Sulhi Dölek

(d. 20 Eylül 1948 / ö. 7 Kasım 2005)
Yazar, mühendis, subay
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

İstanbul’da doğdu. İlk ve ortaokulu İstanbul Rami’de okudu. 1965’te Deniz Lisesi’ndeki öğreniminin ardından 1969’da Deniz Harp Okulu’nu bitirdi. 1971-75 yılları arasında Michigan Üniversitesi’nde gemi yapımı ve makine dallarında yüksek lisans öğrenimi gördükten sonra Deniz Kuvvetleri’nde gemi inşa yüksek mühendisi olarak görev aldı. 1989’da yarbay rütbesiyle emekli oldu (Karaalioğlu 1982: 175; Necatigil 2007: 153; Özkırımlı 2004: 433; Yalçın 2010: 349).

Dünya Dönmüyor Artık adlı tek perdelik oyunuyla 1969 Yusuf Ziya Ortaç Armağanı; ilk romanı Korugan ile 1974 Milliyet Yayınları Roman Ödülü (üçüncülük); Yeşil Bayır ile 1979 Kültür Bakanlığı Dünya Çocuk Yılı Yarışması Roman Birinciliği; Vidalar ile 1983 Sabahattin Ali Öykü Ödülü; Kiracı romanıyla 1983 Madaralı Roman Armağanı; Aynalar ile 1994 Yunus Nadi Öykü Ödülü; Kirpi ile 1996 Türkiye İş Bankası Edebiyat Büyük Ödülü; Kuşkucu adlı iki bölümlük oyun ile 1999 Devlet Tiyatroları I. Oyun Yazma Yarışması (mansiyon) ödüllerini aldı.

Evli ve iki kız babası olan Dölek, yüksek tansiyon şikâyetinin ardından beyin kanaması geçirerek Acıbadem Hastanesi'ne kaldırılmış ve 18 gün sonra, 7 Kasım 2005 tarihinde sevk edildiği GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Beyin Cerrahisi Servisi'nde, vefat etmiştir. 8 Kasım’da Üsküdar Selimiye Camii'nde öğle vakti düzenlenen askeri törenin ardından Topkapı Aile Mezarlığı'nda toprağa verilmiştir.

Akbaba mizah dergisi yazarlarından olan (Tekin 1999: 203) Sulhi Dölek, Hülya Serap Doğaner ve Rüstem Sadıkoğlu imzalarını da kullanmıştır. Mizah yazarlarının da yaptığı işin edebiyat olduğunu düşünen Dölek, kendini edebiyatçıların en mizahçısı, mizahçıların da en edebiyatçısı olarak görmüştür (Altınkaynak 2018: 169-170).

Yazar, “Gülmece hayatın içinde de yadsınamaz oranda var olduğuna göre mizah duygusundan tümüyle yoksun bir yazınsal yapıt düşünülemez” (Dölek 1996; Yalçın 2010: 350) görüşünde olup Aziz Nesin’in kimilerince inatla edebiyatçıdan sayılmamasına rağmen Ahmet Hamdi Tanpınar’dan Haldun Taner’e kadar pek çok ismin masum iğnelemelerden kara mizahın en karanlık biçimlerine kadar değişen tarzları olduğunu, en ağırbaşlı yazarların bile yeri geldiğinde mizah yöntemine sarıldığını savunmuştur (Dölek 2001).

Unutulan adlı ilk öyküsü 1969 yılında Varlık Yıllığı’nda çıkan Dölek, 1969-79 yıllarında Akbaba dergisinde yazdığı mizah öyküleri ve yazılarıyla tanınmıştır. Milliyet ve Cumhuriyet gazeteleri ile Çivi, Tempo, Nokta ve Varlık dergilerinde yazmıştır.

Yazar, eserlerinde kent insanının güncel sorunlarını, kiracı ev sahibi ilişkisini, bu dünyada hep kiracı olarak yaşayan insanların dramını, geçim sıkıntısını, devlet çarkında yer alan dürüst ve aklı başında kişilerin türlü entrikayla yoldan çıkarılmasını, 1950'li yıllarda bir köyün semte dönüşmesini, dönemin trajik olaylarını, toplumumuzun güncel sorunlarını, çocuksu bir öç alma hırsıyla başlayan, ama karşılıklı saldırılarla gelişerek ülke çapında bir kargaşaya yol açan Reşat Şaşmaz’ın serüvenini, bir çocuğun iç dünyasından yaşamın gerçek yüzünü, insanın karmaşıklığını, hayata direniş öykülerini ele almıştır.

