Şenyapılı, Önder

(d. 14 Mart 1940 / ö. ?)
Denemeci, araştırmacı, biyografi yazarı, mimar, akademisyen
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

İzmir Ödemiş'te doğdu. İlk ve ortaöğretimini İzmir'de tamamladı. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü'nde lisans, Pennsylvania Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümünde yüksek lisans eğitimini tamamladı . İlk yazısı 1957'de Demokrat İzmir gazetesinde yayımlandı (Yalçın 2010: 958). Vatan, Güneş, Politika gazelerinde, Karacan Yayınlarında çalıştı. ODTÜ Mimarlık Fakültesi Endüstri Ürünleri Tasarımı Bölümünde öğretim görevlisi olarak dersler verdi ve buradan emekli oldu. Evlidir ve bir kızı vardır. Ankara'da yaşamaktadır.

Şehircilik, mimarlık, iletişim, tasarım, sanat, sinema, karikatür, müzecilik, resim, heykel, sergiler, kentler, İstanbul, İzmir, Ankara... üzerine çok sayıda incelemesi bulunmaktadır. Tiyatro 70, Antik Dekor, Arredamento Dekorasyon, Car & Men, XXI Mimarlık Kültürü Dergisi, Ankara Magazine dergilerinde yazıları yayınlandı. TRT belgesellerinde metin yazarı olarak yer aldı (Yüzyılımız Türk Resmi, 1991 vb). TRT'de Gündemde Sanat Var, Sanattan Kesitler programlarını sundu, özel kanallarda sanat programları hazırlayıp sundu.

Yılın Karikatüristi 2003, 2004), Uluslararası Karikatür Yarışması (2004), 15. Ankara Uluslararası Film Festivali Afiş Yarışması (2002) gibi yarışmalarda jüri üyesi olarak görev aldı.

1970'de TRT'nin düzenlediği Kültür ve Bilim Ödülleri Yarışması'nda Korkmayın Hain Kurttan adlı denemesiyle deneme dalında başarı ödülünü, Televizyonun Türk Toplumuna Etkileri adlı incelemesiyle 14. Karacan Armağanı’nda birincilik ödülünü, Cumhuriyet’in 50. Yılında Türk Basını adlı eseriyle 1973-74 Yunus Nadi Ödülünü, Milliyet Sanat dergisinin deneme dalı başarı ödülünü, 2000’de Serbest Mimarlar Derneği Ödülünü kazandı.

Önder Şenyapılı, mimarlık ve kentleşmeden, resim sanatının dönemlerine, tarih öncesi çağlardan sanal dünyaya kadar tarih boyunca cinselliğin yaşanma biçimlerine, sözcüklerin izinden giderek yemek isimlerinin, şehir isimlerinin kökenlerine dek geniş bir yelpazede eserler vermiştir.

Araştırma-inceleme türündeki çoğu eserinde bir yerin, bir yemeğin, bir sanatın ya da bir kavramın A'dan Z'ye gelişim sürecini, oluşum ve gelişim öyküsünü, isminin anlamını, etimolojik köklerini de kapsayacak şekilde derinlemesine işlemiş; Ne Demek? üst başlığı altında ele altığı üç eserinde (Ne Demek İstanbul; Bebek niye Bebek!?, Ne Demek Ankara; Balgat, Niye Balgat!?, Ne Demek İzmir; Buca, Niye Buca!?) İstabul, Ankara ve İzmir'in yer isimlerini, isimlerinin veriliş öykülerini, tarihçesini anlatmıştır.

Şenyapılı, iyi bir araştırmacı olduğu kadar iyi bir biriktiricidir. İnceleme yazılarının bir çoğu bu biriktirdiklerini, paylaşma ve düzene sokma isteğinden ortaya çıkmıştır. Kimdir Ezo Gelin? Nedir Rab ve Amin? Kaçtır Sayısı Mehmet'in? adlı eseri yıllarca biriktirdiği gazeteleri düzenlerken ilgisini çeken kişi ve olayları kesip sınıflandırmasıyla ortaya çıkmış bir kitaptır. Seneler içinde oluşan gazete yığınlarındaki bilgilerin yok olmasına razı olmayan Şenyapılı, bunları kendine göre bir eleme yaparak alfabetik sıra halinde bir kitapta toplamıştır. Bu kitapta, Prenses Diana'dan, yumurtanın şekline, arabalardan, siyasi şahsiyetlere dek pek çok bilgi bulunabilir. Her Sözcüğün Bir Öyküsü Var kitabı da benzer bir düşüncenin ürünüdür. Kitapta, kürdandan, Adem'e, bikiniden Mercedes'e yedi yüz civarında sözcüğün kendine özgü hikayesi yer almaktadır.

Modern öncesinden yirminci yüzyıla dek dört cilt halinde hazırladığı sanat kitaplarında da sanatın gelişim öyküsünü ele alır. Üniversite eğitimini Ankara'da tamamlamış ve çalışma hayatı boyunca bu şehirde yaşayan bir yazar ve akademisyen olarak, özel ilgisi ve işi gereği Ankara sanat ortamının da içinde yer almıştır. Ankaralama kitabında da Ankara'daki sanat çevrelerinin, Ankaralı sanatçıların sergilerini, etkinliklerini, üretimlerini ele almıştır.

Sanat, sözcükler ve kökenleri, enteresan bilgiler, kentleşme, iletişim, otomobil tasarımları ve cinsellik, kitaplarında çoklukla ele aldığı konulardır. İnsanoğlunun cinselliğe bakışını başlangıcından internet çağına kadar dört kitaplık bir seri (17. Antik Dönemde Sanatta Cinsellik: Tanrıların Seks Öyküleri, Rönesans ve Sonrasında Sanat ve Cinsellik: Seksin Yeniden Doğuşu, Sanal Cinsellik ve Sanat: Digital Oynaşmalar, Sanal Seks) dahilinde incelemiştir.

Kaynakça

İmzasız (1989). "Geçmişten Geleceğe Bir Yarışmanın İki Anlamı". Cumhuriyet Dergi. 174: 10.

Yalçın, Murat (Ed.) (2010). Tanzimattan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. C.2. İstanbul: Yapı Kredi Yay.

Önder Şenyapılı Özgeçmişi. https://staffroster.metu.edu.tr/my_staff_roster.php?ssn=MTE1MDM3&action=Publications (Erişim Tarihi: 16.11.2017)

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: SELMİN KUŞ
Yayın Tarihi: 12.11.2018

