Madde Detay

İsmail Moradi, İran’ın Hemedan şehrine bağlı Korve-ye Dergezin bölgesinde 2 Behmen 1344/22 Ocak 1966 tarihinde dünyaya gelmiştir. Bir süre öğretmenlik yaptıktan sonra yaşadığı çeşitli sıkıntılar sebebiyle mesleğini bırakmak zorunda kalmış, bundan sonraki hayatını büyük ölçüde halk şiiri etrafında şekillendirmiştir. Yaklaşık otuz yıldır şiirle uğraşan Moradi, şiir serüveninin ilk dönemlerinde ağırlıklı olarak Farsça yazarken zamanla yaşadığı kimlik bunalımı ve aidiyet arayışı doğrultusunda şiir dilini bilinçli biçimde Azerbaycan Türkçesine çevirmiştir.

Modern dönemde İran’da Türklerin hem modernleşme süreçleri hem de Farsçanın baskın dil ve kültür konumunda bulunması sebebiyle kendi dillerinden ve kültürlerinden uzaklaştığını düşünen Moradi, şiirini bu kopuşa karşı bir itiraz alanı olarak kurar. Türk kültürünü şiirinin merkezine yerleştirirken Azerbaycan Türkçesini hem ifade vasıtası hem de kimlik koruma aracı olarak görür. Ona göre İran Türklerinin varlığını tehdit eden başlıca unsur, tarih ve kültürlerinden, özellikle de dillerinden uzaklaşmalarıdır. Bu nedenle şiirlerini Türk tarihine, kültürüne ve diline vurgu yapan bir bilinçle kaleme almakta, bu üç alanı modern çağın imkânlarıyla yeniden yorumlamaya çalışmaktadır.

Moradi’nin şiir dünyasında tarih ve kültür yalnızca arka planda yer alan unsurlar değil, kurucu bir eksendir. Türk tarihindeki kırılma noktalarına, sembol şahsiyetlere ve kolektif hafızayı şekillendiren olaylara sıkça göndermede bulunur. Bu bağlamda şiirlerinde İran Türkleri için sembolik değere sahip Şehriyar, Babek, Hasta Kasım, Tilim Han gibi isimlerin yanı sıra Tomris Hatun, Dede Korkut, Fatih Sultan, Köroğlu, Nadir Şah, Settar Han gibi pek çok tarihî şahsiyet de yer bulur.

Moradi’nin şiirleri yalnızca tarih ve kültürle değil, doğrudan bölge âşıklarının mirasıyla da beslenir. Âşık şiirlerindeki ölçü, tema ve makam anlayışı onun estetiğinde önemli bir yer tutar. Âşık Heyder, Âşık Han Mirza, Âşık Mesiyollah gibi Hemedan ve çevresinde tanınan isimler hem doğrudan şiirlerinde anılır hem de tematik düzeyde Moradi’nin dünyasını etkiler. Bu vurgu, şiirlerinin İran Türkleri arasında ilgi görmesini sağladığı gibi dinleyiciyi âşıklık geleneğine yönlendiren bir işlev de üstlenir.

Moradi, şiirlerini kaleme alırken halk edebiyatının koşma gibi nazım biçimlerinden olduğu kadar divan edebiyatının gazel, kaside, mesnevi ve muhammes türlerinden de yararlanmaktadır. Esas olarak hece ölçüsünü tercih etmekle birlikte Kılıcım şiirinde olduğu gibi serbest tarzda yazdığı metinleri de vardır. Şair çoğunlukla 8’li, 11’li, 14’lü, 15’li ve 16’lı hece kalıplarını kullanır, redifin yanı sıra tam ve zengin kafiyeden de yoğun biçimde faydalanır. Şiirlerinin duygusuna ve içeriğine uygun başlıklar belirleyen İsmail Moradi, son dörtlükte ya da beyitte çoğu kez “Müşfik” soyadını mahlas olarak kullanarak metni imzalar.

Üretim ve yayılma biçimi bakımından da geleneği modern araçlarla buluşturan şair, metinlerini yalnızca defterlerine kaydedip dost meclislerinde, âşık toplantılarında ve halk şairi buluşmalarında okumakla yetinmemekte; sosyal medya üzerinden, özellikle gençlerin yoğun olarak kullandığı Instagram aracılığıyla da paylaşmaktadır. Haftanın belirli günlerinde yaptığı canlı yayınlarda şiirlerini seslendirmekte, takipçilerinden gelen yorumlara tek tek cevap vererek hem etkileşimli bir şiir ortamı kurmakta hem de Türk halk kültürüne dair metinlerin daha geniş çevrelere ulaşmasına zemin hazırlamaktadır. Böylece sözlü kültürün güncel bir uzantısı olarak dijital mecrayı kullanmakta, meclis geleneğini çevrimiçi ortama taşımaktadır.

Yaklaşık iki yüze yakın şiirinin temelinde yer alan tarihsel ve kültürel arka plan, bireysel duyuşu aşan kolektif bir bakışın ürünüdür. Bunun yanında aşk, kibir ve gururun insanı yıpratan yönleri, feleğe sitem, ayrılık acısı ve özlem gibi temalara da yer verir. Bu temalara uygun olarak Yaşıl Acılar, Yadıya Gellem, Gece Getdi, Kızgin Saz, Ana Yurdum Azerbaycan, Kılıcım, Sarı Tel, Türk Oğluyam, Pozlu Gelin, Düşünmez adlı şiirleri örnek gösterilebilir. Özellikle Şehriyar ve Âşık Heyder gibi bölge Türkleri açısından sembolik değeri yüksek isimler için yazdığı ağıtlar, bireysel duygulanım ile toplumsal hafızayı buluşturan metinlerdir.