SÜRMELİCAN, Sürmelican Kaya

(d. 1959 / ö. ?)
âşık, ev hanımı
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Sürmelican Kaya, 1959'da Çorum'un Mecitözü ilçesine bağlı Alancı köyünde doğmuştur. İlk adı Yosma olan âşık, 1983 yılında adını Sürmelican olarak değiştirir. Babasının adı Seyit Ali Yener, annesinin adı Gülizar’dır. Çocukluğunu köyde geçiren âşık, 1973 yılında Eşref Kaya ile evlenir ve bu evlilikten beş çocuğu olur. Çorum merkeze yerleşir. Saz çalıp deyiş söylemeye 21 yaşında başlar (Taşlıova 2008: 411). Hayatını etkileyen en önemli olay evlendikten on beş gün sonra eşinin kuma getirmesi olur. Ayrıca evlendikten sonra on yıl anne ve babasını göremez. Bu olaylar onun âşıklığa başlamasında önemli birer etkendir.

Sürmelican Kaya, sanatını icra etme husunda en büyük destegi ağabeyi Hüseyin Yener'den (Âşık Yener) görmüştür (Turan vd. 2014: 464). Âşık Yener ona ustalık yapmış ve gelenekle ilgili temel bilgileri öğretmiştir. "Hasretlik içimdekileri saza şiire döktü" diyen Sürmelican Kaya'nın ‘80’li yıllarda “Felek” isimli ilk kasedi ağabeyi ve yakınlarının desteğiyle çıkmıştır (Çınar 2008: 96). Şiirlerinden oluşan dört kasedinin adları "Felek", "Sen Neye Geldin", "Niçin İnanmazsın Ey İnsanoğlu" ve "Vefasız Dost"tur. Âşık Sürmelican Şiirleri adlı bir de kitabı bulunmaktadır.

Henüz 21 yaşındayken yaşamı bir anda hareketlenen âşık, halk konserlerinde çalıp söylemeye başlamıştır. Ancak, etkinliklere gidip gelmek bir kadın olarak kolay olmadığından, bu tür gecelere, konserlere katılımı giderek azalmıştır.

Şiirlerinde, içinde yetiştiği Alevi Bektaşi kültürünün izleri yoğun olarak görülür. Pir, Ali, Abdal Musa gibi isimlere şiir kadrosunda sıkça rastlanır. Şiirlerinin konusunu yaşadığı zoruluklar, gurbet ve ayrılık oluşturur. Çok sayıda deyişi de vardır. Şiirlerinde hece ölçüsü kullanır, dili akıcıdır, kelime kadrosunda yerel söyleyiş özellikleri görülür. Sürmelican mahlasını kullanan âşık, kendi şiirlerinin yanında usta malı şiileri de söylemektedir. Âşığın "özellikle uzun hava formundaki eserlerinin açışları, Arif Sağ’ın kullandığı melodi kalıpları ile benzerlik gösterir" (Çınar 2016: 3136).

Kaynakça

Çınar, Sevilay (2008). Yirminci Yüzyılın İkinci Yarısında Türkiye’de Kadın Âşıklar. Yayımlanmamış Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi.

Çınar, Sevilay. (2016). "Kadın Âşıkların Müzikal Kimlikleri". İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5 (8), 3125-3143.

Taşlıova, M. Mete (2008). Sözlü ve Yazılı Kaynaklarda Çorum Halk Şiiri Antolojisi. Çorum: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.

Turan, Fatma Ahsen, Reyhan Gökben Saluk, Özlem Ünal Ünalan (2014). Geçmişten Günümüze Sazda ve Sözde Usta Kadınlar. (Ed. Nezahat Özcan). Ankara: Gazi Kitabevi.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ İBRAHİM GÜMÜŞ
Yayın Tarihi: 27.06.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Âşık Sürmelican ŞiirleriDil ve Edebiyat Derneği / Çorum2013Şiir

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1DERTLİ MURAT/DUDAHİ, Murat Güvendikd. 1943 - ö. -Doğum YeriGörüntüle
2DEDE, Seydi Bektaşd. 1928 - ö. 27.07.1998Doğum YeriGörüntüle
3NAÇARİ BABA, Ali Çetind. 1947 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4NURŞANÎ, Ali Ayhand. 01.02.1959 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Ender Sevinçd. 01 Temmuz 1959 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Erbek, Turgutd. 20 Ağustos 1959 - ö. 24 Ocak 2011Doğum YılıGörüntüle
7MUAMMER HUŞRîd. 1968 - ö. ?MeslekGörüntüle
8YILDIZ, İbrahim Turand. 1932 - ö. ?MeslekGörüntüle
9ALİ AĞA HALHALİd. 1894 - ö. 1989MeslekGörüntüle
10TAŞÇI ALİ (USTA), Alid. H.1265/M.1849 - ö. H.1320/M.1904Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11AKINCI, İbrahim Akıncıd. 01.07.1898 - ö. 24.07.1959Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12İBRETİ, Hıdır Güreld. 1920 - ö. 1992Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Kaya Gençd. 1981 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
14AYŞE KAYAd. 1956 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15TÜRABÎ, Türabî Kayad. 1955 - ö. ?Madde AdıGörüntüle