Ülkü Ovat

(d. 1962 / ö. ?)
Yazar, Çizer
(Çocuk Edebiyatı / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Ülkü Ovat, Ankara'da doğdu. 1992 yılında kurulan Öğmel Atölyesi'ne katılarak burada yürüttüğü kuramsal ve uygulamalı çalışmalarla temel sanat eğitimini oluşturdu. Amatör olarak fotoğrafçılık yaptı. İlk çizimleri 1993 yılında Karikatür Dergisi'nde, ilk kapak resmi ise 1996 yılında Kırmızı Fare Çocuklar için Edebiyat Dergisi'nde yayımlandı. Ümit Öğmel ve on çocukla birlikte geliştirdikleri bir atölye çalışmasında, Öğmel ve Ovat'ın tasarladıkları yirmi beş satirik heykel ve çocukların yaptığı otuz resim 1994 yılında Kültür Bakanlığı Dünya Karikatür Galerisi'nde açılan "Kim İster Karanlığı" adlı sergide gösterildi. Aynı yıl İstanbul Çocuk Yayınları Derneğine üye oldu. 1994 ve 1997 yılları arasında Ovat ve Öğmel, Amsterdam'da (Hollanda) özellikle çocuklara yönelik etkinliklerini ve araştırmalarını sürdürdü. Atölye çalışmalarını giderek genişleten Öğmel ve Ovat, çocuk kitapları üzerine ortak çalışmalar yaptılar. Amsterda'da çeşitli çocuk vakıflarıyla yürütülen çocuklara yönelik çalışmaların yanı sıra Hollanda televizyonunda yer alan "Susam Sokağı" adlı çocuk programı için "Mavi ve Kırmızı Adamcıklar Tahterevallide" adlı bir çizgi film de tasarladılar. Hollanda Kütüphaneler Birliğinin merkez yayın organlarından biri olan (NBLC) Leesgoed dergisinde Stichting Kkijken Çocuk Vakfı yöneticisi ve yazar Roby Bellemans'ın bir tanıtım yazısında yer alan Öğmel ve Ovat ayrıca yerel basında da dikkat çekti (Sever 2016: 3). Kısa bir dönem Kültür Bakanlığı Güzel Sanatlar Müdürlüğü Dünya Karikatür Galerisi Seçici Kurul Üyeliği ve TOBAV Sanat Galerisi'nin sanat danışmanlığını da yapan Öğmel ve Ovat, Dobidik Yayınevi'ni kurdular. Ovat, TOBAV Sanat Galerisi'nde Amsterdam'da çekmiş olduğu sokak sanatçılarını konu alan fotoğraflarını "Amsteram Sokak Sanatçıları Fotoğraf Sergisi" başlığı altında sergiledi. Ovat ve Öğmel iki yıl süreyle Türkiye Radyo Televizyon Kurumu Çocuk Yayınları Bölümü "Masal Bahçesi" programı ve yine aynı kurumda "Kahraman Minikler" adlı yarışma programına danışmanlık hizmeti verdiler (Şirin 2011: 124). Okul öncesi dönem çocuklarına yönelik hazırladıkları çok sayıda kitap ve atölye çalışmasının yanı sıra yine çocuklara ve çocuk etkinliklerine yönelik afiş, kitap kapağı, dergi kapağı, broşür, katalog, kart, logo animasyon (canlandırma) gibi çeşitli çalışmalara da birlikte imza attılar. Ayrıca önce yurt dışında sonra da yurt içinde birçok okulda gerçekleştirdikleri özgün üretimleri olan "Karikatür Bul-Yap" ve "Masal Kahramanları Bul-Yap" adlarındaki ortak çalışma ve araştırmalarını da yeni tasarımlarıyla geliştirdiler. Çalışmalarını yap-bozlar üzerine yoğunlaştıran Öğmel ve Ovat ortak tasarımar üretmeye devam ediyorlar.

