SÂKÎ, Alî, Baldır-zâde, Baldıroğlu

(d. ?/? - ö. ?/?)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / Başlangıç-15. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Alî’dir. Filibe’de doğdu. Kaynaklarda Peygamber soyundan geldiği bildirilmektedir. Baldır-zâde veya Baldıroğlu olarak tanındı. Heşt Behişt’te şairin mahlasını bu lakabından dolayı (sâk=baldır) aldığı söylenmektedir. Mutad eğitimini tamamladıktan sonra müderrislik ve kadılık yapmıştır. Ailesi, ölüm yeri ve tarihi hakkında da kaynaklarda net bir bilgi bulunmamaktadır. Sadece Heşt Behişt’te Rumeli taraflarında bir medresede müderrisken öldüğü bildirilmektedir. Âşık Çelebi ise “tarîk-i ilmde iken” öldüğünü kaydetmiştir. Sehî Tezkiresi yazıldığında hayatta olmayan Sâkî için Sicill-i Osmânî’de yer alan ve Nail Tuman’ın da eleştirdiği II. Osman devrinde öldüğü yolundaki kaydın doğru olması mümkün değildir. Sehî Bey (1325: 85), “Nazmı şîvedâr ve sözleri işvekârdır.” dediği Sâkî’nin, şuhâne ve âşıkâne bulduğu şiirlerinden övgüyle bahsetmektedir. Latîfî, şairin Necâtî’nin yoluna gittiğini, şiirlerinin Necâtî’den çok da geri kalır durumda olmadığını söyleyerek Sâkî’yi över. Latîfî ve Âşık Çelebi, Merhabâ Çelebi’den naklen, Kemâl Paşa-zâde veya Necâtî’ye ait diye bilinen meşhur bir gazelin aslında Sâkî’nin olduğunu belirtirlerken Âlî, “nâzikâne” olup beğenilen şiirlerini Necâtî’yi taklit yolunda yazdığını söylemektedir. Hemen bütün tezkirelerde “Ehl-i dikkat bilüne mû didiler / Agzun anıldı o yokdur didiler” matla’lı gazelinin çok beğenildiği kaydedilmiştir. Kaynaklarda şairin herhangi bir eserinden söz edilmemektedir. Edirneli Nazmî’nin Mecma’u’n-Nezâ’ir’inde 10, Pervâne Bey Mecmû'ası’nda 13 şiiri yer almaktadır.

Kaynakça

İsen, Mustafa (hzl.) (1994). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: AKM Yay.

Köksal, M. Fatih (hzl.) (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf [erişim tarihi: 20.07.2013].

Kurnaz, Cemâl ve Mustafa Tatçı (hzl.) (2001). Mehmed Nâil Tuman, Tuhfe-i Nâilî -  Divan Şairlerinin Muhtasar Biyografileri. C.I. Ankara: Bizim Büro Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1997). Beyâni Mustafa bin Carullah, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: TTK Yay.

Kutluk, İbrahim (hzl.) (1989). Kınalı-zâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ş-Şu’arâ. C. 1. Ankara: TTK Yay.

Latîfî (1314). Tezkire-i Latîfî. İstanbul.

Mehmed Süreyyâ (1311). Sicill-i Osmânî. C. 3. İstanbul.

Meredith-Owens, G. M. (1971). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ (Meşâ’irü’ş-Şu’arâ or Tezkire of Âşık Çelebi). London: Brydone Printers Ltd. vr. 148a.

Müstakîm-zâde Süleymân Sa’deddîn. Mecelletü’n-Nisâb fi’n-Neseb ve’l-Künâ ve’l-Elkâb. Süleymaniye Kütüphanesi. Hâlet Efendi. No. 628. vr. 246b.

Pervâne Bey. Mecmû’a-i Nezâ’ir. Topkapı Sarayı Kütüphanesi. Bağdat. No. 406. vr. 146b, 178a, 214a…

Sehî (1325). Tezkire-i Sehî. İstanbul.

Şemseddîn Sâmî (1311). Kâmûsu’l-A’lâm. C. 4 İstanbul.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET FATİH KÖKSAL
Yayın Tarihi: 20.09.2013
Güncelleme Tarihi: 10.12.2020

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Yanduran sînemde dil şem’in yüregüm yagıdur

Gark iden bu âlemi kanlu yaşum ırmagıdur

 

Sâ’idi yârun yed-i beyzâ nişânın gösterür

Vâsıtı sîmîn-kalem ol dil-berün barmagıdur

 

Yâr kûyı itinün izin görürsen ey gönül

Süregör yüzün gözün çün tâze gül yapragıdur

 

Kâkülün altında hattun gördüm ey dil-ber didüm

Didi miskîn anı kim görür yılan ayagıdur

 

Sâki’nün eyler meşâmmını mu’attar müşk-i Çîn

Her ne dem bâd-ı sabâ sünbül saçunı dagıdur

(Köksal, M. Fatih (hzl.) (2012). Edirneli Nazmî, Mecma’u’n-Nezâ’ir. http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/dosya/1-292688/h/edirneli-nazmi-mecmaun-nezair.pdf [erişim tarihi: 20.08.2013]. 620.)


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Kurd-zâde/Zâkirî, Ahmed Zâkirî Efendid. ? - ö. 1685-86Doğum YeriGörüntüle
2RÛHÎd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3TABÎBÎ ÇELEBİd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Kurd-zâde/Zâkirî, Ahmed Zâkirî Efendid. ? - ö. 1685-86Doğum YılıGörüntüle
5RÛHÎd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6TABÎBÎ ÇELEBİd. ? - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7Kurd-zâde/Zâkirî, Ahmed Zâkirî Efendid. ? - ö. 1685-86Ölüm YılıGörüntüle
8RÛHÎd. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
9TABÎBÎ ÇELEBİd. ? - ö. ?Ölüm YılıGörüntüle
10Kurd-zâde/Zâkirî, Ahmed Zâkirî Efendid. ? - ö. 1685-86MeslekGörüntüle
11RÛHÎd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
12TABÎBÎ ÇELEBİd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
13Kurd-zâde/Zâkirî, Ahmed Zâkirî Efendid. ? - ö. 1685-86Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14RÛHÎd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15TABÎBÎ ÇELEBİd. ? - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Kurd-zâde/Zâkirî, Ahmed Zâkirî Efendid. ? - ö. 1685-86Madde AdıGörüntüle
17RÛHÎd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18TABÎBÎ ÇELEBİd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle