Mungan, Murathan

(d. 1955 / ö. ?)
Yazar, Şair
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Murathan Mungan, İstanbul'da doğdu, çocukluk ve ilk gençlik yıllarını Mardin'de geçirdi. Bu yıllarda Reşat Nuri Güntekin, Refik Halit Karay, Ömer Seyfettin ve Peyami Safa gibi Türk klasiklerini okudu. Mardin Lisesi'nden ve Ankara Üniversitesi Tiyatro Bölümü'nden mezun oldu. Yüksek lisans derecesini de aynı bölümden aldı ve Ankara Devlet Tiyatroları'nda 6 yıl, İstanbul Belediye Tiyatroları'nda da 3 yıl oyun yazarı olarak çalıştı. 1978'de şiirlerini yayımlamaya başladı. Sadece tiyatro ve şiir türlerinde değil, öykü, roman ve deneme türlerinde de yapıt verdi ve kendine özgü yaralı lirizmiyle edebiyata damgasını vurdu. Mungan İstanbul'da yaşamaktadır.

Murathan Mungan'ın edebiyatı, bir ayağını Anadolu coğrafyasının çokkültürlü yapısına, diğer ayağını ise modern toplumun çatışmalı ikliminde yalnızlaşan bireyine basan bir köprü gibidir; yapıtları toplumun gelenekselliğine yaslanan ancak bir yandan da modernleşen ve değişen dünyada bocalayan öznelerin çelişkili sesini duyurur. Mungan, ilk kitabı Mahmut ile Yezida'nın yayımlandığı 1980'den beri, tiyatrodan şiire, öyküden romana farklı pek çok türde yapıt vermiş ve prestijli pek çok ödül kazanmıştır. İlk şiir derlemesi “Osmanlı’ya Dair Hikâyat” ile Akademi Kitabevi Şiir Ödülü'nü alan Mungan, 1987'de yayımlanan Kırk Oda ile Haldun Taner Öykü Ödülü’nü, eski ve yeni yazılarının bir araya getirildiği Tuğla adlı kitabının yayımlandığı 2012'de ise tiyatro, şiir, kısa hikaye, roman tarzındaki eserlerindeki yaratıcılık, orijinallik ve yeteneklerinden dolayı Erdal Öz Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştır. Mungan ilk kitabından bugüne tutkulu bir okur kitlesi yaratmış ve her yeni yapıtı ile bu kitleyi daha da genişleterek peşinden sürüklemiştir.

Mungan'ın edebiyatında otobiyografik öğelerin çarpıcı bir ağırlığı bulunur ve bu öğeler, bir çeşit hesaplaşmayı anlatının parçası kılar. Mungan, çocukluktan devralıp yalnızlığımıza kattığımız kişisel tarihimizin, içimizde yankılanan seslere dönüştüğünü gösterir. Yazarın yapıtlarında ayrıca, mitoloji, masallar ve anlatı geleneğinin sözlü aktarım özellikleri önemli yer tutar. Pek çok şiirinde ve öyküsünde yerel motiflerle bezeli bir anlatı göze çarpar: şamanistik dönemden kalma inanışlar, masal öğeleri, folklorik deyişler vb. dramatik anlatının merkezi unsurlarını oluştururlar. Örneğin kırk oda motifi, yazarın yıllara yayılan bir seri kitabının çerçevesini oluşturmaktadır: Kırk Oda (1987), Üç Aynalı Kırk Oda (1999), Yedi Kapılı Kırk Oda (2007) ve Dokuz Anahtarlı Kırk Oda (2017) kırk öykü ile tamlığa ermesi planlanan masalsı bir arayışın ayaklarıdır. Bu serinin son kitabı yazılan öykülerin toplamda kırka tamamlanacağı Son Oda olarak planlanmış ve bu başlık yazar tarafından duyurulmuştur. Yapıtlarını çok boyutlu bir tarihsel çerçeve içinde planlayan Mungan, kitapları arasındaki bağı da ilmek ilmek örer.

