Zeynel Besim Sun

Zeynelabidin, Leylek, Z. B.
(d. 1892 / ö. 18 Ocak 1959)
Gazeteci, Yazar
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

1892 yılında İzmir’in Pazaryeri mahallesinde doğar. Babası Mehmet Besim Bey’dir. Mahalle mektebi ve iptidai mektepten sonra İzmir İdadisi’ne gider. 1906-1909 yılları arasında İzmir İdadisi’nde okurken, Lâne isimli bir dergi yayımlar. İkinci Meşrutiyet devrinde bazı gazetelerde çok az sayıda yazısı çıkar (Acehan 2013: 447). Almanya ve Ordu’ya giderek orada el yazısıyla gazeteler çıkarır. İzmir’in işgalinden sonra Alaşehir’e geçer. Alaşehir’in 25 Haziran 1920’deki işgalinden sonra Yunanlılar tarafından on yedi kişiyle birlikte tevkif edilerek Yunanistan’ın Lefkada adasına gönderilir. Burada yirmi üç buçuk ay kalır. İzmir geri alındıktan sonra memleketine dönen Zeynel Besim, İzmir’de Ahenk Matbaası’nın bastığı, resimli, haftalık ve mesul müdürlüğünü Çulcuzade Halit Bey’in yaptığı Yeni İbiş gazetesinde çalışmaya başlar (Duman 2000: 938).

1927’de bir gazete haberinden dolayı bir ay hapis cezası alır. 1930 yılında Fethi Okyar’ın kurduğu Serbest Fırka’nın İzmir’de teşkilatlanmasına yardım eder. Lâne, Köylü, Gencine-i Edeb, Yeni İbiş, Cingöz, Türk İli, Yanık Yurt, Hizmet, Çiftçi, İzmir Ticaret Postası, Yürgü, Sabah Postası, İzmir Sesi gibi dergi ve gazetelerde yazıları çıkar. Yazılarında Zeynelabidin, Leylek, Z. B. müstearlarını kullanır. 1930 yılında Hizmet’te tefrika ettiği fakat kitap hâline getirmediği Yalak Hafız isimli eseri dışında Çakıcı Efe adında matbu bir romanı vardır (1934). 1936 yılında İstanbul’a yerleşir. 18 Ocak 1959 tarihinde İstanbul’da vefat eder (Huyugüzel 2000: 59).

Daha çok gazetecilik mesleğini ifa eden Zeynel Besim, bir tanesi bu mesleği icra ederken çalıştığı gazetede tefrika edilen (Yalak Hafız), diğeri de yine gazeteciliği zamanında kaleme aldığı fakat gazetede tefrika edilmeden matbu olarak kitap hâlinde yayımlanan (Çakıcı Efe) nesir türünden iki esere sahiptir (Akkoyun 1993: 60). İzmir Ticaret Postası Gazetesi’nde tefrika hâlinde yayımlanan Çakıcı Efe romanı, gazetenin sahibi Raşit Halim B.’nin Ödemiş, Aydın, Nazilli ve Muğla köylerinde derlediği bilgilerden yararlanılarak kaleme alınır. Türk edebiyatında Çakıcı Mehmet Efe hakkında kaleme alınan ilk biyografik roman İzmir Ticaret Postası Gazetesi başyazarı Zeynel Besim Sun’a aittir (Sağlam 2018: 192). Roman, Çakıcı Mehmet Efe hakkında yazılan ilk roman olması ve dönemin sosyal, siyasal ve kültürel özelliklerini yansıtması açısından önemlidir. Zeynel Besim Sun’un gerek memuriyeti gerekse sürgün ve tutuklama gibi muhtelif sebeplerden dolayı çok sık yer değiştirmek zorunda kalması sebebiyle düzenli bir edebî hayatı oluşmamıştır. Buna rağmen yayımlamış olduğu nesir türünde her iki eserinde de -gazetecilik yapmasının etkisiyle olsa gerek- sade ve anlaşılır bir dil kullanmayı tercih etmiştir. Bu iki çalışması, roman tekniği açısından çok başarılı olmasa da yazıldığı dönemin şartlarına göre iyi sayılabilecek eserlerdir.

Kaynakça

Acehan, Abdullah (2013). Sürgün Kalemler. Ankara: Siyasal Yayınevi.

Akkoyun, Turan (1993). “Zeynel Besim Sun’un Mühim Bir Eseri [Çakıcı Efe Adlı Eseri Üzerine]”. Tarih ve Toplum Yeni Yaklaşımlar. C. 20. S. 115. s. 60-64.

Duman, Hasan (2000). Osmanlı-Türk Süreli Yayınları ve Gazeteleri 1828-1928. Ankara: Enformasyon ve Dokümantasyon Hizmetleri Vakfı.

Huyugüzel, Ömer Faruk (2000). İzmir Fikir ve Sanat Adamları. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.

Sağlam, M. Halil (2018). “Zeynel Besim Sun’un Çakıcı Mehmet Efe Romanında Başkahraman Üzerine Tespitler”. Rumeli Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi. Ekim. s. 184-208.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DOÇ. DR. ABDULLAH ACEHAN
Yayın Tarihi: 22.12.2019
Güncelleme Tarihi: 13.11.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Çakıcı EfeTicaret Matbaası / İzmir1934Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Çağan Dikenellid. 27 Nisan 1969 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Hatice Müberra Kırand. 16 Aralık 1923 - ö. 10 Haziran 2005Doğum YeriGörüntüle
3Şahika Sungurd. 17 Aralık 1954 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4LÂYIKÎ, Muhammed Sezai Alpayd. 1892 - ö. 1950/1958?Doğum YılıGörüntüle
5MERYEM GENÇd. 1892 - ö. 1954Doğum YılıGörüntüle
6MELULİ/LATİFE, Karaca Erbild. 1892 - ö. 14.11.1989Doğum YılıGörüntüle
7Ekrem Reşit Reyd. Ekim 1900 - ö. 13 Temmuz 1959Ölüm YılıGörüntüle
8Celal (Musahipzade)d. 31 Ağustos 1868 - ö. 20 Temmuz 1959Ölüm YılıGörüntüle
9Mehmetzâde Mirza Balad. 13 Ağustos 1898 - ö. 7 Mart 1959Ölüm YılıGörüntüle
10Eda Tezcand. 1 Temmuz 1979 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Bedrettin Cömertd. 27 Eylül 1940 - ö. 11 Temmuz 1978MeslekGörüntüle
12Erol Çankayad. 15 Kasım 1953 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Cahit Uçukd. 17 Ağustos 1909 - ö. 7 Kasım 2004Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Sezgin Kaymazd. 25 Ocak 1962 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Ahmet Can Akyold. 20 Nisan 1962 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SUN'Îd. 1485/86 - ö. 1533/34Madde AdıGörüntüle
17Zeynel Beksaçd. 21 Şubat 1952 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18BESÎM, Mehmed Besim Bey b. Ali Rızâ Efendid. 1862 - ö. ?Madde AdıGörüntüle