ASLI BACI, Münevver Tolun

?
(d. 1935 / ö. ?)
âşık, süsleme sanatçısı
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Asıl adı Münevver Tolun olan âşık, 1935'te Afyonkarahisar’da doğmuştur. Tolun'un bir dönem Osmanlı sarayında da bulunmuş olan Âşık Ömer’in torunlarından olduğu bilinmektedir (Çınar 2008: 46). 1950'de Selçuk Kız Meslek Lisesi’ni bitiren Tolun, aynı yıl Güzel Sanatlar Akademisi’ndeki lisans eğitimine Şark Süsleme bölümünde başlamış ve buradan mezun olduktan sonra yıllarca moda ve işleme sanatı üzerine çalışmalar yürütmüştür. Bu çalışmaları kapsamında pek çok ülkede bulunmuş, sergiler açmış ve ödüller kazanmıştır (Nasrattınoğlu 2006: 175). Tolun, modayla ilgili çalışmalarının dışında ayrıca resim, seramik ve gravür sanatlarıyla da meşgul olan çok yönlü bir sanatçı olarak şiir ile otuzlu yaşlarından sonra ilgilenmeye başlamıştır. Şair, 1958'de babasını, 1969'da da annesini kaybetmiştir. Özellikle annesinin ölümü, şairin kendini şiirle ifade etmeye başlamasında etkin rol oynayan kilometre taşlarından biridir. Şiire başladığı dönemlerde saz çalmaya da merak duyan şair, kendi şiirlerini kendi oluşturduğu melodiler eşliğinde seslendirmeye başlamıştır. 1970’li yıllardan itibaren âşık festivallerine katılmaya başlayan şair, bu dönemde ünlü bir gazeteci ve şair olan Tahir Kutsi Makal ile tanışmıştır. Aslı Bacı mahlası kendisine Makal tarafından verilmiştir (Nasrattınoğlu 2006: 175). Katıldığı bu festivallerde âşık olmanın gerekleri olan irticalen şiir söyleme ve saz çalma becerileri ile âşıklıkta kendini kanıtlamıştır. Hiç evlenmeyen şairin bir ağabeyi bulunmaktadır.

Şiirlerinde Aslı Bacı mahlasını kullanan (Çınar 2008: 46) Tolun, şiirlerini bir kitapta toplamamış olsa da dergi ve gazete gibi süreli yayınlarda yayımlanmış çok sayıda şiiri olduğu bilinmektedir. Bu şiirlerin önemli bir kısmı masa başında yazılarak üretilirken küçük bir kısmı ise çeşitli festivallerde sözlü kültür ortamlarında saz eşliğinde yaratıldıktan sonra yeniden düzenlenerek son hâllerini almıştır. Bu şiirlerden bazı örnekler Feyzi Halıcı’nın bir çalışmasında yer almaktadır (1992). Bu yönü ile herhangi bir ustası olmamasına ve saz çalmayı geç öğrenmiş olmasına karşın kendisinin bir saz şairi olduğunu söylemek mümkün görülmektedir. Sekiz ve on birli hece ölçülerini kullanarak ürettiği şiirleri dörtlüklerden oluşmaktadır. Kullandığı dil içerisinde yerel kelimeler yer alabilmektedir. Şiirlerinde kullandığı nazım biçimlerinin başında koşma ve semai gelmektedir. Ancak âşık tarzı destan biçimine dâhil edilebilecek örnekler de yer almaktadır. Bu şiirlerden biri olan Afyon İlinde adını taşıyan ve on sekiz dörtlükten oluşan destan (Nasrattınoğlu 2006: 182-184), yerel kültüre ait olan etnografik malzemelerin tanıtımı niteliğindedir ve âşıklarda genel olarak görülen yerel kültürü yüceltme temasını işlemektedir. Ancak âşığın güzellemeleri yalnızca memleket üzerine değildir. Bu güzellemelerin merkezinde bazen aile olgusu, bazen de aşk yer almaktadır. Güzelleme dışında şiirlerde kendini baskın bir şekilde gösteren bir başka nazım türü de koçaklamadır. Yurt sevgisi ve savaş temalarını işlediği şiirlerinden biri olan Seni Bu Meydanda Ezer Giderim (Nasrattınoğlu 2006: 179) adlı eserinde yüksek bir coşku ile vatansever duygular açığa vurulmaktadır.

Kaynakça

Çınar, Sevilay (2008). Yirminci Yüzyılın İkinci Yarısında Türkiye’de Kadın Âşıklar. Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Halıcı, Feyzi (1992). Âşıklık Geleneği ve Günümüz Halk Şairleri [Güldeste]. Ankara: Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Kültür Merkezi Yay.

Nasrattınoğlu, İrfan Ünver (2006). Afyonkarahisarlı Halk Ozanları. Ankara: Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu Yay.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ADİL ÇELİK
Yayın Tarihi: 20.12.2018

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Attilâ, Osmand. 1922 - ö. 20 Nisan 1978Doğum YeriGörüntüle
2Korkmaz, Safterd. 01 Ocak 1972 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Yavuz, İbrahim Ulvid. 09 Mart 1942 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4HACALI, Hacalı Hacıyev Salihcanoğlud. 1935 - ö. 1983Doğum YılıGörüntüle
5RESUL, Resul Kurbanîd. 1935 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Özemre, Ahmet Yükseld. 25 Mayıs 1935 - ö. 25 Haziran 2008Doğum YılıGörüntüle
7TAHİR SERİNd. 1927 - ö. 1999MeslekGörüntüle
8İSRAYIL NAMAZ OĞLU HESENOVd. 1940 - ö. ?MeslekGörüntüle
9DİLHUNİ, Hüseyin Bilgind. 1918 - ö. ?MeslekGörüntüle
10ALAADDİN, Ali Yıldızd. 1937 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11FUADÎ, Fuat Zorlud. 02.04.1945 - ö. 13.01.2011Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12MANSUR, Eyüp İncid. 1907 - ö. 15.03.1991Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Aslı Erdoğand. 08 Mart 1967 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14ZEHRA BACId. 1870? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15KURBAN BACI/KURBAN, Durkadın Karagöld. 1955 - ö. ?Madde AdıGörüntüle