Madde Detay

Esedullah Ferecî, 1346/1967 yılında Hemedan vilayetine bağlı Bahar ilçesinin Lalecin havzasında yer alan Mirzakendi köyünde doğmuştur. Dört yıllık temel eğitimden geçtiği için okuma yazma bilmektedir. On dört yaşında evlenmiş ve üçü kız, üçü erkek olmak üzere altı çocuğu olmuştur. Geçimini tarımsal faaliyetler ve âşıklıkla sağlamaktadır. Ferecî’nin ailesinde kendisinden önce âşıklıkla uğraşan bir kimsenin bulunmaması, bu sanata tamamen kendi iradesiyle yöneldiğini göstermektedir. Bununla birlikte babası Beyaz Ali Bey’in halk anlatıları ve türküler konusundaki bilgi birikimi, Esedullah’ın anlatı kültürüyle küçük yaşta tanışmasına zemin hazırlamıştır.

Âşık Esedullah Ferecî’nin sanat eğitimi, klasik anlamda usta-çırak geleneği içinde oluşmuştur. Başlıca ustaları arasında sayılan Âşık Ferec ve Âşık Hüdayar’dan hem makam hem de hikâye anlatımı konusunda temel formasyonu edinmiştir. Buna ek olarak katıldığı meclislerdeki icraları dikkatle izleyerek ve dinlediği âşık kasetlerinden yararlanarak kendini geliştirmiş, bazı eksiklerini bu yolla telafi etmiştir. Bu yönüyle geleneğin içinde kendini yetiştiren âşık tipine yaklaşan bir profil sergilemektedir. Yaklaşık yirmi yıldır mesleğini sürdüren Ferecî, hem çöğür hem de tar çalabilmekte, bu da onu hem tek başına hem de toplu sahne düzenlerinde esnek kılan bir niteliğe işaret etmektedir.

Âşık Esedullah’ın icra alanı yalnızca toylarla sınırlı değildir. Doğum günü kutlamaları, sünnet törenleri, radyo ve televizyon programları ile resmî törenlerde de sahne alarak farklı dinleyici gruplarına ulaşmıştır. Bu çeşitlilik onun geleneği yalnızca geleneksel bağlamlara hapsetmeyip yeni ortamlara da uyarlayabildiğini göstermektedir. Katıldığı resmî etkinliklerde kendisine çok sayıda ödül ve teşekkür belgesi verilmiştir.

Coğrafi bakımdan da geniş bir sahada etkin olan Ferecî; başta Tahran, Kazvin, Kermanşah ve Hemedan olmak üzere pek çok il, ilçe ve köyde düzenlenen toy ve benzeri programlarda yer almıştır. Bu icralardan genellikle yedi yüz ile sekiz yüz bin tümen arasında değişen ücretler elde etmektedir. Bir dönem Âşık Hüdayar ile toy meclislerinde sahneye çıkmış, bu ortak icralarda hikâye türküleri söyleyen kişi kendisi olurken çöğürü Âşık Hüdayar çalmıştır. Yine yaklaşık bir yıl boyunca Âşık Rahman Ali Deryayî ile çalışmış, bu birliktelikte Ferecî çöğür, Deryayî ise balaban icra etmiştir. Bu örnekler, günümüzde de sürdürülen iş birliğine dayalı ortak icra geleneğinin somut yansımalarıdır.

Anlatı repertuvarı açısından bakıldığında, Esedullah Ferecî’nin halk hikâyelerini özellikle manzum bölümleriyle tanıdığı görülür. Garip ile Şahsenem, Heste Kasım, Kelbi ile Huruzat, Kerem ile Aslı, Memmed Beycan Sövdeger, Mesım ile Efruz Peri, Seyidi ile Peri, Şah İsmail, Tahir ile Zöhre, Tufarganlı Abbas ile Gülgez ve Tilim Han gibi pek çok geleneksel hikâyenin özellikle türkü kısımlarını icra etmektedir. Makam dağarcığı da geleneksel icra açısından kayda değerdir. Bildiği ve kullandığı başlıca makamlar şunlardır: Bütün Şikeste, Çerrah, Geraylı, Kerem, Koba, Köroğlu, Maran, Mihreban, Nim Koba, Şahseven ve Yarım Şikeste/Mulam Şikeste.