MAHİRİ, Mehmet Özkoluaçık

(d. 1888 / ö. 10.02.1952)
âşık
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Mehmet Özkoluaçık olan âşık, 1888 yılında Malatya’nın Yazıhan ilçesine bağlı Karaca köyünde dünyaya gelmiştir. Doğum tarihini bir şiirinde, “1303'de eyledik zuhur/ Dillerde ismin Mehmedi Mahir” şeklinde ifade etmiştir. Ailesi, yaptığı iş ve eğitimi hakkında kaynaklarda ayrıntılı bir malumat bulunmamaktadır. Bununla birlikte Hatice adında bir kızının olduğu bilinir. Kaynaklarda Bektaşi ereni Koluaçık Hacım Sultan soyundan geldiği aktarılan ve Hacım Sultan Ocağı’na mensup olan Mahiri, yaşadığı dönemde Bektaşiliğin Çelebi süreğinin postnişini Veliyeddin Çelebi’den icazet alarak dedelik yapmıştır. Gençlik yıllarından itibaren kendi kendini yetiştiren Mahiri, yaşadığı çevrede dinî bilgisi ve birikimiyle tanınmıştır. Yeteneği ve âşıklığı yörede kendisini tanıyanlar tarafından hâlen söylenmekte ve kuşaktan kuşağa aktarılmaktadır. Ömrünün sonuna kadar dedelik yapan âşığın başka bir işle uğraştığına dair kaynaklarda herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Özkoluaçık, 10 Şubat 1952 tarihinde doğduğu köyde vefat etmiş ve burada defnedilmiştir (Özmen 1998: 67-68; Yardımcı 2015: 97).

Âşık Mahiri’nin şiirleri yalnızca, İsmail Özmen tarafından hazırlanan Alevi Bektaşi Şiirleri Antolojisi adlı eserde yayımlanmıştır. Yaşadığı çevrede oldukça iyi bir âşık olduğu aktarılmaktadır. Gerek Koluaçık Hacım Sultan adlı Alevi ocağına mensup bir dede ailesinden gelmesi gerekse de Bektaşiliğin Çelebi kolundan icazet alarak dede olması âşığın çocukluk ve gençlik yıllarından itibaren Alevi Bektaşi saz ve şiir geleneğinin içinde yetişmesini sağlamıştır. Dolayısıyla şiirlerinin konusunu da mensubu olduğu inancın felsefesi ve tasavvufi düşüncesi oluşturmuştur. Şiirlerinde Hz. Muhammed, Hz. Ali, Ehlibeyt, Oniki İmamlar, Hacı Bektaş Veli ve diğer Alevi eren ve evliyalarına duyduğu muhabbeti açık bir biçimde görmek mümkündür. Bâdeli bir âşık olan Mahiri’nin mürşidine olan ilahi aşkını tasvir ederken şiirlerinde “Ferhat ile Şirin” ve “Leyla ile Mecnun” gibi halk hikâyesi kahramanlarına; seyri sülukunda nefisle mücadelesini dile getirirken de “Battal Gazi”, “Mansur” ve Nesimi”ye telmihte bulunduğu görülür. Mahiri’in şiirlerinde “Mürşid-i kâmil”, “pir”, “Şah”, “Urum Erenleri”, “Ehlibeyt”, “Oniki İmam”, “Koluaçık Hacım Sultan”, “Hacı Bektaş Veli”, “Seyyid Battal Gazi”, “Nesimi”, “Mansur”, “Cabir”, “Şah-ı Merdan”, “dört kapı”, “cem”, “Şir-i pençe”, “Zülfikâr” vb. Alevi Bektaşi inancı ve tasavvufuna ait terim, kavram ve şahıs isimlerine sık sık yer verdiğini mevcut az sayıdaki şiirinden dahi anlamak mümkündür (Özmen 1998: 67-72).

Kaynakça

Özmen, İsmail (1998). Alevi-Bektaşi Şiirleri Antolojisi. C. 5. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.

Yardımcı, Mehmet (2015). “Malatya’da Âşıklık Geleneği ve Malatyalı Âşıklar”. Kültür Evreni.  23: 77-100.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. BÜLENT AKIN
Yayın Tarihi: 13.05.2019
Güncelleme Tarihi: 08.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ÇELEBİ-ZÂDE HALÎL EFENDİ, Halîld. 1864 - ö. 1919Doğum YeriGörüntüle
2UMMANÎ/ERDEM UMMANÎ, Battal Erdemd. 03.04.1950 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3EHMED İSMAYIL OĞLUd. 1883 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Ahmet Hilmi Kalaçd. 1888 - ö. 1996Doğum YılıGörüntüle
5Ali Vecdi Bingöld. 1888 - ö. 30 Ocak 1973Doğum YılıGörüntüle
6Rasim Haşmetd. 1888 - ö. 1919Doğum YılıGörüntüle
7Ahmet Hilmi Kalaçd. 1888 - ö. 1996Ölüm YılıGörüntüle
8Ali Vecdi Bingöld. 1888 - ö. 30 Ocak 1973Ölüm YılıGörüntüle
9Rasim Haşmetd. 1888 - ö. 1919Ölüm YılıGörüntüle
10Ahmet Hilmi Kalaçd. 1888 - ö. 1996MeslekGörüntüle
11Ali Vecdi Bingöld. 1888 - ö. 30 Ocak 1973MeslekGörüntüle
12Rasim Haşmetd. 1888 - ö. 1919MeslekGörüntüle
13Ahmet Hilmi Kalaçd. 1888 - ö. 1996Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Ali Vecdi Bingöld. 1888 - ö. 30 Ocak 1973Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Rasim Haşmetd. 1888 - ö. 1919Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Ahmet Hilmi Kalaçd. 1888 - ö. 1996Madde AdıGörüntüle
17Ali Vecdi Bingöld. 1888 - ö. 30 Ocak 1973Madde AdıGörüntüle
18Rasim Haşmetd. 1888 - ö. 1919Madde AdıGörüntüle