Madde Detay

“Âşık Ferec” mahlasıyla bilinen Ferecullah Hoşkıyafe, 1339/1960 yılında Hemedan vilayetinin Bahar ilçesine bağlı Lalecin yöresinin Mirzakendi köyünde dünyaya gelmiştir. Herhangi bir resmî eğitim almamasına rağmen kendi gayretiyle okuma yazma öğrenmiş, bu yönüyle geleneğin kendini yetiştiren âşık tipine somut bir örnek teşkil etmiştir. Yirmi sekiz yaşında evlenmiş olup dört çocuk babasıdır. Geçimini yalnızca âşıklıkla sınırlı tutmayıp kasaplık ve çiftçilikle de temin eden Âşık Ferec, sanatını gündelik hayatın akışıyla birlikte sürdüren çok yönlü bir halk kültürü temsilcisidir.

Çocukluk döneminden itibaren amatör düzeyde âşıklıkla ilgilenmiş, zamanla bu ilgiyi sistemli bir meslek pratiğine dönüştürmüştür. Yaklaşık yirmi beş yıldır hem âşıklık sanatını hem de çöğür icrasını düzenli biçimde sürdürmektedir. İcra tarzı bakımından Hemedan sahasındaki pek çok âşıktan farklı bir yerde durur, zira o, halk hikâyesi anlatıcılığına ağırlık vermek yerine, sözlü gelenekteki türkü söyleme performansını merkeze alan bir çizgi benimsemiştir. Toy ve benzeri toplu eğlence ortamlarında çoğunlukla yanında çöğür ya da tar çalan bir yardımcı âşık veya çırağı ile sahneye çıkmaktadır. Bu rol paylaşımı, geleneğe içkin kolektif icra anlayışının güncel bir yansıması niteliğindedir.

İcra bağlamları açısından oldukça geniş bir alana sahiptir. Sünnet törenleri, dost meclisleri, doğum günü kutlamaları, İmam Ali ve İmam Mehdi’nin doğum yıldönümleri gibi dinî ve millî günler ile çeşitli resmî davetlerde sahne almıştır. Bu tür etkinliklerde sanatına gösterilen ilgi doğrultusunda kendisine birçok takdirname ve para ödülü verilmiştir. Böylece hem geleneksel meclislerde hem de modern, resmî ya da yarı resmî temsil alanlarında kabul gören bir âşık konumuna gelmiştir.

Âşıklığa dair temel donanımını Âşık Hâdi’den elde etmiş, onu esas ustası olarak benimsemiştir. Bununla birlikte bölgedeki diğer usta âşıklardan da eksik gördüğü yanlarını tamamlamaya çalışmış, böylece tek merkezli değil, çok yönlü bir öğrenme süreci yaşamıştır. Bu durum geleneğin yatay işleyen usta-çırak ilişkisi modelini devam ettirmiş olduğunu göstermektedir. Zamanla usta konumuna yükselen Âşık Ferec, Muhsin Zarei ve Ahmet Kamuranî adlı iki çırağa meslek öğretmiştir. Yaklaşık beş yıldır kendisinden formasyon alan bu çıraklar, geleneğin kuşaktan kuşağa aktarımında önemli bir halka oluşturmuştur.

Âşık Ferec’in sanatkârlığında öne çıkan unsurlardan biri de dikkat çeken ses rengidir. Bu nitelik, onu yalnızca Hemedan’daki genç âşıklar arasında tanınır kılmakla kalmamış, Kum ve Tebriz gibi diğer Türk bölgelerinde de bilinir bir isim hâline getirmiştir. Özellikle türkü kayıtlarının genç kuşak dinleyiciler arasında yaygın olarak takip edilmesi, onun sözlü gelenek içinde hem örnek alınan hem de estetik bakımdan etkileyici bulunan bir figür olarak konumlandığını göstermektedir.

Repertuvarında ağırlıklı olarak usta malı ürünlere yer veren Âşık Ferec’in bildiği halk hikâyeleri arasında Garip ile Şahsenem, Gergerli Memmed, Kerem ile Aslı, Mahmud ile Nigar, Memmed Beycan Sövdeger, Seyidi ile Peri, Şah İsmail, Tilim Han ve Tufarganlı Abbas ile Gülgez gibi anlatılar bulunmaktadır. Ancak bu hikâyeleri bütünlüklü bir anlatı olarak değil, daha çok manzum bölümlerine ve türkü kısımlarına hâkim olacak şekilde icra etmeyi tercih etmesi, onun sahne pratiğinde anlatıdan ziyade müziğe odaklanan bir estetik benimsediğini ortaya koymaktadır. Âşık Ferec’in makam dağarcığı da belirli bir çeşitlilik gösterir. Bildiği başlıca makamlar şunlardır: Çerrah, Dübeytî, Kerem, Koba, Köroğlu, Mihreban, Nim Koba, Şikeste ve Yarım Şikeste/Mulam Şikeste.

Repertuvarında yer alan ve ustası Âşık Hâdi aracılığıyla kendisine intikal ettiği belirtilen bir şiir ise II. Dünya Savaşı yıllarında Osmanlı-Rus geriliminin Hemedan sahasındaki algısını yansıtan sözlü bir belge niteliğindedir.