KINALI, Memet Kınalı

(d. 1923 / ö. 26.03.2009)
âşık, çiftçi
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Memet Kınalı, H.1339 (M.1923) yılında, Erzurum'un Şenkaya ilçesine bağlı Turnalı köyünde doğmuştur. Çok küçük yaşta annesini kaybeden âşığın çocukluğu burada geçer, ilköğretimin üç yıl olduğu dönemde ilkokulu köyünde bitirir. Çiftçilik ve demircilik yaparak hayatını kazanmıştır. Yörede iyi bir demirci olarak tanınır. 25 yaşından sonra âşıklık sanatıyla meşgul olur, dönemin tanınmış âşıklarından Âşık Nihanî’yle birçok kez görüşür, aynı meclislerde bulunur, pek çok halk âşığını evinde misafir etmiştir. Uzun yıllar konağını açtığı âşıklara ve âşıklar meclisine ev sahipliği yapmıştır. Zadrakomlu Rüstem Ağtaş (Yananî), Bardızlı Mevlüt İhsanî, Yaşar Reyhanî gibi usta âşıkların yanı sıra âşıklık sanatına yeni başlayan Nusret Torunî, Hüseyin Sümmanioğlu ve Gıyas Eroğlu gibi genç âşıklara da ev sahipliği yapmıştır (Vural 2012: 152-156). On dört yaşındaki kızı Hanife’yi kaybeder, çok geçmeden vatani görevini yapan oğlu Mikail 3 Mayıs 1968’de askerde şehit olur. Oğlunun şehit olmasından sonra yaklaşık yirmi yıl meşgul olduğu âşıklık sanatını, 1960’lı yılların sonunda bırakır (Vural 2008; Vural 2012: 152-156). 2008 yılına kadar köyünde demircilik ve çiftçilik yaparak hayatını sürdüren Memet Kınalı, Kasım 2008’de eşi Elmas Hanım’ı kaybettikten sonra, seksen beş yıl yaşadığı köyünden ayrılarak Gebze’de ikâmet eden oğullarının yanına gider. “Ben anamı, babamı, evlatlarımı, yetmiş yıllık eşimi köyümde bıraktım, geldim. Bu yaşımda yetmez gibi bir de gurbet el!” diyen Kınalı, gurbete bir türlü alışamamıştır. İlerlemiş yaşı ve sağlık sorunlarının yanı sıra çok duygusallaşmıştır. 26 Mart 2009 tarihinde ikindi namazını kıldıktan sonra, cami çıkışı, yoldan karşı tarafa geçerken bir trafik kazası sonrasında Gebze’de hayatını kaybetmiştir. 86 yıllık hayatı gurbette son bulmuş, vasiyeti üzerine, doğduğu köyün (Turnalı) kabristanına oğlu, kızı, eşi ve amcası Âşık Meftunî’nin yanına defnedilmiştir.” Âşık Memet Kınalı’nın hayatta dört oğlu, üç de kızı vardır (Vural 2012: 152-156 ).

Memet Kınalı, birkaç yıllık evliyken bir gece gördüğü bir rüyadan sonra 25’li yaşlardan itibaren irticalen şiir söyleyip yazmaya ve âşıklık sanatıyla ilgilenmeye başlar. Kurulan dost ve âşıklar meclislerinde, köy odalarında, usta âşıkları dinleyerek kendini geliştirir, saz çalmayı öğrenir. Âşıklıkta kendini geliştirdikçe başka âşıkların yetişmesine de emek verir. Usul ve gelenekleri hem öğrenir hem de yeri geldiğinde öğretir. Bunlardan genç yaşta vefat eden Âşık Gıyas Eroğlu’na yakın ilgi göstermiştir. Ondan yana çok umutlu ve âşıklık adına ciddi beklentileri olduğunu, sık sık dile getirmiştir (Vural 2008; Vural 2012: 152-156). Dost ve âşıklar meclislerinde, köy odalarında ve çoğu zaman kendi konağında hikâyeler anlatarak ve şiirler okuyarak âşıklık geleneğiyle ilgisini devam ettirmiştir. Âşıklık geleneği içinde birçok âşıklar meclisinde bulunmuş, çalıp söylemiş, pek çok âşıkla karşılaşmıştır. Yine kendi ifadesiyle, yörede “Rüstem Baba” diye tanınan “Yananî” mahlaslı Zadrakomlu (Şenkaya-Dörtyol köyü) Âşık Rüstem Ağdaş’la bir müddet arkadaş olarak gezmiş, onunla beraber gittiği yerlerdeki âşıklarla aynı meclislerde bulunmuş, görüşmüş, karşılaşmalar yapmıştır (Kınalı 2008). Âşık Memet Kınalı, okuma yazma bildiği için zaman zaman şiirler yazmış olsa da âşıklık geleneğinin icaplarına uygun olarak bulunduğu meclislerde daima irticalen söylemiştir. İrticalen söylediği eserleri kayıt altına alınamamıştır. Şiirlerinde “Mehmet/Memet Kınalı” ya da “Âşık Mehmet/Memet” mahlaslarını kullanmıştır. Âşığın bizzat şiirlerini yazdığı defteri ve sazı kaybolmuştur.