Mungan, Yüksek Topuklar, Şairin Romanı ve Çador adlı romanlarında da toplumsal eleştirisini kurarken, fantastiğe yaslanan mitolojik bir dil yaratırken ve toplumsal çatışmaların açtığı yaraları yansıtırken yine sözün yazılı kültüre mesafesine, edebiyatın işlevine ilişkin değinilere yer verir ve metinleri birbirine bağlayacak temas noktaları inşa eder. Şairin Romanı, eleştirmenler tarafından Mungan'ın başyapıtı olarak nitelendirilmektedir.

Yapıtlarında tutarlılık gözettiğini "mimari bir bütünlük" arayışı ile ifade eden yazar, bir yandan bu bütünlüğü yıllara yayılan yapıtlara dağıtmış bir yandan da bir yapıtta farklı türsel denemelere imza atabilmiştir. Örneğin Mungan, "Aynı Malzemenin Üç Ayrı Türde Yazılması ve Yazarlık Sorunları Açısından İncelenmesi" başlıklı üniversite yüksek lisans bitirme tezine dayalı kitabı Dört Kişilik Bahçe'de (1997), bir türden diğerine söylemin nasıl farklılaştığını tartışır. 1-1.5 sayfalık kısa öykülerden oluşan kitabı Kibrit Çöpleri (2011) de yazarın bu deneysel tarzının bir yansıması olarak değerlendirilebilir.

Şiirlerinde korku, merak, öfke gibi duyguları çerçeveleyen, çocuklukla, toplumla, tarihle hesaplaşan bir lirizm egemendir. Pek çok farklı imgeden aileyle, toplumla, tarihle bir hesaplaşma devşirilir ve bir yandan mitolojiye, sözün kayda geçmediği zamanlara atıfla bu hesaplaşma kendi içinde tarihsizleştirilirken, diğer yandan da paradoksal bir şekilde okuru kendi döngüsüne çeken samimi bir kişisel tarih inşa edilir.

Mungan, edebiyattaki kendi kişisel tarihini çeşitli denemelerinde detaylı bir şekilde açığa vurur. Yazma sürecini, okumalarını ve notlarını okurlarıyla paylaşır ve adeta edebi kişiliğini anlamak isteyenlere yol gösterir. Farklı tematik çerçevelerde derlediği hikayeler, köşe yazıları, deneme ve notlarıyla kendi okuma yolculuğuna, edebiyat meraklarına ve zevklerine ışık tutan Mungan, bir tür edebiyat tarihi kurmuş ve kendisini de içine yerleştirmiş olur.

2013 yılında yayımlanan oyunu “Mutfak” ile edebiyata adım attığı tiyatro türüne geri dönen Mungan, bu türde de çok başarılı yapıtlar vermiştir. Yapıtları farklı ekipler tarafından Türkiye'nin çeşitli şehirlerinde ve yurtdışında sahnelenmiştir.

Kaynakça

Murathan Mungan. Harita Metod Defteri. İstanbul: Metis Yayınları, 2016.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÇİMEN GÜNAY ERKOL
Yayın Tarihi: 01.11.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Mahmut ile YezidaTürkiye İş Bankası / Ankara1980Tiyatro
Osmanlı'ya Dair HikayatÖdül Alan Kitaplar / İstanbul1981Hikâye
TaziyeDost / Ankara1982Tiyatro
Kum SaatiYeni İnsan / Ankara1984Hikâye
Son İstanbulUçurum / Ankara1985Hikâye
SahtiyanYeni İnsan / Ankara1985Hikâye
Cenk HikayeleriRemzi / İstanbul1986Hikâye
Kırk OdaRemzi / İstanbul1987Hikâye
Lal MasallarRemzi / İstanbul1989Hikâye
Yaz SinemalarıRemzi / İstanbul1989Şiir
Eski 45'liklerRemzi / İstanbul1989Şiir
MırıldandıklarımRemzi / İstanbul1990Şiir
Yaz GeçerMetis / İstanbul1992Şiir
Geyikler LanetlerMetis / İstanbul1992Tiyatro
Bir Garip Orhan VeliMetis / İstanbul1993Tiyatro
Oda, Poster ve Şeylerin KederiMetis / İstanbul1993Şiir
OmayraMetis / İstanbul1993Şiir
Kaf Dağının ÖnüMetis / İstanbul1994Hikâye
MetalMetis / İstanbul1994Şiir
Murathan'95Metis / İstanbul1996Derleme
Paranın CinleriMetis / İstanbul1997Hikâye
Dört Kişilik BahçeMetis / İstanbul1997Hikâye
Oyunlar, İntiharlar, ŞarkılarMetis / İstanbul1997Şiir
Mürekkep BalığıMetis / İstanbul1997Şiir
Başkalarının GecesiMetis / İstanbul1997Şiir
Üç Aynalı Kırk OdaMetis / İstanbul1999Hikâye
Doğduğum Yüzyıla VedaMetis / İstanbul1999Şiir
Meskalin: 60 DrajeMetis / İstanbul2000Deneme
Erkekler için DivanMetis / İstanbul2001Şiir
Yüksek TopuklarMetis / İstanbul2002Roman
Timsah Sokak ŞiirleriMetis / İstanbul2003Şiir
ÇadorMetis / İstanbul2004Roman
BeşpeşeMetis / İstanbul2004Roman
Yedi Kapılı Kırk OdaMetis / İstanbul2007Hikâye
DağMetis / İstanbul2007Şiir
Eldivenler, HikayelerMetis / İstanbul2009Hikâye
Bazı Yazlar Uzaktan GeçerMetis / İstanbul2009Şiir
Hayat AtölyesiMetis / İstanbul2009Deneme
İkinci HayvanMetis / İstanbul2010Şiir
GelecekMetis / İstanbul2010Şiir
227 sayfaMetis / İstanbul2010Deneme
Stüdyo KayıtlarıMetis / İstanbul2011Deneme
Kibrit ÇöpleriMetis / İstanbul2011Hikâye
Şairin RomanıMetis / İstanbul2011Roman
Doğu SarayıMetis / İstanbul2012Hikâye
Aşkın Cep DefteriMetis / İstanbul2012Diğer
TuğlaMetis / İstanbul2012Deneme
MutfakMetis / İstanbul2013Tiyatro
189 SayfaMetis / İstanbul2014Deneme
İskambil DestesiMetis / İstanbul2014Hikâye
Mezopotamya ÜçlemesiMetis / İstanbul2014Tiyatro
Güne SöylediklerimMetis / İstanbul2015Deneme
Solak DefterlerMetis / İstanbul2016Şiir
Aşk için Ne YazdıysamMetis / İstanbul2016Şiir
Küre : Poetika YazılarıMetis / İstanbul2016Deneme
Harita Metod DefteriMetis / İstanbul2016Otobiyografi
Dokuz Anahtarlı Kırk OdaMetis / İstanbul2017Hikâye
Çağ GeçitleriMetis / İstanbul2019Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1NÂZIM, Mehmed Nâzım Efendid. ? - ö. 1704-05Doğum YeriGörüntüle
2İBRÂHİM HÂSd. ? - ö. 1761-62Doğum YeriGörüntüle
3FEVZÎ, Mehmedd. 1638 - ö. 1679Doğum YeriGörüntüle
4İSA OĞUZd. 1955 - ö. -Doğum YılıGörüntüle
5Şirin, Mustafa Ruhid. 2 Ocak 1955 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Ak, Sevimd. 01 Ağustos 1955 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Mehmet Ali Ulvid. 1865 - ö. 16 Ekim 1922MeslekGörüntüle
8Medîhî, Mehmed Medîhî Efendid. ? - ö. 1672MeslekGörüntüle
9Tuna Lütfü Yukayd. 1977 - ö. ?MeslekGörüntüle
10Ali Özgür Özkarcıd. 15 Ağustos 1979 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Gülçin Durmand. 1970 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Tuba Akyold. 1972 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle