KANDÎ, Müverrih Kandî

(d. ?/? - ö. 962/1555)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Bursa’da doğdu. Gençliğinde Bursa’da şekercilik yaptı ve yaptığı bu işten dolayı önceleri Şehdî mahlasını kullandı. Daha sonra Ahmet Paşa bu mahlasını Kandî’ye çevirdi (Kılıç 2010: 1329, İsen 1994: 260). Latîfî’ye göre gençliğinde Acem illerini gezen Kandî, Mevlana Câmî ve Nevâyî ile tanıştı (Canım 2000: 450). İstanbul’a ne zaman geldiği bilinmeyen şair, Sultan Bayezid Camii avlusunda şekerci dükkânı açtı. Yaptığı şekerlerle mesleğinde büyük bir üne kavuşan Kandî, hemen hemen her olaya ustaca düşürdüğü tarihleriyle meşhur oldu. Bu yüzden “Müverrih Kandî” namıyla anıldı. Hatta kendisine ulufe bağlanması sonucu mensup olduğu Hayderî tarikatının işareti olan tavk denen halkaları çıkaran Hayalî Bey hakkında “Ey Hayâlî halka geçmez oldı âh” mısraıyla tarih düşürdü. Bu mısraa sinirlenen Hayâlî Bey, eteklerine taş doldurup Kandî’nin hokka ve şişelerle dolu şekerci dükkânını dağıttı. Bunun üzerine Kandî, Sadrazam İbrahim Paşa’ya hâlini arz etti ve İbrahim Paşa da altın ve gümüş vererek ona yardımda bulundu. Ancak şair, dükkânını ve tezgâhını dağıtarak aynı çevreden vakıf odalarından bir oda tuttu ve ölünceye kadar orada yaşdı (Kılıç 2010: 1330, İsen 1994: 260).

İbrahim Paşa’nın idamı üzerine şairlere verilen caizeler kesilince Kandî de çok güç duruma düştü, sadece düşürdüğü tarihlere aldığı caizeler ve düğünlerde sattığı şekerlerin geliriyle geçimini sağlamaya çalıştı. 962/1555 yılında ölen Kandî, Eyüp’te Nişancı Celâl-zâde’nin yaptırdığı mescidin hariminde şairler için tahsis edilen mezarlığa defnedildi (Kılıç 2010: 1334, İsen 1994: 261, Eyduran 2009: 204).

Kaynaklar, Kandî’nin herhangi bir eserinin varlığı hakkında bilgi vermez. Ahdî, Kandî’nin şiirlerinden övgüyle bahseder (Solmaz 2005: 484). Latîfî ise şairin birçok şiir ve kaside yazmasına rağmen bunların beğenilmediği için kaydedilip şöhret bulmadığını ancak tarih yazmada çok başarılı olduğunu söyler (Canım 2000: 450). Çeşitli şiir mecmualarında Kandî’ye ait birçok şiir bulunmaktadır.

Kaynakça

Canım, Rıdvan (hzl.) (2000). Latîfî, Tezkiretü'ş-Şu'arâ ve Tabsıratü'n-Nuzamâ. Ankara: AKM Yay.

Eyduran, Aysun S. (hzl.) (2008). Beyânî, Tezkîretü’ş-Şu’arâ. Ankara: KTB. Yay. E-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83502/beyani----tezkiretus-suara.html [Erişim Tarihi 20.11.2013].

Eyduran, Aysun S. (hzl.) (2009). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkîretü’ş-Şu’arâ, Tenkitli Metin B. Ankara: KTB. Yay. E-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83504/kinalizade-hasan-celebi---tezkiretus-suara.html [Erişim Tarihi 20.11.2013].

İpekten, Halûk (vd.) (1998). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: Akçağ Yay.

Kaya, Hasan (2002). Pervane Beg Nazire Mecmuası (165a-199b). Transkripsiyonlu ve Edisyon Kritikli Metin. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. 144-145.

Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ-İnceleme-Metin. C. 2. İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yay.

Solmaz, Süleyman (hzl.) (2005). Ahdî ve Gülşen-i Şu’arâ'sı (İnceleme-Metin). Ankara: AKM Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. YUNUS KAPLAN
Yayın Tarihi: 28.11.2013
Güncelleme Tarihi: 31.10.2020

Eserlerinden Örnekler

GAZEL

Ebr-i çarhı göklere agan duhânum sandılar

Şebnem-i bâgı sirişk-i dür-feşânum sandılar

Sinemi dâg-ı gam u zahm-ı müjeñle gördiler

Lâleler güller pür olmış gülsitânum sandılar

Râstî bu kim görüp servi cevânân-ı çemen

Kâmet-i bâlâyile ol nev-cevânum sandılar

Dest-i rahm ile beni ol şeh götürdi hâkden

Mûr ele aldı Süleymân-ı zamânum sandılar

Nazm-ı dendân u dehânında te’emmül eyledüm

Gitdi ‘akl-ı hurde-bîn ü nükte-dânum sandılar

İy hümâ başumda devlet var imiş kim ehl-i ‘ışk

Zülf-i müşgînüñ hevâsın sâyebânum sandılar

Hasretüñden ben gedâ taş basmış idüm bagruma

Pâdişâhum il anı koynumda nâmum sandılar

Vasf-ı kand-i la’line agız ki açdum Kandiyâ

Sâf-diller toldı sükkerle dehânum sandılar

Bezm-i gülde nazm-ı câmı okınurken ehl-i şevk

Anı bu mestâne şi’r-i dil-sitânum sandılar

(Kaya, Hasan (2002). Pervane Beg Nazire Mecmuası (165a-199b). Transkripsiyonlu ve Edisyon Kritikli Metin. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi. 144-145).


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1DU’ÂYÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2GAMÎd. ? - ö. 1497/98Doğum YeriGörüntüle
3RAHMÎ, Bursalı Pîr Mehmedd. ? - ö. 1567/68Doğum YeriGörüntüle
4DU’ÂYÎd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5GAMÎd. ? - ö. 1497/98Doğum YılıGörüntüle
6RAHMÎ, Bursalı Pîr Mehmedd. ? - ö. 1567/68Doğum YılıGörüntüle
7DU’ÂYÎd. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8GAMÎd. ? - ö. 1497/98Ölüm YılıGörüntüle
9RAHMÎ, Bursalı Pîr Mehmedd. ? - ö. 1567/68Ölüm YılıGörüntüle
10DU’ÂYÎd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11GAMÎd. ? - ö. 1497/98MeslekGörüntüle
12RAHMÎ, Bursalı Pîr Mehmedd. ? - ö. 1567/68MeslekGörüntüle
13DU’ÂYÎd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14GAMÎd. ? - ö. 1497/98Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15RAHMÎ, Bursalı Pîr Mehmedd. ? - ö. 1567/68Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16DU’ÂYÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17GAMÎd. ? - ö. 1497/98Madde AdıGörüntüle
18RAHMÎ, Bursalı Pîr Mehmedd. ? - ö. 1567/68Madde AdıGörüntüle