MERDANÎ, Bekir

(d. 1221/1805 - ö. 1294/1878)
âşık
(Âşık / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Bekir olan âşığın mahlası, Merdanî'dir. Sille'nin Kayabaşı mahallesinde M. 1805 (H..1221) yılında doğmuştur. Ailesi hakkında fazla bir bilgi yoktur; sadece oğlunun şairin sağlığında öldürüldüğü, bunun acısıyla şair olduğu ve torununu da adının Merdanî Mehmet olarak Turgutlu kasabasında yaşadığı bilinmektedir (Akca 1940: 76). Mesleği testiciliktir. Merdanî, gençliğinde güzel saz çaldığı için oda âlemlerinde kendi tertip ettiği koşma, türkü ve şarkıları sazıyla terennüm etmiştir. Okuyup yazması yoktur; ama şiir kabiliyetinin yüksekliği ulemanın, o zamanın Konya valisi Esat Paşanın takdirini kazanmasına vesile olmuş, güzel sesiyle terennüm ettiği şiirleriyle de kendisine muhitteki diğer halk şairlerinden üstün bir mevki kazandırmıştır.

Merdanî'nin edebî kişiliğine bakılacak olursa, diğer halk şairleri gibi koşma, divan, semai, şarkı, muamma gibi halk şiirleri yazdığı bilinmektedir. Bunlar içinde en çok muamma ve şemsi yazmakta muvaffak olmuştur. Bilhassa kendisini ziyaret eden Hüzniya Baba’nın merdaniye tevcih ettiği: "Kudretullah şehrinin dürdanesi /Oğlunun karnında yatır annesi" muammanın İpek böceği olduğunu söyleyerek, ona mukabil şu iki manada olan: "Bir acayip nesne gördüm bir uzun dükkânı var / Kendini katl etmek için yanında celladı var / Her taraftan her tarafa salınır kervanı var /Cenneti alda gördüm bir azım nişanı var / Bir nesne gördüm zerre zerre kan olur. /Yürüdükçe dür ile mercan olur / Ağzı bir dili iki canı yok /Bu muammayı bilen irfan olur." muammayı söylemiş ve bunu çözemeyen Hüzniya Baba ve arkadaşları üstatlarının elini öperek Sille'den ayrılmışlar gitmişlerdir. O zamanın divit ve kalemi olan muammalar, bugün Sille'nin en ufak bir çocuğunun ve büyüğünün zihninde birer darbı mesel halinde durmaktadır (Akca 1940: 74-76). 

 

Kaynakça

Akca, A. Kemal (1940). Sille'nin Halk Şairleri. Konya: Haşim Basımevi. 

Kocatürk, Vasfi Mahir (1963). Saz Şiiri Antolojisi. Ankara: Ayyıldız Matbaası. 

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. PETEK ERSOY İNCİ
Yayın Tarihi: 27.12.2014
Güncelleme Tarihi: 09.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Koşma

Bir gül için dolanırım bu bağı,

Andelib eyledi zâr beni, beni!

Aşkın ateşinin sinemde dağı,

Pervane gözetir nâr beni, beni! 

 

Çeşmim yaşı Ceyhun misali akar,

Darılmış sevdiğim hışm ile bakar,

Korkarım zülfünü yad eller kokar:

Ol vakit öldürür ar beni, beni!

 

Merdanî, ne ola bu hengâmeler?

Kara bahtım tura yazmış hameler.

Beklerim yollarda, gelmez nameler,

Acap unuttu mu yâr beni, beni?

Kocatürk, Vasfi Mahir (1963). Saz Şiiri Antolojisi. Ankara: Ayyıldız Matbaası. 393. 

 

Koşma

Bağ-ı cennetten mı geldin, dilruba,

Göstermediler mi Rıdvan'e seni?

Kim görse divane olmaz acaba,

Seni, ey dişleri dürdane, seni?

 

Yanağın şulesi canımı yakar,

Şirin leblerinden bal kaymak akar,

Sırma kâkülün misk ü amber kokar:

Değişmem bin gül ü reyhane seni.

 

Merdani âşıka az bu nazların,

Macun gibi kuvvet verir sözlerin,

Nergis gibi süzüldükçe gözlerin,

Seni, ey gözleri mestane seni!

Kocatürk, Vasfi Mahir (1963). Saz Şiiri Antolojisi. Ankara: Ayyıldız Matbaası. 393-394. 

 


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1COŞKUNÎ/ABDULLAH/GARİP ABDULLAH, Abdullah Coşkund. 1953 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2ÖMERd. 1840 - ö. 1910Doğum YeriGörüntüle
3Feyzi Halıcıd. 15 Şubat 1924 - ö. 9 Ekim 2017Doğum YeriGörüntüle
4ACZÎ, Mürid-zâde Aczî Ağad. 1805 - ö. 1866Doğum YılıGörüntüle
5ERBÂBİ, Hüseyin Farkî Efendid. 1805 - ö. 1882Doğum YılıGörüntüle
6DÂNİŞ, Mîr Mehmedd. 1805 - ö. 1830Doğum YılıGörüntüle
7FEVZÎ, Mehmed Mazhar Fevzîd. ? - ö. 1878Ölüm YılıGörüntüle
8SABRÎ, Mehmedd. ? - ö. 1878Ölüm YılıGörüntüle
9SIDDÎK, Meşreb-zâde Mehmed Sıddîk Efendid. 1830 - ö. 1878Ölüm YılıGörüntüle
10SÜLÜK/HÜSEYİN/SÜLÜK HÜSEYİN, Bozbıyık Hüseyind. 1815-1820? - ö. 1900?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11HACI, Âşık Hacıd. 1883 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12HULÛSÎ, Zilelid. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13NURA FERYADÎ, Mehmet Kurtd. 24.06.1938 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14OSMANd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15HÜSEYİN AĞAd. 1864? - ö. 1884?Madde AdıGörüntüle