ZİYÂ, Yûsuf Ziyâ

(d. 1270/1854 - ö. 1336/1918)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Yûsuf Ziyâ olup eski mutasarrıflardan Hasan Hayri Paşa'nın oğludur. 1270 /1854'te Yozgat'ta doğdu. Rüşdî mektebinden şehâdetnâme aldıktan sonra özel öğretmenlerden Arapça ve Farsça öğrendi. Yozgat ve Kırşehir tahrirat ve adliye kalemlerinde çalıştı. Daha sonra sırasıyla Yozgat ve Kırşehir bidâyet mahkemesi ceza dâiresi reisliği; Niğde, Kırşehir, Lüleburgaz, Kastamonu bidâyet mahkemeleri savcı muavinliği; Çankırı, Musul, Adana ceza reisliği görevlerinde bulundu. Devlet hakkında ileri geri konuştuğu ihbar edildi ve Adana Ceza Reisliğinden azledildi. İstanbul'da İstinaf Mahkemesi'nde yapılan mahkeme sonucunda ihbarın iftira olduğu ortaya çıktı ve beraat etti. Edirne merkez bidayet mahkemesi ceza reisliği'ne, daha sonra Trablusgarp istinaf mahkemesi savcılığına tayin olu­ndu. Trablusgarp ceza reisi Nimetullah Efendi'ye hakaret etmesin­den dolayı azledildi ve1323 /13 Haziran 1906'da adliye hizmetlerin­den men edildi. II. Meşrûtiyet'in ilânından sonra 1325/5 Ekim 1908'de Üsküdar bidayet mahkemesi azalığına tayin olundu. Çalıştığı dairede geçirdiği felç sonucunda bir hafta sonra 1336 /Nisan 1918'de vefatı ile İstanbul Merkez Efendi Kabristanı'na defne­dildi. Yusuf Ziya Bey ûlâ sınıf-ı sânisi rütbesi, dördüncü rütbe Osmânî nişanı ve Hicaz Demiryolu Madalyası'na sahiptir.

Eserleri şunlardır:

1. Temâşâ-yı Celâl-i Hudâ: Bu eserinde Yoz­gat, Kırşehir ve Kastamonu civarında gezip gördüğü yerleri, tanıdığı insanları çok güzel bir biçimde anlatır. Bu eser ismi geçen şehirlerin o zamanki durumları hakkında önemli bir kaynaktır. Eserin bir nüshası İstanbul Millet Kütüphanesi, Ali Emiri Koleksiyonu, 34 AE Manzum 1147'dedir.

2. Müntehabât-ı Şehnâme-i Firdevsî-i Tûsî

3. Arabî, Fârisî ve Türkî Medâr-ı Mükâleme

4. Kastamonu, Küre, İnebolu Temâşâsı

5. Zemzeme-i Zafer

6. Mir'ât-ı Muhammediyye ve Menâkıb-ı Ahmediyye

7. Tabsıra yâhud Adana Temâşâsı

8. Evsâf-ı Seniyye-i Hamidiyye'den Bir Şemme

9. Temâşâ-yı Âlem

10. Birinci Mecmûa-i Eş'ârım yâhud Nev-bahârım

11. Temâşâ-yı Celâl-i Hudâ

12. Barîka-i Teessür

13. Vâveylâ-yı Peder

14. Manzûm Mektublar

15. Mensûr Mektublar

16. İkinci Mecmûa-i Eş'ârım yâhud Sonbaharım

17. Mir'ât-ı Tecelliyât (Cunbur 1999: 2028-29; Abdulkadiroğlu: 1994: 86-88).

Kaynakça

Abdulkadiroğlu, Abdülkerim ve Feridun Hakan Özkan. (1994). Yozgat Meşhurları. Ankara: Kariyer Matbaacılık.

Cunbur, Müjgan (hzl.) (1999).  İbnü'l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri. Ankara: AKM Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. İSMAİL HAKKI AKSOYAK
Yayın Tarihi: 24.02.2014
Güncelleme Tarihi: 29.11.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Sarây-ı bî-bekâda turfa bir kâşânedir gönlüm

İmâret kâbil olmaz rütbede vîrânedir gönlüm

Yanar nârına âvâz-ı şikâyet çıkmaz agzından

O şem'-i kâ'inat-efrûz içün pervânedir gönlüm

Müyesser olmasa ger vuslatı ol nazlı cânânın

Ne gam sahbâ-yı aşkın ile ser-mestânedir gönlüm

O meh-rûyun hayâliyle olur hem-vâre cûşâcûş

Demâdem feyz-yâb olmakda bir hum-hânedir gönlüm

Hemîşe rişte-i nazma çeker güftâr-ı şîrîni

Perîşân zülfüne yârin Ziyâ bir şânedir gönlüm

Gazel

Sâkıyâ bâde-i gül-fâmı getir şâd olalım

Tâ-be-key böyle rehîn-i gam ü feryâd olalım

Dâ'imâ olmadadır vîrâne dil-i nâ-kâmım

Ne revâ böyle kala bir dahi âbâd olalım

Firkat-i yâr ile dil-haste iken lâyık mı

Bu cefâ-hânede mihnet ile berbâd olalım

Gelsün ehl-i dil olanlar bize mey sun sâkî

Bir zamân sıklet-i bîgâneden âzâd olalım

Bulur elbette buna çâre Ziyâ ol mün'im

Ayağından öperek tâlib-i imdâd olalım

(Cunbur, Müjgan (hzl.) (1999).  İbnü'l-Emin Mahmud Kemal İnal, Son Asır Türk Şairleri. Ankara: AKM Yay. 2028-29.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1HAŞİM, Haşim Arıcıd. 1918 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2MEMDUH, Memduh Güngörd. 16.12.1952 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ÇELEBİ DOĞANÇAYd. 1933 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4SARRÂF, Rıza Tebrizîd. 1854-55 - ö. 1907Doğum YılıGörüntüle
5GULÂMÎ, Sivaslıd. 1854 - ö. 1886Doğum YılıGörüntüle
6NÂCÎ, Alaybeyi-zâde Hasan Nâcî Efendid. 1854-55 - ö. 12 Ocak 1920Doğum YılıGörüntüle
7AZÎZ, Abdülazîz Bey, İstanbullud. 1850 - ö. 1918Ölüm YılıGörüntüle
8SALİHA ABLAd. ? - ö. 1917/1918Ölüm YılıGörüntüle
9Şevket (Mehmed)d. 1861 - ö. 1337/1918-19Ölüm YılıGörüntüle
10SALÂHÎ, Safiye Sultan-zâde Mehmed Beyd. 1856 - ö. 1910MeslekGörüntüle
11RÂ'İF, Feyzullah Râ'if-i Âmidîd. 1831-32 - ö. 1889-90MeslekGörüntüle
12ŞÂDÎ, Şâdî Ağad. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
13SABRÎ, Mehmedd. ? - ö. 1878Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14FETHÎ, Abdulfettâh Efendid. 1837 - ö. 1899Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15RÂŞİD, Köse Sefer-zâde Hacı Râşid Efendid. 1854 - ö. 1908Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16KUDSÎ, Halîm-zâde Mehmed Efendid. ? - ö. 1806Madde AdıGörüntüle
17NURÎ, Mehmet Nurid. 1876 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18SUN’Î, Sun’ullâh, Hüsâm-zâde Sun’ullâhd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle