Zuhal Kuyaş

(d. 1923 / ö. 3 Kasım 2014)
Romancı, Yazar
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ticaretle uğraşan bir baba ile Gürcistan asıllı bir annenin kızı olarak İstanbul'da dünyaya geldi. Zuhal Kuyaş, tarihçi Ahmet Kuyaş ile romancı Nilüfer Kuyaş'ın annesidir. Mürebbiyesinden Fransızca dersi alan yazar, daha okula başlamadan önce okuma ve yazmayı öğrendi. Sonraları adı Yeni Türkiye olarak değişen İstanbul-Osmanbey'deki özel Ecole Moderne adlı okulda öğrenim gördü. İstanbul Kız Lisesi'ni bitirdi. Yükseköğrenim görmeyen Kuyaş, okuduğu kitaplarla kendi kendini yetiştirdi. Mühendis olan eşinin Bayındırlık Bakanlığındaki görevi dolayısıyla yaklaşık bir yıl Ankara'da ikamet etti. Daha sonra kendi işini kuran ve müteahhitlik yapan eşiyle birlikte beş yıl Aydın'da, beş yıl da İzmir'de yaşadıktan sonra tekrar İstanbul'a yerleşti. Ara ara sinemayla da ilgilendi ve "İnleyen Dağlar" adını verdiği senaryosu filme çekildi. Çalışmalarını ömrünün sonuna kadar İstanbul'da sürdüren Zuhal Kuyaş, 3 Kasım 2014 tarihinde vefat etti.

Cumhuriyet Devri Türk Edebiyatının ilk kadın polisiye yazarlarından Zuhal Kuyaş, yazı hayatına 1940'larda başlamıştır. Yazarın ilk polisiye romanı Kraliçe'nin Şamdanları, 1940'lı yıllarda Son Dakika gazetesinde tefrika edilmiştir. Hasan Sabbah'ın dehşetini yansıtan ikinci polisiye romanı Kartal Yuvası ise 1959'da Yeni Sabah'ta tefrika edilmiştir. Üçüncü romanı Sonuncu Oda (1970), 1960’ların sonunda İstanbul’da, bir Yeniköy yalısında geçen bir polisiyedir. Ömer Türkeş’e göre yazar, Sonuncu Oda'yı kendi çabasıyla İstanbul Baha Matbaası'nda bastırmıştır. Okyay, romanı şu cümlelerle özetlemiştir: "Paris’i merkez edinmiş genç mirasyedi Ferruh, mirasını bitirip üstüne de apartmanı satınca memlekete dönmek zorunda kalmış. Teyzesi Refika Hanım’ın Boğaz'daki yalısına gidiyor. Refika Hanım da eski günlerin ikbalini mumla arayanlardan. Para suyunu çekmiş, geriye bir tek yaşlı hizmetkâr kalmış, ama hanımefendi ne yalısını satmaya yanaşıyor, ne de değerli eşyalarını. Gene de, 'limana sığınır gibi onun sağlam, emin yalısına iltica eden' bu genç adama evini açıyor. Hane halkı ikisiyle Mizyal Dadı’dan, bir de genç yeğen Nilüfer’den ibaret. Ferruh’un bir derdi postu sermekse, biri de parasızlığa çare bulmak. Ancak ilk girişimi sona ermeden, bir cinayetle karşılaşıyor." (Okyay 2013). Ağaoğlu ve Oral yazar için "Cumhuriyet Dönemi’nin ses getiren bir başka kadın polisiye yazarı Zühal Kuyaş’tır; Kraliçe’nin Şamdanları, Kartal Yuvası gibi polisiye eserler veren yazarın Sonuncu Oda adlı polisiye eseri orijinalliğini korumakta ve tam anlamıyla bir polisiye roman özelliği taşımaktadır." (Ağaoğlu ve Oral 2018) değerlendirmesini yapmışlardır.

Yazarın son romanı Aşela (1985), 1877-78 Osmanlı Rus Harbi (93 Harbi) esnasında geçen bir aşk ve göç hikâyesini anlatmaktadır. Anne tarafından Gürcü ve tarihe meraklı olan Kuyaş, bu romanı yazarken yaklaşık on yıl boyunca uzun bir araştırma yapmış, arşivlere girmek ve vesikaları okuyabilmek için Osmanlı Türkçesi öğrenmiştir. Zuhal Kuyaş'ın kendisi gibi yazar olan kızı Nilüfer Kuyaş, on beş yaşındayken Aşela romanı için annesine yardım ettiğini, annesi eski belgeleri okurken kendi de deftere not aldığını belirtmiştir. Atabaş, Aşela için "Romancı Zuhal Kuyaş Aşela'nın yazılışından yüz yıl önceki Batum-Trabzon- Erzurum üçgenindeki çevrenin görüntülerini, yöredeki Gürcü vb. halkların birbirleriyle ilişkilerini, geleneklerini, o dönemin yaşantısından kesitleri, '93 Harbi' diye bilinen 1877-78 Osmanlı Rus Savaşı'nın son derece ilgi çekici ve ayrıntılı seyrini, güzel bir roman örgüsü ve hüzünlü bir aşk öyküsü çerçevesinde, yalın bir anlatımla sunuyor. Ülkemiz edebiyatında yapıt denilebilecek düzeyde tarihî roman azlığı dikkate alınacak olursa Zuhal Kuyaş'ın romanı edebiyatımızdaki bu gediği gidermeye hizmet verecek nitelikte; mutlaka okunması gereken bir kitap." (Atabaş 2011) değerlendirmesini yapmıştır.

Kaynakça

Ağaoğlu, Reyyan ve Gökhan Oral (2018). "Dedektif Romanları: Tarihine Sığmayan Geçmişi ile Türkiye’de ve Dünyada Adli Edebiyat". Adli Tıp Bülteni. C. 23. S. 3. s. 180-189. https://www.adlitipbulteni.com/index.php/atb/article/view/1209/1720 [Erişim Tarihi: 20. 10. 2019]

Atabaş, Hüseyin (2011). "İnsan Bu Unutur da Unutulur da". Kıyı. Ekim-Kasım.

Okyay, Sevin (2013). "Bir İstanbul Hanımefendisi". Milliyet Kitap. Kasım 2013. http://milliyetsanat.com/kitap/yazar-detay/-bir-istanbul-hanimefendisi/289 [Erişim Tarihi: 20. 10. 2019]

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: İSA KOYUNCU
Yayın Tarihi: 24.10.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Kraliçe'nin Şamdanları? / ?1940Roman
Sonuncu Oda? / İstanbul1970Roman
AşelaKaynak / İstanbul1985Roman
Kartal YuvasıLabirent / İstanbul2013Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Samih Rifatd. 16 Nisan 1874 - ö. 3 Aralık 1932Doğum YeriGörüntüle
2FEYZÎ, Mehmed Ali Feyzî Efendid. 1836 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3RÜŞDÎ, Mehmedd. ? - ö. 1693Doğum YeriGörüntüle
4Recep Bulutd. 1923 - ö. 4 Aralık 2017Doğum YılıGörüntüle
5MOLLA, Mehmet Akçad. 1923 - ö. 12.08.1990Doğum YılıGörüntüle
6Ercüment Alacakaptand. 1923 - ö. 02 Mart 2001Doğum YılıGörüntüle
7Veysel Erold. 1976 - ö. 01 Temmuz 2014Ölüm YılıGörüntüle
8Kemal Bekir Özmanavd. 1924 - ö. 13 Ocak 2014Ölüm YılıGörüntüle
9RASİM KÖROĞLUd. 1953 - ö. 30.10.2014Ölüm YılıGörüntüle
10Solok, Cevdet Kudretd. 1907 - ö. 10 Temmuz 1992MeslekGörüntüle
11Dilek Karagülled. 13 Ekim 1966 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Bora, Emined. 1970 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Burian, Orhand. 18 Mart 1914 - ö. 5 Mayıs 1953Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Sadık Güneşd. 1961 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Osman İlhami Bilgerd. 1910 - ö. 1969Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Peksoy, Zuhâld. 22 Ocak 1955 - ö. 13 Haziran 2000Madde AdıGörüntüle
17Tekkanat, Zuhald. 16 Ağustos 1938 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18Nilüfer Kuyaşd. 1954 - ö. ?Madde AdıGörüntüle