Madde Detay

15. yüzyıl Mevlevîlerinden olan şairin asıl adı Bâlî’dir. “Sultân”, “Velî” ve daha çok da “zeyy-i Mevlevîye girip iktisâ-yı abâ ve lübs-i külâh eylemiş” olması sebebiyle “Abâpûş” lakabıyla şöhret bulmuştur (Erdem 2013:135). Germiyanlıdır. Dedesinin Süleyman Şâh, babasının Hızır Paşa olduğu belirtilmişse de (Kara 1988: 10) kimi kaynaklara göre Ahmed Paşa’nın oğludur (Gölpınarlı 1983: 102; Sarı vd. 2002: 10, 12). Tuhfe-i Nâilî’de 770/1368’te doğduğu kaydedilmiştir (Tuman 2001: 921). Esrâr Dede Tezkiresi’nde Abâpûş ve Timur’la ilgili bir rivayete yer verilmiştir (Genç 2000: 326, 327). Afyonkarahisar’da uzun bir süre şeyhlik yaptığı belirtilen Abâpûş’un, Mevlevîliğin önemli isimleri arasında sayılan oğlu Dîvâne Mehmed Çelebi de aynı şehirde dünyaya gelmiştir. Abâpûş Bâlî Çelebi 890/1485 tarihinde Afyonkarahisar’da vefat etmiş ve burada defnedilmiştir (Azamat 1994: 435, 436; Nasrattınoğlu 1971: 9; Cunbur 2002: 7). Eseri veya eserleri olup olmadığına dair günümüze bir bilgi ulaşmayan Bâlî Sultân’ın kaynakların çoğunda Farsça kıt’aları verilmiştir. Bunların yanı sıra şairin, hastalanan oğlu için söylediği bir de Türkçe manzumesi mevcuttur (Nasrattınoğlu 1971: 9; Sarı vd. 2002: 14; TDEA 1977: 3). 

Azamat, Nihat (1994). “Divane Mehmed Çelebi”. İslâm Ansiklopedisi. C. 9. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 435-437.

Cunbur, Müjgân. (2002). “Âbâ-pûş Balı Sultan”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: AKM Yay. 7.

Erdem, Sadık (hzl.) (2013). Alî Enver, Semâ’hâne-i Edeb (Mevlevî Şairler). Ankara: AKM Yay.

Genç, İlhan (hzl.) (2000). Esrar Dede, Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye. Ankara: AKM Yay.

Gölpınarlı, Abdülbâki (1983). Mevlânâ’dan sonra Mevlevîlik. İstanbul: İnkılap ve Aka Kitabevleri.

İlgar, Yusuf (1992). Afyonkahisar’da Mevlevîlik. yyy.

İpekten, Halûk, Mustafa İsen, Recep Toparlı, Naci Okçu ve Turgut Karabey (1988). Tezkirelere Göre Divan Edebiyatı İsimler Sözlüğü. Ankara: KTB Yay. 

Kara, Mustafa (1988). “Abâpûş-i Velî”. İslâm Ansiklopedisi. C. 1. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 10.

Kurnaz, Cemal ve Mustafa Tatcı (hzl.) (2001). Mehmet Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. C.II. Ankara: Bizim Büro Yay.

Nasrattınoğlu, İrfan Ünver (1971). Afyonkarahisarlı Şairler, Yazarlar, Hattatlar. Ankara: Nasırattınoğlu Yay.

Sâkıb Mustafâ Dede (1283). Sefîne-i Nefise-i Mevleviyân. Kahire.

Sarı, Mehmet, Y. İlgar (2002). “Sultan Dîvânî - Mehmet Çelebi”. Sultan Dîvânî ve Afyonkarahisar’da Mevlevîlik. Afyon: Afyon Kocatepe Üniversitesi Yay. 1-92.

Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi (1977). C. I. “Aba-pûş Balı Sultan”. İstanbul: Dergâh Yay. 3.

Zorlu, Cem (hzl.) (2003). Mevlevîlerin Tarihi Sahîh Ahmed Dede. İstanbul: İnsan Yay.

Nazm

Yâ Rab harem-i hazretüne râhı bagışla 

Yâ derd ile bir âh-ı seher-gâhı bagışla

Aldun dil-i gümrâhumı koydun beni bî-dil

Bârî yerine bir dil-i âgâhı bagışla

(Sarı, Mehmet, Y. İlgar (2002). “Sultan Dîvânî - Mehmet Çelebi”. Sultan Dîvânî ve Afyonkarahisar’da Mevlevîlik. Afyon: Afyon Kocatepe Üniversitesi Yay. 14.)