarında Gözün İşleviMorpa Kültür Yayınları / İstanbul2008Araştırma
Tiyatroda Kültürlerarası EtkileşimMitos Boyut Yayınları / İstanbul2008Tiyatro
Özgürlük YollarıÇınar Yayınları / İstanbul2008Röportaj
Alamanya AlamanyaSchulbuchverlag Anadolu / Hückelhoven2008Tiyatro
Eine Andere TürkeiBrandes und Apsel / Frankfurt2008Deneme
Çağdaş Türk YazınıToroslu Kitaplığı / İstanbul2008İnceleme
Düşlerin RenkleriSchulbuchverlag Anadolu / Hückelhoven2008Araştırma
Eleştirmen Gözüyle Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosu: Eleştiri Seçkisi 1990 SonrasıArkadaş Yayınevi / Ankara2008Eleştiri
Wege ins FreieSchulbuchverlag Anadolu / Hückelhoven2009Röportaj
Yüzyıl Sonra Bertolt BrechtYirmi Dört Yayınları / İstanbul2009Tiyatro
Düş Hırsızlarına KarşıE Yayınları / İstanbul2009Roman
Hayatımız Tiyatro: Çocuk Oyunları Seçkisi 10 Çocuk OyunuYEM Yayınları / İstanbul2010Tiyatro
Gençlere MektuplarE Yayınları / İstanbul2011Diğer
Ayaspaşa YıllarımHeyamola Yayınları / İstanbul2011Hatıra
Conceptual Colors of Genco GulanRevolver Publishing / Berlin2011İnceleme
Aydınlanan Yollar, Kardelen ÖyküleriCumhuriyet Kitapları / İstanbul2012Röportaj
Dramaturgi - Tiyatroda Düşünsellikİkaros Yayınları / İstanbul2013Tiyatro
Gelin Çocuklar Birlikte DüşünelimTudem Yayınları / İstanbul2013Diğer
Gençlerle DiyalogE Yayınları / İstanbul2013Deneme
Lena, Leyla ve DiğerleriMitos Boyut Yayınları / İstanbul2014Tiyatro
Dramaturjiden Sahne Çözümlemesine Tiyatroda AlımlamaHabitus Kitap / İstanbul2014Tiyatro
Kadınların Gözüyle, Yazmak ve YaşamakCumhuriyet Kitapları / İstanbul2014Biyografi
Şimdiki Çocuklar Hala HarikaCan Çocuk Yayınları / İstanbul2015Roman
Tabular, Korkular, KadınlarE Yayınları / İstanbul2015İnceleme
Toplu Oyunları / Ozan Ömer AkgülMitos-Boyut Yayınları / İstanbul2015Tiyatro
Dünden Bugüne Bertolt BrechtHabitus Kitap / İstanbul2016Tiyatro
Haneye TecavüzE Yayınları / İstanbul2016Roman
Mavi EşekDoğan Kitap / İstanbul2016Roman
Yapıcılığın Gücü, Türkan Saylan’la SöyleşilerE Yayınları / İstanbul2017Röportaj
Memleketimden Kadın ManzaralarıMitos Boyut Yayınları / İstanbul2017Tiyatro
Pinokyo Kral Übü'nün ÜlkesindeÇınar Yayınları / İstanbul2018Tiyatro

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1REMZÎ, Hüseyin Remzî Paşad. 1839 - ö. 1896Doğum YeriGörüntüle
2Zeyyat Selimoğlud. 31 Mart 1922 - ö. 01 Temmuz 2000Doğum YeriGörüntüle
3HALÎM, Abdulhalîm Efendid. 1829 - ö. 1891Doğum YeriGörüntüle
4Kenan Erzurumd. 1948 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Selman Mined. 1948 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6RÜSTEM, Rüstem Bostancıd. 1948 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Melih Erçind. 12 Ağustos 1919 - ö. ?MeslekGörüntüle
8Sinan Sülünd. 12 Haziran 1980 - ö. ?MeslekGörüntüle
9Nuri Demircid. 17 Ağustos 1950 - ö. ?MeslekGörüntüle
10Sabih Şendild. 9 Şubat 1926 - ö. 15 Şubat 2002Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Behçet Kemal Çağlard. 23 Temmuz 1908 - ö. 24 Ekim 1969Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Hamdi Olcayd. 1910 - ö. 2 Temmuz 1986Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13ZEHRA BACId. 1870? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14ZEHRA KAYACIKd. 1928 - ö. 13.11.2017Madde AdıGörüntüle
15Zehra Betül Yazıcıd. 1966 - ö. ?Madde AdıGörüntüle