Madde Detay

Heyder Ali Mahmudî, 1307/1928 yılında Hemedan vilayetine bağlı Kebudraheng ilçesinin Novabad köyünde dünyaya gelmiştir. Babasının adı Mövla, annesinin adı ise Şirin’dir. Âşık Heyder, ilk evliliğini 1330/1951 yılında Sedike Haceliyan ile ikinci evliliğini ise Hûma Tahirî ile gerçekleştirmiştir. Âşığın eğitim süreci oldukça sınırlıdır. On beş yaşlarındayken yalnızca üç aylık kısa bir süre için örgün eğitime devam etmiş, bu dönemde okuma yazmayı öğrenmiştir. Bunun yanı sıra geleneksel dinî öğretim çerçevesinde Kur’an-ı Kerim dersleri de almıştır. Geçimini âşıklık sanatıyla sağlamamış, gençlik yıllarında ayakkabıcılık ve halıcılık meslekleriyle de meşgul olmuştur. Özellikle gençlik dönemlerinde müzikevlerine ücret karşılığında giderek hikâye ve türküler okumuş, bu icralar aracılığıyla maddî kazanç elde etmiştir. Bu döneme ait çok sayıda kaset ve CD kaydı, bölgedeki kasetçiler yoluyla dinleyiciye ulaşmıştır.

Heyder Ali Mahmudî, altı nesildir âşıklıkla meşgul olan köklü bir âşık ailesinin ferdi olup bu silsilenin son halkasını teşkil etmektedir. Âşıklığa dair bilgisini büyük ölçüde babası ve amcalarından edinmiştir. Babası Âşık Mövla, yaklaşık elli yıl boyunca âşıklık yapmış, Heyder’in çıraklık dönemi de doğrudan babasının yanında şekillenmiştir. Âşık Heyder, çocukluk ve ilk gençlik yıllarında babasının icralarını dikkatle takip ederek hem sözlü hem de sazlı repertuvarı içselleştirmiş, anlatı bölümleri arasındaki boşlukları ise bir yandan babasından dinlediği sözlü aktarımlar, diğer yandan okuduğu hikâye kitapları aracılığıyla tamamlamaya çalışmıştır. Âşık, 3 Tir 1398/24 Haziran 2019 tarihinde doksan bir yaşında hayata veda etmiştir.

Yaklaşık altmış beş yıl boyunca profesyonel anlamda âşıklık yapan Âşık Heyder, bu süreçte İran’ın farklı bölgelerinde düzenlenen pek çok toy meclisinde sahneye çıkmıştır. Toyların yanında uşak kesme, başka bir ifadeyle sünnet törenleri; dinî bayramlar, dost meclisleri ve resmî programlarda da icralarda bulunmuştur. Tüm bu ortamlardaki icralarında yalnızca çöğür çalmış, başka bir çalgı türüne yönelmemiştir.

Repertuvarı son derece zengin olan Âşık Heyder’in anlattığı hikâyeler şunlardan oluşmaktadır: Âşık Aydın, Aydın ile Saadat, Garip ile Şahsenem, Gergerli Memmed, Göğçek Rıza ile Dede Yadigâr, Heste Kasım, Hemrah ile Selvinaz, Kelbi ile Huruzat, Kerem ile Aslı, Köroğlu ile Nigar, Kurbanî ile Züleyha, Mahmud ile Nigar, Memmed Beycan Sövdeger, Mesım ile Efruz Peri, Necef Han, Saadat ile Gülnaz, Selim Han Gürci, Seyidi ile Peri, Şah İsmail, Şirin ile Birçek, Tahir ile Zöhre, Tilim Han, Tufarganlı Abbas ile Gülgez. Bu repertuvar hem klasik hem de yerel nitelikteki anlatıları bir arada barındırması bakımından dikkat çekicidir.

Âşık Heyder’in çöğür eşliğinde seslendirdiği makamlar da oldukça çeşitlidir. Bütün Şikeste, Çerrah, Dübeytî, Geraylı, Han Ayvaz, Heşterî, Kerem, Koba, Köroğlu, Maran, Mihreban, Nim Koba, Şah Hatai, Yanık Kerem, Yarım Şikeste/Mulam Şikeste, Yorgun Kerem ve Zarıncı gibi önemli makamlar repertuvarında yer almaktadır.