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
TV'nin Türk Toplumuna EtkileriMilliyet Yayınları / İstanbul1977İnceleme
Kentlileşen KöylülerMilliyet Yayınları / İstanbul1978İnceleme
Toplum ve İletişimTurhan Kitabevi / Ankara1981İnceleme
Kentleşemeyen Ülke Kentlileşen KöylülerODTÜ Mimarlık Fakültesi Ara-Yayınları / Ankara1981İnceleme
Benim SanatçılarımSanatyapım Yayıncılık / Ankara1989İnceleme
Yalçın GökçebağHora Matbaası / İstanbul1990İnceleme
AnkaralamaBELYA / Ankara1992İnceleme
Resim Satınalımında ÖlçütlerGaleri Selvin / Ankara1995İnceleme
Görsel Sanatlar ve İletişimSanatyapım Yayıncılık / Ankara1996İnceleme
Her Sözcüğün Bir Öyküsü VarODTÜ Yayıncılık / Ankara1998İnceleme
Sinema ve TasarımBoyut Kitapları / İstanbul1998İnceleme
Benim Sanatçılarım 2Sanatyapım Yayıncılık / Ankara1998İnceleme
Karikatür ve İletişimKarikatür Vakfı Yayınları / Ankara2000İnceleme
2000 Yılında Halkbank KoleksiyonuHalkbank Sanat Yayınları / İstanbul2000İnceleme
20. Yüzyılda Sanatta Erotizm: Fahişe yüzyılın sanatıBoyut Kitapları / İstanbul2002İnceleme
Ne Demek İstanbul: Bebek Niye Bebek?ODTÜ Yayıncılık / Ankara2002İnceleme
17. Antik Dönemde Sanatta Cinsellik: Tanrıların Seks ÖyküleriBoyut Kitapları / İstanbul2002İnceleme
Rönesans ve Sonrasında Sanat ve Cinsellik: Seksin Yeniden DoğuşuBoyut Kitapları / İstanbul2002İnceleme
Sanal Cinsellik ve Sanat: Digital OynaşmalarBoyut Kitapları / İstanbul2002İnceleme
Neyi, Neden, Nasıl Anlatıyor, Karikatür Kim Niye ÇiziyorODTÜ Yayıncılık / Ankara2003İnceleme
Otuz Bin Yıl Öncesinden Günümüze HEYKELODTÜ Yayıncılık / Ankara2003İnceleme
Ressamlar ve KadınlarıODTÜ Yayıncılık / Ankara2003İnceleme
Sanal SeksBoyut Kitapları / İstanbul2003İnceleme
Ne Demek Ankara: Balgat, Niye Balgat!?ODTÜ Yayıncılık / Ankara2004İnceleme
The Art Millenium Sanat Kitapları: Modern ÖncesiBoyut Kitapları / İstanbul2004İnceleme
The Art Millenium Sanat Kitapları: RönesansBoyut Kitapları / İstanbul2004İnceleme
The Art Millenium Sanat Kitapları: Yirminci YüzyılBoyut Kitapları / İstanbul2004İnceleme
The Art Millenium Sanat Kitapları: RomantizmBoyut Kitapları / İstanbul2004İnceleme
Kimdir Ezo Gelin? Nedir Rab ve Amin? Kaçtır Sayısı Mehmet'in?ODTÜ Yayıncılık / Ankara2004İnceleme
Ne Demek İzmir: Buca, Niye Buca!?ODTÜ Yayıncılık / Ankara2005İnceleme
Damakta Kalan Tatların Akılda Kalan Adları, Yiyecek ve İçecek Adlarının ÖyküleriODTÜ Yayıncılık / Ankara2006İnceleme
Efsane GüzelleriDuman Yayınevi / ?2006İnceleme
İsim İsim İstanbulBoyut Kitapları / İstanbul2008İnceleme
20. Yüzyılda Otomobil Tasarımı ve TasarımcılarıBoyut Kitapları / İstanbul2010İnceleme
Resimde İzlenimcilik Yılları ve İzlenimci RessamlarODTÜ Yayıncılık / Ankara2011İnceleme
Adem'in ÇekmecesiODTÜ Yayıncılık / Ankara2011Deneme
Geçmişten Bugüne İsim İsim AnkaraBoyut Kitapları / İstanbul2013İnceleme
ODTÜ'lülerin ODTÜ'süODTÜ Yayıncılık / Ankara2013İnceleme
İbrahim Demirel'in Objektifinden Sinemamızın 200 YüzüAkılçelen Kitaplar / Ankara2017Biyografi

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Semih Çelenkd. 27 Eylül 1965 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Halit Eyüp (Yenişehirlizâde)d. 1877 - ö. 7 Şubat 1902Doğum YeriGörüntüle
3Cengiz İlhand. 21 Haziran 1927 - ö. 30 Temmuz 2011Doğum YeriGörüntüle
4SEYFETTİN ÇOBANd. 1940 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5GARDAŞ/HAMDİ, Hamdi Şahind. 1940 - ö. 26.05.1987Doğum YılıGörüntüle
6Baydar, Oyad. 3 Temmuz 1940 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Coşkun, Zebercetd. 11 Aralık 1933 - ö. ?MeslekGörüntüle
8Ayşe Karad. 19 Kasım 1964 - ö. ?MeslekGörüntüle
9Çınarlı, Mehmetd. 1925 - ö. 19 Ağustos 1999MeslekGörüntüle
10Ömer Aksayd. 1961 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Hüseyin Kayad. 01 Ocak 1975 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Servet Gündoğdud. 24 Mayıs 1985 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Yetişen, Önderd. 10 Ağustos 1985 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14UMUR, Osman Önderd. 1899 - ö. 09.05.1976Madde AdıGörüntüle
15Mehmet Önderd. 1 Mart 1926 - ö. 23 Ağustos 2004Madde AdıGörüntüle