Sulhi Dölek, yaşamın acılarıyla bütünleşmiş bir gülmece kurma isteğiyle psikolojik derinliğe sahip mizah eserleri oluşturmuştur. Ağırlıklı olarak edebiyatı gülmece öğeleriyle zenginleştiren yazar, eserlerinde söz oyunlarından ve kişilerin karakter özelliklerinden yararlanarak gülmeceyi sağlamıştır. Yoldan çıkmış politikacılar, paraya tapan işadamları, yargılarına güvenilmeyecek yargıçlar, şarlatan doktorlar, dinsiz din adamları, sorumsuz kamu görevlileri ve daha nice tanıdık yüz kimi zaman kendi kimlikleriyle, kimi zaman hayvan kisvesi altında, kimi zaman da soyut nesnelere dönüşerek kendi gülünçlükleri ve tutarsızlıklarıyla yazarın mizah eserlerinin malzemesi olmuştur. Dölek, yaşamın gülünç yanlarına da dikkati çekerek okuyucularını düşündürmeyi sağlamış; insanın güçlükler karşısındaki sınırlarını irdelemiş; sıradan insanın acı-tatlı yaşantılarını, alabildiğine yalın bir dille aktarmıştır.

Sulhi Dölek, çocuk edebiyatı türünde de eser vermiş ve bu eserlerinde de mizahı temel öge olarak kullanarak çocukların çeşitli konularda eğlenerek bilinçlenmesini/öğrenmesini sağlamıştır. Yazar, bu kitaplarında kuraklık yüzünden yaşanan sıkıntıları, otobüs yolculuğunda tanışan bir çocukla bir adamın arkadaşlık öyküsünü, müziğin yaşamımızdaki yerini, doğayı, arkadaşlığı, bir kutu lokum parasını denkleştirmek için türlü badireler atlatan, kalabalık bir ailede yetişen meraklı bir çocuğun yaşadıklarını, her çağın hem zorlu hem güzel yanlarını, yaşamseverliği, okul arkadaşlarının annesi hastalandığı için yardımlaşma başlatan çocuklar ile de dostluğun önemini ele almıştır.

Yazar kendisi ile yapılan bir söyleşide fantastik öykü yazmadığı iddiasına “Fantastik öyküler yazmadığım doğru değil. Sözgelimi Vidalar'daki "Görünmeyen Adam Hastalığı" öyküsü -bir adam, biraz tavşan pisliği gibi ne kokan ne bulaşan biri, günlerden bir gün ayak parmaklarından yukarı doğru yavaş yavaş görünmez olmaya başladığını fark eder- ya da Aynalar'daki "Aynalar" öyküsü -burdaki adam da aynalardaki yansımasını yitirmektedir- bu kategoriye sokulabilir. Ama benim fantasmalarım genelde günlük hayattan, hayatın gerçeklerinden filizlenen fantasmalar.” şeklinde cevap vermiştir (Parman 1997). Yine aynı söyleşide mizahı hayatın içindeki dozda kullanmayı sevdiğini söyleyen Dölek, hayatın kendisinin yeterince gülünç ve şaşırtıcı olduğunu, tanık olunan çılgınlıkların kimi zaman en yaratıcı yazarların düş gücünü bile aştığını belirtir ve sevdiği, kendisini etkilemiş olabileceğini düşündüğü yazarları “Moliere, Cervantes, Mark Twain, Charles Dickens, O. Henry, Joseph Heller, Çehov, Mrozek, Ionesco, Zoşçenko, Shaw, Hüseyin Rahmi, Orhan Kemal, Haldun Taner... Genelde dünyaya yürekleriyle değil, beyinleriyle bakanlar. Özellikle de gülümseyerek bakanlar.” şeklinde sıralamıştır (Parman 1997).

Dölek, Enver Ercan’ın kendisiyle yaptığı söyleşide en az beş "Kirpi" serüveni daha yazmayı tasarladığını söylese de bu hayalini gerçekleştiremeden vefat etmiştir (Ercan 1997).

Kaynakça

Altınkaynak, Hikmet. (2018). "Sulhi Dölek Mizah Edebiyattan Farklı Değil". Edebiyatımızdan Portreler. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. s. 165-170.

Dölek, Sulhi. (2001). “Mizah Edebiyat Mı?”. Gösteri Dergisi. http://www.sulhidolek.com/index.php?kat=12&id=18. E. T. 31. 08. 2019.

Dölek, Sulhi. (1996). “Gülmece ve Öykü”. Adam Öykü Dergisi. http://www.sulhidolek.com/index.php?kat=12&id=19. E. T. 31. 08. 2019.

Parman, Hande. (1997). Varlık Dergisi. http://www.sulhidolek.com/index.php?kat=13&id=33 E. T. 31. 08. 2019.

Ercan, Enver. (1997). “Bir Kirpinin Gözünden”. 24 Temmuz 1997 tarihli Radikal Gazetesi. http://www.sulhidolek.com/index.php?kat=13&id=34 E. T. 31. 08. 2019.

Karaalioğlu, Seyit Kemal. (1982). “Dölek, Sulhi”. Resimli Türk Edebiyatçılar Sözlüğü. İstanbul: İnkılâp ve Aka. S. 175-176.

Necatigil, Behçet. (2007). “Dölek, Sulhi”. Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü (24. Basım). İstanbul: Varlık Yayınları. s. 153.

Özkırımlı, Atilla. (2004). “Dölek, Sulhi”. Türk Edebiyatı Tarihi I. İstanbul: İnkılâp Kitabevi. s. 433.

Tekin, Arslan. (1999). “Dölek, Sulhi”. Edebiyatımızda İsimler ve Terimler. İstanbul: Ötüken Neşriyat. ss. 203.

Yalçın, Murat (Ed.) (2010). “Dölek, Sulhi”. Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi Cilt I. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. s. 349-350.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. AYDAN ENER SU
Yayın Tarihi: 19.09.2019
Güncelleme Tarihi: 19.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
KoruganMilliyet / İstanbul1975Roman
Yeşil BayırKültür Bakanlığı Yayınları / Ankara1979Roman
Geç Başlayan YargılamaTan / Ankara1980Roman
KiracıKaracan / İstanbul1982Roman
VidalarCem / İstanbul1983Hikâye
Kestane ŞekeriBilge / İstanbul1983Hikâye
Üçüncü Kattaki AtMilliyet / İstanbul1983Roman
Yergi, Nükte ve Fıkralarıyla Yusuf Ziya OrtaçMilliyet / İstanbul1984İnceleme
Teslim Ol KüçükRemzi / İstanbul1988Roman
Balığın ŞarkısıGüneş / İstanbul1990Hikâye
İçimizdeki YasakçıMilliyet / İstanbul1990İnceleme
Truva KatırıVarlık / İstanbul1991Roman
Arkadaşım DedeBilgi / Ankara1992Roman
AynalarVarlık / İstanbul1994Hikâye
Hayvanlar AlfabesiKök / Ankara1995Şiir
KirpiTürkiye İş Bankası Yayınları / Ankara1997Roman
Habis'in SerüvenleriVarlık / İstanbul1997Deneme
Gülyüzlü TarlalarGendaş Yayınları / İstanbul2000Hikâye
Her Şeyi Bilen ÇocukBilgi / Ankara2002Hikâye
Küçük ÇalgıcılarBilgi / Ankara2002Hikâye
Kahkaha TarlasıBilgi / Ankara2003Roman
Küçük Günahlar SokağıDünya / İstanbul2005Roman
Süper Baba- / -1993-1997Diğer
Külyutmaz- / -1994-1996Diğer
İkinci Bahar- / -1998-2000Diğer
Koltuk Sevdası- / -2000-2001Diğer
Yabancı Damat- / -2004-2005Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1SAFÂYî, Mustafa Deded. ? - ö. 1688-89Doğum YeriGörüntüle
2ÜVEYSÎ, Derviş Üveysd. ? - ö. 1669Doğum YeriGörüntüle
3NEŞÎT, İbrahîm Efendid. ? - ö. 1679-80Doğum YeriGörüntüle
4Avni Abdullahd. 1948 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Kâmil Eşfak Berkid. 17 Mayıs 1948 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6Halise Hasan Özgünd. 1948 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7DEVAMÎ, Hamza Özçelikd. 1923 - ö. 2005Ölüm YılıGörüntüle
8Raif Aybard. 1915 - ö. 8 Ocak 2005Ölüm YılıGörüntüle
9Attilâ İlhand. 15 Haziran 1925 - ö. 10 Ekim 2005Ölüm YılıGörüntüle
10Afet Ilgazd. 2 Ocak 1937 - ö. 16 Ocak 2015MeslekGörüntüle
11Burhan Arpadd. 19 Mayıs 1910 - ö. 3 Aralık 1994MeslekGörüntüle
12Mustafa Işıkd. 1955 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Sadettin Kapland. 07 Ocak 1944 - ö. 11 Haziran 2016Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Tevfik Akdağd. 29 Şubat 1932 - ö. 28 Eylül 1993Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Fikret Akınd. 1952 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SULHÎ, Kâsım-zâde Mehmed Sâlih Sulhî Efendid. ? - ö. 1660-61Madde AdıGörüntüle
17Osman Sulhi Aksud. 1923 - ö. 11 Haziran 2007Madde AdıGörüntüle
18İsmail Sulhi Coşkunerd. 16 Ağustos 1945 - ö. ?Madde AdıGörüntüle