HELÂKÎ

(d. ?/? - ö. 980-983 arası/1572-1576 arası)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 16. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Mahmûd’dur. Karamanlıdır (Konya). Âşık Çelebi’nin ifadesiyle “büyük sarık başa yüktür” diyerek medresede tahsilini yarım bıraktı ve münzevi bir hayat yaşamaya başladı. İstanbul’a yerleşti. Yarhisar ve İstanbul’da muhtelif camilerde imamlık yaptı. Âşık Çelebi gözlerinin pek görmediğini belirtmektedir. Farsça’yı ders verecek kadar iyi bilen Helâkî’nin ölüm tarihi türlü kaynaklarda 980/ 1572/73, 981/1573/74 ve 983/1575/76 olarak farklı gösterilmektedir. Mehmet Çavuşoğlu şairin Dîvân’ını şiir mecmualarındaki şiirleri de ekleyerek yayımlamıştır (1982). Çavuşoğlu neşri üzerine kimi lisansüstü tez çalışmaları da yapılmıştır (Bkz. Kaynakça) Helâkî’nin şiirlerini tezkire sahipleri övgüde aşırıya gitmeksizin başarılı bulurlar. Sehî ve Latîfî insana hoş gelen gazeller kaleme aldığını, Ahdî şiirlerinin devrinde bilindiğini ve dilden dile dolaştığını kaydeder. Latîfî, Helâkî’nin Farsça bilgisinden övgüyle bahseder. Ahdî, “Egleyen gönlümi gerçi mey-i câm olsa gerek / Dûstum bana lebünsüz o harâm olsa gerek” matla’lı gazelinin halk arasında meşhur olduğunu bildirir. Âşık Çelebi, “İlim adamlarından Farsça bilenlerin çoğunun hocası odur.” dediği Helâkî’nin şiirlerini “sağlam ve renkli” olarak niteler. Helâkî’nin Edirneli Nazmî’nin Mecma’u’n-Nezâ’ir’inde 12, Pervâne Bey Mecmuası’nda 55 adet şiiri yer almaktadır.

Kaynakça

Akbayar, Nuri (hzl.) (1996). Mehmed Süreyyâ, Sicill-i Osmanî. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.

Bayram, Yavuz (1995). 16. Yüzyıl Divan Şiirinde Poetika: (Türçe Divanlarda Baki, Nev'i, Fuzuli, Hayali, Taşlıcalı Yahya, Muhibbi, Hayreti, Helaki, Vasfi, Usuli, Amri). Yüksek Lisans Tezi. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi.

Bilgin, Azmi (1999). “Helâkî”. Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlı Ansiklopedisi. C. 1. İstanbul: YKY. 562-63.

Canım, Rıdvan (hzl.) (2000). Latîfî, Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzemâ. Ankara: AKM Yay.

Cunbur, Müjgan (2004). “Gülşehrî”. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 5. Ankara: AKM Yay. 5.

Çavuşoğlu, Mehmet (1982). Helâkî Divanı. İstanbul: İÜEF Yay.

Fâizî. Zübdetü’l-eş’âr. Milli Kütüphane, Yz. A. 679, vr. 128b.

İsen, Mustafa (hzl.) (1994).  Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.

Kahraman, Bahattin (2000). “Helâkî Dîvânı’nda Göz ve Gözyaşı”. SÜ Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türkiyat Araştırmaları Dergisi .(7): 233-64.

Kersu, Baysal (1987). Helâkî Divanı'nda Gazeller. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Kılıç, Filiz (hzl.) (2010). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ (İnceleme-Metin). İstanbul: İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1978). Kınalızâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: TTK Yay.

Köksal, M. Fatih (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf. [erişim tarihi: 20.03.2013]

Kurnaz, Cemâl (1998). Helâkî”. İslâm Ansiklopedisi. C. 17. İstanbul: TDV Yay. 173.

Pervâne Bey. Mecmû’a-i Nezâ’ir. Topkapı Sarayı Kütüphanesi Bağdat No. 406, vr. 26b, 41b, 52a.

Riyâzî. Riyâzü’ş-şu’arâ. Süleymaniye Kütüphanesi, Es’ad Ef. No. 3871, vr. 117b.

Sehî (1325). Tezkire-i Sehî. İstanbul: Matbaa-i Âmidî.

Solmaz, Süleyman (hzl.) (2005). Ahdî ve Gülşen-i Şu’arâsı. Ankara: AKM Yay.

Sungurhan Eyduran, Aysun (hzl.) (2008). Beyânî, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: Kültür Bakanlığı e-kitap: http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/belge/1-83502/beyani----tezkiretus-suara.html [erişim tarihi: 20.03.2013]

Şemseddîn Sâmî (1314). Kâmûsu’l-A’lâm. İstanbul: Mihrân Matbaası.

Şengül, Aişe (1990). Helâkî Dîvanı’nın Tahlîli. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET FATİH KÖKSAL
Yayın Tarihi: 06.09.2013
Güncelleme Tarihi: 02.11.2020

Eserlerinden Örnekler

  GAZEL 

 Âşüfte eyledi beni bir şûh u şen güzel

 La’lîn-kabâ vü zer-küleh ü sîmîn-ten güzel

 Tûbâ-hırâm u sidre-kıyâm u semen-izâr

 Bâlâ bülend ü mûy-ı miyân u beden güzel

 Îsâ-nefes geçer anuñ [ammâ ki şîvesi]

 Âdemler öldürür iñen âfet iñen güzel

 Bitmez çemende ancılayın bir nihâl-i serv

 Gül-berg-rû vü mû leb-i gonçe dehen güzel

 Görse nihâl-i kaddini vakt-i hırâmda

 Tutmazdı böyle kendüyi serv-i çemen güzel

 Bu şekl-i şâh u bu gül ü şimşâd u nârven

 Ol serv-kadde öykünür imiş iñen güzel

 Şol tıfl-ı nâ-resîde Helâkî zamânede

 Zâhir degül mi olacagı şimdiden güzel

(Köksal, M. Fatih (2012). Edirneli NazmîMecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf. [erişim tarihi: 20.03.2013] 1617.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MEHMEDd. 1877-1878 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Azmiye Hami Güvend. 1904 - ö. 1954Doğum YeriGörüntüle
3Metin Gözd. 18 Eylül 1956 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4MEHMEDd. 1877-1878 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Azmiye Hami Güvend. 1904 - ö. 1954Doğum YılıGörüntüle
6Metin Gözd. 18 Eylül 1956 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7MEHMEDd. 1877-1878 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
8Azmiye Hami Güvend. 1904 - ö. 1954Ölüm YılıGörüntüle
9Metin Gözd. 18 Eylül 1956 - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10MEHMEDd. 1877-1878 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Azmiye Hami Güvend. 1904 - ö. 1954MeslekGörüntüle
12Metin Gözd. 18 Eylül 1956 - ö. ?MeslekGörüntüle
13MEHMEDd. 1877-1878 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Azmiye Hami Güvend. 1904 - ö. 1954Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Metin Gözd. 18 Eylül 1956 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16MEHMEDd. 1877-1878 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17Azmiye Hami Güvend. 1904 - ö. 1954Madde AdıGörüntüle
18Metin Gözd. 18 Eylül 1956 - ö. ?Madde AdıGörüntüle