BAŞHANIM ŞEFİ GIZI

(d. 1878 / ö. 1949)
âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Azerbaycan kadın âşıklarından olan Başhanım Şefi Gızı, 1878 yılında Göyçe'nin Daşkend köyünde dünyaya gelmiştir. Molla Şefi’nin kızı veÂşık Savad’ın ablasıdır. Babasından ve dönemin ileri aydınlarından olan kardeşi Molla Hacı Rehim’den iyi bir eğitim almıştır. Kadınlara okuma yazma öğretmeye çalışmıştır. Başhanım Şefi Gızı, iki oğlunun cephede öldüğünü öğrenip yüreğine evlat acısı düştükten sonra 1949 yılında doğduğu köy olan Daşkend’de vefat etmiş ve oraya defnedilmiştir (Ceferzade 1991: 157;Ceferzade 2005: 129;Namazov 2004: 64).

Âşığın yaşadığı evlat acısı şiirlerinde de derin izler bırakmıştır. Şiirlerinden bazı örnekler günümüze kadar ulaşmıştır. Bu örneklerden Başhanım’ın bilgili ve doğuştan yeteneklibir el şairi olduğu açıkça anlaşılmaktadır (Namazov 2004: 64). Elimizdeki kaynaklarda “Kesilib”, “Gelin”, “Götür” gibi redifli koşmaları ve “Oldu”, “Gel”, “Haray” gibi redifli bayatıları yer almaktadır (Ceferzade 1991: 157-159;Ceferzade 2005: 129-130). Âşık Başhanım Şefi Gızı’nın “Kesilib” redifli koşmasında feleğe sitemi ve ümitsizliği göze çarpar. “Gelin” redifli koşmasında ise, yaşadığı evlat acısını dile getirir. Söz konusu şiirin ilk dörtlüğündeki “Beyvaht ağlamagdan gözsüz galmışam,/ Göylere yükselen tüstüme gelin./ Yadıma düşdükçe Zülfügar, Nesib,/ Odlanıb yanıram üstüme gelin.” (Ceferzade 1991: 158) mısralarıyla âşık, Zülfügar ve Nesib’i hatırladıkça ateşler içinde kaldığını, evinin ocağının söndüğünü vurgular. Bu mısralardan hareketle, şiirde geçen isimlerin âşığın çocuklarının isimleri olduğunu ve sözlerini yürek yangınıyla ifade ettiğini söylemek mümkündür. Âşık Başhanım Şefi Gızı, genellikle derin hislerle mısralara döktüğü şiirlerini sade ve akıcı bir üslupla söylemiştir. Koşma türündeki şiirlerinde hece ölçüsünün 11’li, bayatı türündeki şiirlerinde ise 7’li kalıbını kullanmıştır.

Kaynakça

Ceferzade, Ezize (hzl.) (2005). Azerbaycan Gadın Şairleri Antologiyası. Bakı: Avrasiya Press.

Ceferzade, Ezize (hzl.) (1991). Azerbaycanın Aşıg ve Şair Gadınları. Bakı: Gençlik.

Namazov, Gara (2004). Aşıglar.Bakı: Seda Neşriyyatı.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. TUĞBA BAYRAKDARLAR
Yayın Tarihi: 30.12.2017

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MEHDİ NESİBOĞLUd. 1870 - ö. 1940Doğum YeriGörüntüle
2İSRAYIL NAMAZ OĞLU HESENOVd. 1940 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3GENBER ELİRZE OĞLUd. 1913 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4SIRRÎ, Muharrem Hilmi Kösetürkmend. 1878 - ö. 1964Doğum YılıGörüntüle
5SIRRI, Salih Sırrı Aktand. 1878 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6DİZÂRî, Mehmetd. 1878 - ö. 1915Doğum YılıGörüntüle
7Koryürek, Enis Behiçd. 27 Mart 1893 - ö. 18 Ekim 1949Ölüm YılıGörüntüle
8Benlioğlu, Faik Şemsettind. 1889 - ö. 1949Ölüm YılıGörüntüle
9Morkaya, Burhan Cahitd. 1892 - ö. 20 Ocak 1949Ölüm YılıGörüntüle
10GARİP/GARİP KAMİL, Kamil Tezerdid. 01.06.1960 - ö. ?MeslekGörüntüle
11ÇINARCAN, Abidin Çınard. 1956 - ö. ?MeslekGörüntüle
12ŞAHAP/ŞAHABENDE/YASİN MAKSUDî/MAKSUDî/FANî, Şahap Karamand. 09.04.1959 - ö. ?MeslekGörüntüle
13LİMONİ/LİMONCU BABA, Ali Limoncud. 1929 - ö. 2017Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14KAZIMd. 1857 - ö. 1937Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15KADRÎ/KADRİYÂ, Abdülkadir Uslud. 1868 - ö. 10.02.1948Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16KÖR BESTİ, Besti Kerbelayi Bayrameli Gızıd. 1836 - ö. 1936Madde AdıGörüntüle
17VÂZEH/VÂZIH, Mirza Şefid. 1794 - ö. 1852Madde AdıGörüntüle
18SAVAD ŞEFİ GIZId. 1885 - ö. 1950Madde AdıGörüntüle