Sıdık Karaçev

?
(d. 1900 / ö. 1937)
Gazeteci, yazar, şair.
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)

Issık-Göl'e bağlı Tüp nahiyesindeki Cıluu Bulak köyünde doğdu. İlköğrenimini Karakol'daki Tatar mektebinde aldı. 1921-23 yılları arasında Taşkent'teki V. İ. Lenin adındaki subay okulunda eğitim aldı (Rıspaev. Vd: 297). 1918 yılında Kızıl Ordu saflarına girerek Aksuu, Lepsi ve Çerkessk bölgelerindeki Beyaz Ordu birliklerine karşı savaşmış yine 1920 yılında Kızıl Ordu saflarındayken Buhara Emirliğinin yıkılarak topraklarının işgali sırasındaki çatışmalara katılmıştır (Rıspaev Vd: 297). 1924 yılında yayımlanmaya başlayan ilk Kırgızca gazete Erkin Too'nun kurucu yazı işleri müdürü olmuştur. Daha sonra Kızıl Kırgızistan gazetesinde ve Kirgosizdat yayınevinde çalışmıştır. 1937 yılında Tatarlar tarafından Orta Asya'da kurulan Cedit mekteplerinde eğitim aldığı ve eserlerinde Burjuva kalıntısı imgeler kullandığı gerekçesi ile yargılanarak idam edilmiştir. XX. Parti kurultayından sonra itibarı iade edilmiştir.

Yazı hayatına Tatarca kaleme aldığı şiir ve hikâyelerle başlayan Karaçev'in Lenin konulu ilk şiirlerinden birisi 1918'de Tatarca yayım yapan Şuura gazetesinde basılmıştır. Bu tarihten itibaren Kömök, Tilşi, Ak Col gazetelerinde Çolpan, Cas Kayrat dergilerinde eserleri yayımlanan Karaçev'in Erkin Too gazetesinde de birçok şiiri yayımlanmıştır (Cigitov, 2006: 62). Modern Kırgız nesrinin kurucuları arasında yer alır. 1919 yılında Kazakça yayım yapan Kömök gazetesinde Kazakça olarak basılan Süygönüne Koşulaalbadı, Üylönüüdön Kaçtı, Armanduu Eki Caş, Kükük menen Zeynep, Issık Köl Boyunda, Aldangan Nur Kızı adlı hikâyeleri yayımlanmıştır (Cigitov, 2006:65). 1930'lu yıllarda yazdığı Erksiz Kündördö, Erik Tañında, Teñdik Colunda adlı uzun hikâyeleri köylerde meydana gelen Sosyalist toplumsal dönüşümü üstün bir sanatla yansıtmıştır (Rıspaev. Vd: 297). A. S. Puşkin, N. A. Ostrovskiy, R. Rolland'dan yapmış olduğu bazı çevirileri de vardır (Aamatov vd, 2008: 324).

Özellikle Ötkön Kündü Sagınıp (Eski Günleri Özleyip) adlı şiiri nedeni ile ağır eleştirilere uğramış, bu hikâyesinde devrimden önceki günleri bedii bir şekilde betimlediği için devrim düşmanı ve gizli milliyetçi olarak suçlanmıştır. Yine Erksiz Kündördö adlı hikâyesi nedeni ile feodal sistemi savunduğu ileri sürülmüş ve yeni düzen düşmanı olarak suçlanmıştır. Erksiz Kündördö Kırgız Komünist Partisi bölge temsilciliği tarafından 7 Mart 1932'de alınan bir kararla "Devrim düşmanı" eserler listesine alınmıştır (Cigitov, 2006: 68). Özellikle 1933 yılında Kızıl Kırgızstan'da yayımlanan Cañı Colbaşıcılıkka Cañı Temp adlı makalesinde "Karaçev 1918 yılından itibaren "Milletim" diyerek edebiyata adım attı." satırlarıyla Sıdık Karaçev'i eleştiren Aalı Tokombaev'in bu yazısından sonra birçok eleştirmen eserlerindeki siyasî hataları gösteren eleştiri makaleleri yazmıştır (Cigitov, 2006: 68). Bu suçlamalar karşısında “Son yıllarda yazdığım eserlerin tamamını yeniden kontrol ediyorum, düzeltiyorum... Tamam, Parti’nin 1932’de aldığı kararlardan önce yazdığım eserlerde burjuvazinin tesirinde kalmış olabilirim, fakat 1932’den sonra bu tür zararlı fikirlerden tamamıyla kendimi arındırdım, fikir dünyamı değiştirdim.” şeklinde beyan vermek zorunda kalan Karaçev (Cigitov 2006: 72), 1937 yılında tutuklandıktan sonra kurşuna dizilerek idam edilmiştir.

Kaynakça

Cigitov, Salican (2006) Salican Cigitov ve Dünyası. hzl. O. Söylemez ve K. Göz. Bişkek: Manas Ünv Yay.

Rıspaev, B. vd. (1989). Pisateli Sovetskogo Kirgizstana. Frunze: Adabiyat Bas.

Aamatov, M. A. vd. (2008). Kırgız Respublikasının Cazuuçuları. Bişkek: Demi Bas.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ KEMAL GÖZ
Yayın Tarihi: 16.02.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Teñdik ColundaKırgızmambas / Frunze1928Hikâye
Erksiz KündördöKırgızmambas / Frunze1928Hikâye
Tör aga ZeynepKırgızmambas / Frunze1929Tiyatro
Erik TañındaKırgızmambas / Frunze1929Hikâye
Erik TañındaKırgızstan / Frunze1967Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MUSTAFA GÖKKAYAd. 1910 - ö. 18.03.1983Doğum YeriGörüntüle
2NECEF AĞKİLSELİ, Necef Almemmed Helil Oğlud. 1900 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
3Üçok, Hamdid. 1900 - ö. 30 Nisan 1979Doğum YılıGörüntüle
4EMİRİ/DİKMEN, Ferit Dikmend. 1900 - ö. 23.02.1973Doğum YılıGörüntüle
5ÖMER FAİK NUMANZÂDE (-)d. 1872 - ö. 1937Ölüm YılıGörüntüle
6Kestelli, Raif Necdetd. 1881 - ö. 18 Ağustos 1937Ölüm YılıGörüntüle
7Mehmet Ali Tevfikd. 1901 - ö. 4 Mayıs 1937Ölüm YılıGörüntüle
8Pakdil, Nurid. 1934 - ö. 18 Ekim 2019MeslekGörüntüle
9Yunus Emre Özsarayd. 03 Nisan 1983 - ö. ?MeslekGörüntüle
10Günçe, Ergind. 12 Şubat 1938 - ö. 16 Ocak 1983MeslekGörüntüle
11Kanetti, Vivetd. 1956 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Halise Hasan Özgünd. 1948 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Cemaliye Sağlamd. 1966 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14FUTÛHÎ, Hoca Sıdıkd. 1717-18 - ö. 1755-56Madde AdıGörüntüle
15ZELİLÎ, Mehemmed Sıdıkd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle