HİLMÎ, Abdulmâlik Hilmî

?
(d. 1865 / ö. 1928)
mutasavvıf şair, melâmî şeyhi
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Abdulmâlik Hilmî, 1865 yılında Kosova Prizren’e bağlı Ravsa kasabasında doğmuştur. İlk tahsilini Ravsa’da tamamladıktan sonra, Prizren’e gidip Mehmet Paşa Medresesi’ne yazılmıştır. Aynı medresenin yüksek kısmından mezun olmuş ve meşhur müderris Recep Hulusi Efendi’den icazet almışt­ır. Yine burada Recep Hulusi Efendi’nin tasavvuf derslerini takip etmiştir. Derslerde üstün başarı sağlayan Abdulmâlik Hilmî, hocasının sevgisini ve takdirini kazanmış, bu sebepten hocası ona el vermiştir. Abdulmâlik Hilmî, medreseyi bitirdikten sonra kendi doğum yeri olan Ravsa’ya gelerek bir tekke inşa ettirmiştir. Şair, 1928'de Prizren’de vefat etmiştir (Özcan 1994: 8-10).

Abdulmâlik Hilmî’nin en büyük özelliklerinden biri, öğrenci­lerine İslâmiyet’in yanı sıra Türklük şuurunu da kazandırmasıdır. Müslümanlık ile Türklüğü eş gören Abdulmâlik Hilmî, "Ne zamandan beri Müslümansın?" sorusunu "Ne zamandan beri Türksün?" olarak sormuştur (Kuzay Demir 2013: 343).

Türkçe ve Arnavutça divan yazan şairin Türkçe divanı, 1991 yılında Hüseyin Özcan tarafından Gazi Üniversitesinde hazırlanan "Abdulmalik Hilmi Divanı ve Tahlili" adıyla yüksek lisans tezi olarak çalışılmıştır. Divanının dışında, Bedrettin Simavnî’nin Varidat adlı eserini Türkçe şerh etmiştir. Ayrıca Pîr Muhammed Nûr'ül-Arabî’ye ait olan Hz. Ali’nin evradını Türkçeye çevirmiştir. Ayrıca, şairin çeşitli risaleleri bulunmaktadır (Özcan 1994: 8-10).

Bir şiirinde tasavvuf felsefesindeki vahdet düşüncesi “Gel âşık cem olalım/ Zikrullaha hem varalım Vahdet meyinden içelim İçemezsin demedim mi?... Küntü kenzin sırrı budur/ Hilmiden söyleyen odur/ Lâ mevcûde illâ hû dur/ Tanıyamazsın demedim mi?” şeklinde işlenir (Kuzay Demir 2013: 354-355).

Hilmî, şiirlerinde sıklıkla nefis mücadelesini işlemiştir. Bu konuda yazmış olduğu bir şiirinde Hz. Muhammed'in "Nefsini bilen, Rabbini bilir" hadisinden de yararlanarak nefse aldanmadan Hakk yolunda olmayı konu etmiştir. Bir diğer şiirinde ise Fecr Suresinin ayetlerine yer vermiştir (Kuzay Demir 2013: 377-379).

Şairin en bilinen şiirlerinden biri tespihin sırrına dair yazmış olduğu uzun şiiridir. 132 beyitten oluşan bu şiirinde çeşitli ayetlere de yer vererek tespihin sırrını işlemiştir (Kuzay Demir 2013: 382-384). Hilmî'nin, Kosova Türklerinin dinî tasavvufî halk şiiri ürünleri içinde besmelenin önemi hakkında söylediği ve yazıya geçirdiği bir şiiri bulunur. Bu şiirde pek çok ayet ve hadisten yararlanan şair, besmelenin sırlarına da ışık tutar (Kuzay Demir 2013: 384-385).

Kaynakça

Kuzay Demir, Gonca (2013). Kosova Türk Halk Şiiri (İnceleme-Metinler). Doktora Tezi. İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Özcan, Hüseyin (1994). Abdulmalik Hilmi Hayatı ve Şiirleri. Ankara: yyy.

Vırmiça, Raif (2010). Kosova Tekkeleri, Türbeleri ve Kitabeli Mezar Taşları. İstanbul: Sufi Kitap.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. GONCA KUZAY DEMİR
Yayın Tarihi: 12.01.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1MÜ'MİNd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Alim Rifat Yeşerend. 1951 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Bayram İbrahim Rogovalıd. 1947 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4HEYYAT MİRZEd. 1865 - ö. 1992Doğum YılıGörüntüle
5GİRYÂNÎ, Seyitd. 1865 - ö. 1929Doğum YılıGörüntüle
6Makbule Lemand. 1865 - ö. 1 Ekim 1898Doğum YılıGörüntüle
7SITKI PERVÂNE/SIDKÎ BABA, Zeynel Abidind. 1865 - ö. 1928Ölüm YılıGörüntüle
8Hacı Ömer Lütfid. 1870 - ö. 1928Ölüm YılıGörüntüle
9BAYRAMOĞLU, Daşdemird. 1868 - ö. 1928Ölüm YılıGörüntüle
10Ali Erdoğdud. 30 Nisan 1943 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Öğdevin, Halil Recaid. 1871 - ö. 1955MeslekGörüntüle
12Musa Taşmuhammetoğlu Aybekd. 10 Ocak 1905 - ö. 1 Temmuz 1968MeslekGörüntüle
13MAHMUT GÜNÖNÜd. 1968 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ASLAN GAYSERİLİM, H. Recep Çalkanerd. 1947 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15İSMAİL ŞAHMURADİd. ? - ö. 1996Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Hilmi Ziya Ülkend. 3 Ekim 1901 - ö. 5 Haziran 1974Madde AdıGörüntüle
17HİLMÎ, Mehmed Emînd. 1831 - ö. 1884Madde AdıGörüntüle
18HİLMİ (HİLMİ DEDE), Mehmed Ali Hilmi Dedebabad. 1842 - ö. 1908Madde AdıGörüntüle