HİLMÎ, Abdulmâlik Hilmî

(d. 1865 / ö. 1928)
?
(Âşık / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Abdulmâlik Hilmî, 1865 yılında Kosova Prizren’e bağlı Ravsa kasabasında doğmuştur. İlk tahsilini Ravsa’da tamamladıktan sonra, Prizren’e gidip Mehmet Paşa Medresesi’ne yazılmıştır. Aynı medresenin yüksek kısmından mezun olmuş ve meşhur müderris Recep Hulusi Efendi’den icazet almışt­ır. Yine burada Recep Hulusi Efendi’nin tasavvuf derslerini takip etmiştir. Derslerde üstün başarı sağlayan Abdulmâlik Hilmî, hocasının sevgisini ve takdirini kazanmış, bu sebepten hocası ona el vermiştir. Abdulmâlik Hilmî, medreseyi bitirdikten sonra kendi doğum yeri olan Ravsa’ya gelerek bir tekke inşa ettirmiştir. Şair, 1928'de Prizren’de vefat etmiştir (Özcan 1994: 8-10).

Abdulmâlik Hilmî’nin en büyük özelliklerinden biri, öğrenci­lerine İslâmiyet’in yanı sıra Türklük şuurunu da kazandırmasıdır. Müslümanlık ile Türklüğü eş gören Abdulmâlik Hilmî, "Ne zamandan beri Müslümansın?" sorusunu "Ne zamandan beri Türksün?" olarak sormuştur (Kuzay Demir 2013: 343).

Türkçe ve Arnavutça divan yazan şairin Türkçe divanı, 1991 yılında Hüseyin Özcan tarafından Gazi Üniversitesinde hazırlanan "Abdulmalik Hilmi Divanı ve Tahlili" adıyla yüksek lisans tezi olarak çalışılmıştır. Divanının dışında, Bedrettin Simavnî’nin Varidat adlı eserini Türkçe şerh etmiştir. Ayrıca Pîr Muhammed Nûr'ül-Arabî’ye ait olan Hz. Ali’nin evradını Türkçeye çevirmiştir. Ayrıca, şairin çeşitli risaleleri bulunmaktadır (Özcan 1994: 8-10).

Bir şiirinde tasavvuf felsefesindeki vahdet düşüncesi “Gel âşık cem olalım/ Zikrullaha hem varalım Vahdet meyinden içelim İçemezsin demedim mi?... Küntü kenzin sırrı budur/ Hilmiden söyleyen odur/ Lâ mevcûde illâ hû dur/ Tanıyamazsın demedim mi?” şeklinde işlenir (Kuzay Demir 2013: 354-355). Hilmî, şiirlerinde sıklıkla nefis mücadelesini işlemiştir. Bu konuda yazmış olduğu bir şiirinde Hz. Muhammed'in "Nefsini bilen, Rabbini bilir" hadisinden de yararlanarak nefse aldanmadan Hakk yolunda olmayı konu etmiştir. Bir diğer şiirinde ise Fecr Suresinin ayetlerine yer vermiştir (Kuzay Demir 2013: 377-379).

Şairin en bilinen şiirlerinden biri tespihin sırrına dair yazmış olduğu uzun şiiridir. 132 beyitten oluşan bu şiirinde çeşitli ayetlere de yer vererek tespihin sırrını işlemiştir (Kuzay Demir 2013: 382-384). Hilmî'nin, Kosova Türklerinin dinî tasavvufî halk şiiri ürünleri içinde besmelenin önemi hakkında söylediği ve yazıya geçirdiği bir şiiri bulunur. Bu şiirde pek çok ayet ve hadisten yararlanan şair, besmelenin sırlarına da ışık tutar (Kuzay Demir 2013: 384-385).

Kaynakça

Kuzay Demir, Gonca (2013). Kosova Türk Halk Şiiri (İnceleme-Metinler). Doktora Tezi. İzmir: Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Özcan, Hüseyin (1994). Abdulmalik Hilmi Hayatı ve Şiirleri. Ankara: yyy.

Vırmiça, Raif (2010). Kosova Tekkeleri, Türbeleri ve Kitabeli Mezar Taşları. İstanbul: Sufi Kitap.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. GONCA KUZAY DEMİR
Yayın Tarihi: 12.01.2019
Güncelleme Tarihi: 07.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ÂŞIK ÇELEBİ, Seyyid Pir Mehemmed b. Alid. 1520 - ö. 1572Doğum YeriGörüntüle
2ŞEVKÎ, Hüseyind. 1852 - ö. 1902Doğum YeriGörüntüle
3NEHÂRÎ (Rumelili)d. ? - ö. 1520 civarıDoğum YeriGörüntüle
4HEYYAT MİRZEd. 1865 - ö. 1992Doğum YılıGörüntüle
5MAKBÛLE LEM\'ÂN HANIMd. 1865 - ö. 1898Doğum YılıGörüntüle
6HASANd. 1865 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7HÜSEYİN FEVZİd. 1886 - ö. 1928Ölüm YılıGörüntüle
8ŞÜKÜR BAHŞİd. 1831 - ö. 1928Ölüm YılıGörüntüle
9GÜLSÜM, Gülsüm Bacıd. 1853 - ö. 1928?Ölüm YılıGörüntüle
10İHSANOĞLU, Şakir Çalışkand. 15.12.1945 - ö. 09.11.2018Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11UMMANÎ/ERDEM UMMANÎ, Battal Erdemd. 03.04.1950 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12KUDDUSÎ, Kuddusi Ozand. 1900 - ö. 01.01.1956Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13BATTAL, Battal Aydoğmuşd. 1941 - ö. 27.09.2001Madde AdıGörüntüle
14OZAN RECEP/DOĞANKARTAL, Recep Cırıkd. 1953 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15İhsan Devrimd. 7 Ocak 1914 - ö. 6 Ocak 2010Madde AdıGörüntüle