Madde Detay

Müjgan Caferi Nikuyan, 1354/1975 yılında Hemedan’ın Dergezin ilçesinde dünyaya gelmiştir. Eğitimini lise düzeyine kadar sürdürebilmiş olup Tahran’da yaşamaktadır. Çocukluk yıllarından itibaren Azerbaycan Türkçesi ve Farsça şiirler kaleme almaktadır.

Şairin çocukluk döneminde şekillenen şiir merakının temelinde, başta büyükbabası olmak üzere akrabaları arasında şair kimselerin bulunması yer almaktadır. Bu ilginin bir diğer kaynağı ise İran’ın farklı Türk şehirlerinde yerel düzeyde teşkil edilen şiir meclislerine küçük yaşlardan itibaren katılmasıdır. Bu meclislerde Şehriyar ve Mevlânâ başta olmak üzere birçok önemli şairin şiirleri okunmakta, aynı zamanda yerel şairler kendi şiirlerini seslendirmektedir. Bu ortamlar, Caferi Nikuyan’ın şiir zevkinin ve estetik beğenisinin oluşumunda belirleyici olmuştur. Ancak onun bizzat şiir yazmaya yönelmesinde iki husus öne çıkmaktadır: İran’da kadınlara yönelik olumsuz toplumsal uygulamalar ve normlar ile şairde zamanla derinleşen bireyselleşme ve yalnızlık duygusu.

Bu çerçevede Caferi Nikuyan; Türk kültürü, toplumsal yapı ve toplumsal sorunlar, kadın ve kadınlık deneyimi gibi pek çok önemli temayı merkeze alan şiirler kaleme almıştır. Ele aldığı temalar dolayısıyla bölgede “Foruğ-e Ekvam-e Tork” (Türk Boylarının Işığı) ünvanıyla anılmaktadır. Şairin Farsça kaleme aldığı Letafet-e Şer ile Azerbaycan Türkçesi ve Farsça şiirlerini bir araya getiren Para Yarpaq adlı iki kitabı bulunmaktadır.

Müjgan Caferi Nikuyan’ın Azerbaycan Türkçesiyle yazdığı şiirlerinden bazıları şunlardır: Türk Qızı, Yorğunam, Para Yarpaq, Boğulmuş Səs, Qarnıyamuş, Gül Kül, Gedəcəksən, Biz Layıqi Sən Olmadık, Sığışməm Dünyaya, Çimxirmə Fələk, Yar Gəlir, Mənim Halım, Yatma Zəmani, Ceyran, Özümdən Bezmişəm, Divanə Gəldi, Kovga Eylədik, Saray Adı Batmaz, Küsdürüb Atma Məni, Talfa Sovurma, Duz Bilməyən, Dərdiynən Doğuldum, Tarı Gəl Yuxuma, Taysız Gül, Meşrute Mələk, Mənim Anam, Ata, Gövlüm, Dünyam, Ana Yurdum Dərgəzin, Qəm Sikkəssi. Bunların yanı sıra Farsça kaleme aldığı şiirleri arasında Sib-i ez Bağ-e Peder, Boz Baran, Negin-e Afereniş, Nokta-ye Sefr-e Aşeki, Tesviri der Kobar, Damen-e Fekr, Behan, Zaman-e Kemi Aram, Reng-e Merdom, Ferda-ye Ruz-e Meryem, Veten, Afet-e Can, Şadi Nedaşt gibi metinler yer almaktadır.

Şair, Azerbaycan Türkçesiyle yazdığı şiirlerinde halk şiirinin önemli ölçütlerinden olan hece ölçüsünü, özellikle 11’li, 14’lü, 15’li ve 16’lı kalıpları esas almakta; yarım, tam, zengin ve tunç kafiye ile redif gibi unsurları gözeterek metinlerini kurmaktadır. Nazım şekli olarak gazeli, nazım türü olarak ise ağırlıklı biçimde selis geleneğini tercih etmektedir. Beyit ve dörtlüklerle yazılmış şiirlerinin yanında Boğulmuş Səs, Türk Qızı, Ürək Sözü Xüda’ya, Yorğunam gibi bazı şiirlerinde serbest bir tarzı benimsemiştir.

Şair, şiirlerinin hemen tamamında adını son beyitte veya son dörtlükte bir mahlas gibi kullanarak halk şiirinin geleneksel yapısını sürdürmektedir. Doğduğu yer olan Qurva hakkında kaleme aldığı bir şiirde bu geleneği şu beyitle görünür kılar: Qurva ey diyar-e Müjgan, ey diyar-e əhl-e iman /Məne xəlq edəndə xaleq, dedi can nesar-e Qurva.

Şair Caferi Nikuyan, Türk edebiyatını zenginleştirmeyi ve Türk kültürünü korumayı başlıca sorumluluklarından biri olarak görmekte, bu amaçla şiirlerinin anlam dünyasını bilinçli biçimde millî gelenekten, halk hikâyelerinden ve tarihî şahsiyetlerle olaylardan beslemektedir. Türk Qızı adlı şiirinde ise bu yaklaşım somutlaşır ve şiirde önce toplu bir Türk kadını portresi çizer. Türk kadınının tarih içindeki serüvenine göndermede bulunarak onu cesaret, çalışkanlık, namus ve güzelliğin sembolü olarak konumlandırır, ardından savaş meydanında kılıç kuşanan, gerektiğinde fiilen mücadeleye katılan bir figür olarak tasvir eder. Kartalın ve aslanın bile bu kadın karşısında geri çekilip gizlenmek zorunda kaldığını belirtmesi hem Türk kadınına atfettiği kudreti hem de millî kimliğin yüceltilmesini esas alan poetik tavrını görünür kılar.