Madde Detay

Hüdayar Aliyari, 1352/1973 yılında Hemedan vilayetine bağlı Bahar ilçesinin Lalecin havzasında yer alan Köhün köyünde doğmuştur. Dokuz yıl süreyle örgün eğitim görmüş, bunun yanı sıra hafız olan babası Settar Aliyari’den Kur’an-ı Kerim dersi alarak dinî bilgisini pekiştirmiştir. Annesinin adı Tacime’dir. Âşıklığın dışında motor tamirciliği ve hurda ticareti gibi işlerle de uğraşmıştır. 1373/1994 yılında Masume Hanım ile evlenen Aliyari’nin Ali Rıza, Muhammed Rıza, Fâtıma ve Merziye adlarında dört çocuğu bulunmaktadır.

Âşıklık sanatına ilgisi yaklaşık sekiz yaşlarında ortaya çıkmış, o dönemde yalnızca âşıkları dinlemek için çeşitli toy meclislerine katıldığını ifade etmiştir. İlk sahne deneyimini 1365/1986 yılında Kuban’da yaşamış, bu tarihten sonra yaklaşık otuz dört yıl boyunca başta toylar olmak üzere farklı bağlamlardaki icralara kesintisiz şekilde devam etmiştir. Ayda ortalama dört beş toy meclisine katıldığı bilinmektedir. Bunlara ek olarak dost meclislerinde, sünnet merasimlerinde ve resmî programlarda da sahne almış, katıldığı etkinliklerde birçok teşekkür belgesi ve ödüle layık görülmüştür. Hemedan’ın yanı sıra Save, Senendec, Zencan ve Kum vilayetlerinde de icralar gerçekleştirmiştir. Toylara katıldığı zaman, toy sahibinden yaklaşık üç yüz bin tümen almakta, meclis esnasında dinleyicilerden ise toplamda beş yüz ile yedi yüz bin tümen arasında değişen miktarlarda bahşiş elde etmektedir.

Hüdayar Aliyari’nin repertuvarında kendisinin tasnif ettiği özgün bir halk hikâyesi bulunmamaktadır. Buna rağmen, yaklaşık on iki yıllık bir zaman dilimi boyunca çoğu irticalen söylediği şiirleri defterlerinde toplamıştır. Bu şiirlerin önemli bir kısmında toplumsal yapıya yönelik eleştirel bir bakış açısı hâkim olup metinlerde sosyal sorunlara karşı geliştirdiği duyarlılık açıkça görülmektedir. Ayrıca yaklaşık on beş kadar âşıktan derlediği halk hikâyelerini yazıya geçirmiş, bu metinleri karşılaştırarak, geleneksel yapıya en uygun bulduğu varyantı ezberlemeye özen göstermiştir.

Âşık Hüdayar’ın bilgi aldığı ustalar arasında dikkate değer isimler yer almaktadır. Mahmud ile Nigar hikâyesini Âşık Hâdi’den; Garip ile Şahsenem’i Âşık Veli Köhrengli’den; Şirin ile Birçek’i Âşık Hüseyin Ali Kuricanlı’dan; Tufarganlı Abbas ile Gülgez ve Şah İsmail’i ise Taskaleli Âşık Salman’dan öğrenmiştir. Bunun yanı sıra Âşık Mesiyollah, Âşık Heyder, Kerevüslü Âşık Ahmet, Mirza köylü Âşık Hüseyin ve Âşık Aziz’i de ustaları arasında saymaktadır. Özellikle çöğür icra tekniği bakımından Âşık Aziz’in etkisi belirgin bir şekilde hissedilmektedir.

Klasik usta-çırak ilişkisi içinde yetişen Hüdayar Aliyari’nin Esedullah adında bir çırağı bulunmaktadır. Köhünlü Esedullah, çöğür icrası, makam bilgisi, şiir ve hikâye dağarcığı bakımından öğrenim aşamasındadır. Hüdayar Aliyari, zaman zaman çırağını meclislere götürerek ona doğal icra ortamını tanıtmış, âşıkların sahnede nasıl davrandığını ve meclisin nasıl idare edildiğini yerinde göstermiştir. Esedullah ise ustasına duyduğu minnettarlığı, ev işlerinde ve motor tamirciliğinde zaman zaman yardım ederek ifade etmektedir.

Âşık Hüdayar’ın hikâye repertuvarı oldukça geniştir. Toplam on yedi halk hikâyesine vâkıf olduğu belirtilmektedir. Bunlar; Garip ile Şahsenem, Gergerli Memmed, Göğçek Rıza ile Dede Yadigâr, Heste Kasım, Hemrah ile Selvinaz, Kelbi ile Huruzat, Kerem ile Aslı, Mahmud ile Nigar, Memmed Beycan Sövdeger, Mesım ile Efruz Peri, Seyidi ile Peri, Şah İsmail, Şirin ile Birçek, Tahir ile Zöhre, Tilim Han, Tufarganlı Abbas ile Gülgez ve Verege ile Gülşah anlatılarıdır. Ayrıca Köroğlu hikâyelerine özel bir ilgi duyan âşık, bu anlatıların çeşitli kollarını kitaplar üzerinden okuyarak öğrenmiştir. Bildiği kollar arasında Köroğlu’nun Tokat Seferi, Köroğlu’nun Kocalığı, Köroğlu ile Nigar ve Keçel Hamza yer almaktadır. Bunlara ek olarak Necef Han hikâyesinin bazı manzum pasajlarını da bilmektedir.

Makam repertuvarı da en az hikâye repertuvarı kadar çeşitlidir. Bildiği başlıca makamlar şunlardır: Bütün Şikeste, Çerrah, Dayıcan, Dübeytî, Gezme, Han Ayvaz, Heşterî, Kelle Geraylı, Kesme Geraylı, Koba, Köroğlu, Maran, Mihreban, Osmanlı, Tahir Mirza, Yarım Şikeste/Mulam Şikeste, Yorgun Kerem, Zarıncı ve Zarıtma.