Âşık Memet, hikâye ve atışma dalında başarılıdır. Yaralı Mahmut ve Köroğlu gibi birçok hikâyeyi de özüne sadık kalarak anlatmıştır. Oğlu Ozan İlhanî’ye de geleneğin inceliklerini öğretip onu bir âşık olarak yetiştirmiştir. Âşık Gıyas Eroğlu’na söylediği sözü, oğlu Ozan İlhanî’ye de söyler: “Oğlum, saz amacınız değil, aracınız olsun.” diye nasihatlerde bulunur (Vural 2008; Vural 2012: 152-156).

Kaynakça

Mehmet Kınalı, 1923 Erzurum/Şenkaya Turnalı köyü doğumlu, ilkokul mezunu, âşık, demirci, çiftçi [Temel Vural tarafından 22 Temmuz 2008 tarihinde âşığın köyünde ve kendi evinde yapılan görüşme. Görüşmelerin ses kaydı ve deşifre edilmiş metinler Temel Vural'ın arşivindedir ].

Vural, Temel (2012). Sümmânî'den Günümüze Oltu Havzası Şairleri. Ankara: Bizim Büro Basımevi Yayın Dağıtım.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: TEMEL VURAL
Yayın Tarihi: 07.06.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MEHMET/KAZOĞLU MEHMETd. 1925 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2MUSA/GARİP MUSA, Musa Karateped. 01.02.1958 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Uzunyaylalı, M. Talatd. 01 Ocak 1953 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4KURBANÎ, Kurban Ali Piroğlu Kılıçd. 1923 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5COŞARÎ, Hasan Güldikend. 1923 - ö. 06.03.1992Doğum YılıGörüntüle
6Osman Sulhi Aksud. 1923 - ö. 11 Haziran 2007Doğum YılıGörüntüle
7KURBANÎ, Kurban Ali Piroğlu Kılıçd. 1923 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8COŞARÎ, Hasan Güldikend. 1923 - ö. 06.03.1992Ölüm YılıGörüntüle
9Osman Sulhi Aksud. 1923 - ö. 11 Haziran 2007Ölüm YılıGörüntüle
10KURBANÎ, Kurban Ali Piroğlu Kılıçd. 1923 - ö. ?MeslekGörüntüle
11COŞARÎ, Hasan Güldikend. 1923 - ö. 06.03.1992MeslekGörüntüle
12Osman Sulhi Aksud. 1923 - ö. 11 Haziran 2007MeslekGörüntüle
13KURBANÎ, Kurban Ali Piroğlu Kılıçd. 1923 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14COŞARÎ, Hasan Güldikend. 1923 - ö. 06.03.1992Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Osman Sulhi Aksud. 1923 - ö. 11 Haziran 2007Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16KURBANÎ, Kurban Ali Piroğlu Kılıçd. 1923 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17COŞARÎ, Hasan Güldikend. 1923 - ö. 06.03.1992Madde AdıGörüntüle
18Osman Sulhi Aksud. 1923 - ö. 11 Haziran 2007Madde AdıGörüntüle