Ülkü Ovat, Ümit Öğmel'in sanat atölyesine girdikten sonra edebi kişiliğini oluşturmaya başladı. Çeşitli dergilerde çizimlerinin yayımlanmasının yanı sıra kitap resimlemeye Küçük Ekin'le başladı. Ülkü Ovat, bu kitabı Hollanda'ya ilk gidişinde kendisini misafir eden bir arkadaşının küçük kızından esinlenerek kaleme aldı. Eserlerini çevreyi gözlemleyerek oluşturan Ovat, Amsterdam'da bir yürüyüş sırasında karşılaştığı çöp kamyonunun arkasına asılmış olan eski bir oyuncaktan ilham alarak Eski Oyuncaklar adlı eseri Ümit Öğmel'le birlikte kaleme aldı (Sever 2016: 22-23). Bunları Fil Hapşırınca Ne Oldu? ve Kırmızıyı Yiyebilir miyim? gibi kitaplar takip etti. Yine Ümit Öğmel'le birlikte TED'e yaptığı Dört Arkadaş İz Peşinde adlı çizgi roman türü kitabıyla köpek olan kahramanların korkularını, sevinçlerini, cesaretlerini örtülü bir şekilde ipuçlarıyla anlattı (Sever 2016:21). Çocuklara her şeyin hazır bir şekilde verilmemesi gerektiğini savunan Ülkü Ovat, "yap-boz" ve "bul-dene-yap" tarzı çalışmalarını alışılmış yap-bozların aksine çocukları düşündürecek ve onları biraz zorlayacak şekilde tasarladı. Çocukların saflığı Ovat'ı bu alanda etkiledi ve eserlerini oluştururken de kendi çocukluk deneyimlerininden yararlandı (Sever 2016: 13). Hassas bir ruha sahip olan Ülkü Ovat, eserlerini keyifli olduğu anlarda ortaya çıkarmayı tercih etti (Sever 2016: 24). Türk dilinin korunması gerektiğine ve dil konusunda çocuklara karşı büyük sorumluluklarının olduğuna inanan Ülkü Ovat, eserlerini oluştururken sözcüklerin anlam özelliklerine, yazım ve noktalamaya özen gösterdi. Hayal kurmayı önemseyen, içindeki çocuk ruhunu korumaya çalışan yazar kısa, şaşırtmacalı ve mizah içeren eserler meydana getirdi. Didaktik bir tavırla öğüt vermek yerine iletileri üstü kapalı olarak sanatsal bir duyarlılık içerisinde aktardı, çıkarımları çocukların kendilerine bıraktı. Kitapları hakkında Ümit Öğmel'le beraber çocuklarla atölye çalışmaları yaptı, burada çocuklara eserler hakkında sorular sorarak amaca ulaşıp ulaşamadığını anlamaya çalıştı ve aldığı geri bildirimlerle eserde düzeltilmesi gerektiğini düşündüğü yerleri yeniden oluşturdu. Bu özelliğiyle de diğer çocuk kitabı yazarlarından ayrıldı. Görselleri, öyküyü tamamlayan ve onu zenginleştiren unsur olarak gördü. Çocukları edilgen bir davranış biçiminin sınırlayıcılığından uzaklaşıp oyunda olduğu gibi çocukların hayal güçlerini yetkinleştirmeyi önemsedi. Merak ögesini sıklıkla kullandı, çocukları meraklandırarak onları düşünmeye sevk etmeye çalıştı. Çocukların yaş gruplarına uygun sözcüklerden oluşan kısa, yalın bir anlatımı benimsedi. Gerek yazılarında gerekse çizimlerinde gereksiz ayrıntıya girmekten kaçındı. Çizimlerinde Türk halı ve kilimlerinde yer alan motiflerden esinlendi, evrensele ulaşmanın yolunun kendi kültürüne sahip çıkmakdan geçtiğine inandı. İnsanı doğanın bir parçası olarak gördü ve eserlerinde insanı bu bütünlük içerisinde sanatsal bir boyutla ele aldı. Konularını günlük yaşamdan aldı, gözlemlediği çocukların yaşantıları, oyunları, üzüntüleri eserlerine yansıdı. Eserinde doğal yaşamın korunması, çevre kirliliği, yardımlaşma gibi temalara değindi. Günlük hayattaki nesneler bir başka biçimde kullanıldığında başka bir bütünü tamamlar mı, sorusuna yanıt aradı, bu da özgün eserler ortaya koymasına yardımcı oldu. Gerek yurt içi gerekse yurt dışındaki gelişmeleri yakından izledi. Ülkü Ovat, sanatçı kimliğini oluştururken Ümit Öğmel başta olmak üzere hat sanatçısı Mengü Ertel, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Nurullah Berk, Turgut Zaim, Turhan Selçuk, Yalçın Çetin, Sait Maden gibi Türk sanatçılardan ve Henri Matisse, Dick Bruna, Joan Miro, Fernand Leger (Sever 2016: 40) gibi yabancı sanatçılardan etkilendi.

Kaynakça

Ovat, Ülkü, Öğmel, Ümit (2011). Miyo'nun Güneşi. Ankara: Uğur Mumcu Vakfı Yayınları.

Ovat, Ülkü, Öğmel, Ümit (2011). Kitap Kurdu Kiku Ormanda. Ankara: Uğur Mumcu Vakfı Yayınları.

Sever, Sedat (2016). Düş Kurmanın Sonu Yok: Ümit Öğmel ve Ülkü Ovat. Ankara: Ankara Üniversitesi Yayınları.

Şirin, Mustafa Ruhi (2011). 1. Türkiye Çocuk Hakları Kongresi. İstanbul: Çocuk Vakfı Yayınları.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARİF ŞEVKET METE
Yayın Tarihi: 13.09.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Küçük EkinKök Yayıncılık / Ankara1998Diğer
Kediler UzaydaEcem Yayınevi / Ankara1999Diğer
Panda KumsaldaEcem Yayınevi / Ankara1999Diğer
Resim YapıyorumEcem Yayınevi / Ankara1999Diğer
Şemsiyeli Kardan AdamEcem Yayınevi / Ankara1999Diğer
YunuslarEcem Yayınevi / Ankara1999Diğer
El Kuklası OynatıyorumDobidik Yayınevi / --Diğer
Akdordeonlu MaymunDobidik Yayınevi / --Diğer
Çizgiler Benekliler, Hayvanları TanıyalımMEB Yayınevi / Ankara2000Diğer
İlkbaharKök Yayıncılık / Ankara2004Diğer
SonbaharKök Yayıncılık / Ankara2004Diğer
YazKök Yayıncılık / Ankara2004Diğer
KışKök Yayıncılık / Ankara2004Diğer
Kırmızıyı Yiyebilir miyim?Kök Yayıncılık / Ankara2004Diğer
Eski OyuncaklarUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2009Diğer
Arkadaşım GökyüzüUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Ay Nasıl Uyur?Uğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Benim Güzel PalyaçomUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Bu Ay mı?Uğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Benim Yumurtam Nerede?Uğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Bu Papyon mu?Uğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Bu Şemsiye mi?Uğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Çizgilerin DünyasıUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Fil Hapşırınca Ne Oldu?Uğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Hokus Pokus TavşanUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Kaptan MiçoUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Martılar Mavi SeverUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Kim Korkar CanavardanUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Uzayda Bir GeziUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Miyo'nun GüneşiUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2010Diğer
Kitap Kurdu Kiku DenizlerdeUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2011Diğer
Kitap Kurdu Kiku Gökyüzü ve UzaydaUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2011Diğer
Kitap Kurdu Kiku OrmandaUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2011Diğer
Kitap Kurdu Kiku ve KuşlarUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2011Diğer
Kitap Kurdu Kiku ve ÇiçeklerUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2011Diğer
Kitap Kurdu Kiku ve TaşıtlarUğur Mumcu Vakfı Yayınları / Ankara2011Diğer
Dört Arkadaş İz PeşindeTED Yayınevi / Ankara2011Diğer
Duman ve İpekTED Yayınevi / Ankara2011Diğer
Hareketli Renkler DizisiYeni Umut Yayınları / İstanbul2013Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Akyol, Sinad. 25 Eylül 1950 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Senem Dered. 1975 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Ayşegül Kocabıçakd. 06 Temmuz 1977 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4TANER CANd. 1962 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5YUSUF GÖÇERd. 1962 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6GARİP CELAL, Celal Şerbetd. 25.05.1962 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Gümüş, Şükrüd. 1948 - ö. 28 Ağustos 1984MeslekGörüntüle
8Adıvar,Halide Edipd. 1882 - ö. 9 Ocak 1964MeslekGörüntüle
9Karel, Neşed. 4 Ekim 1943 - ö. ?MeslekGörüntüle
10Kaplangı, Çiğdemd. 20 Aralık 1973 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11Gülen İpek Abalıd. 08 Nisan 1980 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Ayşe Sevim (Ayşe Günay)d. 20 Nisan 1979 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Ülkü, Feyzullah Sacitd. 1892 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14Karaosmanoğlu, Ülküd. 2 Temmuz 1955 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15Uluırmak, Ülküd. 10 Eylül 1939 - ö. ?Madde AdıGörüntüle