ASLI BACI, Münevver Tolun

(d. 1935 / ö. ?)
âşık, süsleme sanatçısı
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Münevver Tolun olan âşık, 1935'te Afyonkarahisar’da doğmuştur. Tolun'un bir dönem Osmanlı sarayında da bulunmuş olan Âşık Ömer’in torunlarından olduğu bilinmektedir (Çınar 2008: 46). 1950'de Selçuk Kız Meslek Lisesi’ni bitiren Tolun, aynı yıl Güzel Sanatlar Akademisi’ndeki lisans eğitimine Şark Süsleme bölümünde başlamış ve buradan mezun olduktan sonra yıllarca moda ve işleme sanatı üzerine çalışmalar yürütmüştür. Bu çalışmaları kapsamında pek çok ülkede bulunmuş, sergiler açmış ve ödüller kazanmıştır (Nasrattınoğlu 2006: 175). Tolun, modayla ilgili çalışmalarının dışında ayrıca resim, seramik ve gravür sanatlarıyla da meşgul olan çok yönlü bir sanatçı olarak şiir ile otuzlu yaşlarından sonra ilgilenmeye başlamıştır. Şair, 1958'de babasını, 1969'da da annesini kaybetmiştir. Özellikle annesinin ölümü, şairin kendini şiirle ifade etmeye başlamasında etkin rol oynayan kilometre taşlarından biridir. Şiire başladığı dönemlerde saz çalmaya da merak duyan şair, kendi şiirlerini kendi oluşturduğu melodiler eşliğinde seslendirmeye başlamıştır. 1970’li yıllardan itibaren âşık festivallerine katılmaya başlayan şair, bu dönemde ünlü bir gazeteci ve şair olan Tahir Kutsi Makal ile tanışmıştır. Aslı Bacı mahlası kendisine Makal tarafından verilmiştir (Nasrattınoğlu 2006: 175). Katıldığı bu festivallerde âşık olmanın gerekleri olan irticalen şiir söyleme ve saz çalma becerileri ile âşıklıkta kendini kanıtlamıştır. Hiç evlenmeyen şairin bir ağabeyi bulunmaktadır.

Şiirlerinde Aslı Bacı mahlasını kullanan (Çınar 2008: 46) Tolun, şiirlerini bir kitapta toplamamış olsa da dergi ve gazete gibi süreli yayınlarda yayımlanmış çok sayıda şiiri olduğu bilinmektedir. Bu şiirlerin önemli bir kısmı masa başında yazılarak üretilirken küçük bir kısmı ise çeşitli festivallerde sözlü kültür ortamlarında saz eşliğinde yaratıldıktan sonra yeniden düzenlenerek son hâllerini almıştır. Bu şiirlerden bazı örnekler Feyzi Halıcı’nın bir çalışmasında yer almaktadır (1992). Bu yönü ile herhangi bir ustası olmamasına ve saz çalmayı geç öğrenmiş olmasına karşın kendisinin bir saz şairi olduğunu söylemek mümkün görülmektedir. Sekiz ve on birli hece ölçülerini kullanarak ürettiği şiirleri dörtlüklerden oluşmaktadır. Kullandığı dil içerisinde yerel kelimeler yer alabilmektedir. Şiirlerinde kullandığı nazım biçimlerinin başında koşma ve semai gelmektedir. Ancak âşık tarzı destan biçimine dâhil edilebilecek örnekler de yer almaktadır. Bu şiirlerden biri olan Afyon İlinde adını taşıyan ve on sekiz dörtlükten oluşan destan (Nasrattınoğlu 2006: 182-184), yerel kültüre ait olan etnografik malzemelerin tanıtımı niteliğindedir ve âşıklarda genel olarak görülen yerel kültürü yüceltme temasını işlemektedir. Ancak âşığın güzellemeleri yalnızca memleket üzerine değildir. Bu güzellemelerin merkezinde bazen aile olgusu, bazen de aşk yer almaktadır. Güzelleme dışında şiirlerde kendini baskın bir şekilde gösteren bir başka nazım türü de koçaklamadır. Yurt sevgisi ve savaş temalarını işlediği şiirlerinden biri olan Seni Bu Meydanda Ezer Giderim (Nasrattınoğlu 2006: 179) adlı eserinde yüksek bir coşku ile vatansever duygular açığa vurulmaktadır.

Kaynakça

Çınar, Sevilay (2008). Yirminci Yüzyılın İkinci Yarısında Türkiye’de Kadın Âşıklar. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Halıcı, Feyzi (1992). Âşıklık Geleneği ve Günümüz Halk Şairleri [Güldeste]. Ankara: Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Yay.

Nasrattınoğlu, İrfan Ünver (2006). Afyonkarahisarlı Halk Ozanları. Ankara: Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ADİL ÇELİK
Yayın Tarihi: 20.12.2018

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ali Ulaş Akalınd. 23 Ocak 1980 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2TÂBÎ, Dervîşd. ? - ö. 1688-89Doğum YeriGörüntüle
3ALİ RIZA, Ali Rıza Gökburund. 1955 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Dayıoğlu, Gültend. 15 Mayıs 1935 - ö. -Doğum YılıGörüntüle
5SADİ ABBASOVd. 1935 - ö. 1992Doğum YılıGörüntüle
6İnanç, Remzid. 1935 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7SABRİ, Sabri Yokuşd. 1966 - ö. -MeslekGörüntüle
8KÂMİL, Halild. 1851 - ö. 1936MeslekGörüntüle
9VELİ BOZALGANLId. 1880 - ö. 1933MeslekGörüntüle
10HÜSEYİN CAVAN/FERMANd. 1916 - ö. 14.11.1985Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11KUL CELAL/MURSALOĞLU HAYDAR, Mursaloğlu Haydar Celald. 1895 - ö. 1921Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12BEKİR, Bekir Aktaşd. 1948 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13EMİŞ BACI, Emine Atalayd. 1939 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14USEYLA BACId. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15Aslı Erdoğand. 08 Mart 1967 - ö. ?Madde AdıGörüntüle