KÖR BESTİ, Besti Kerbelayi Bayrameli Gızı

(d. 1836 / ö. 1936)
âşık
(Âşık / 20. Yüzyıl / Azeri)

Azerbaycan’ın güçlü kadın âşıklarından Besti Kerbelayi Bayrameli Gızı, 1836 yılında Kelbecer bölgesinin Löy köyünde doğmuştur (Namazov  2004: 70; Sakaoğlu vd. 1986: 22; Sakaoğlu vd. 1993: 24). Ancak âşığın doğum yılı bazı kaynaklarda 1838 olarak da verilmiştir (Namazov  2004: 70). Fakir bir ailenin kızı olan Besti, hiç eğitim almamıştır. 17-18 yaşlarında iken Eyyub adlı bir çobanı sevmiş ancak bu mutluluğu uzun sürmemiş ve hazırcevap, ağzı laf yapan çoban; Besti’nin gözü önünde beyler tarafından öldürülmüştür. Âşıklık yapmaya başladığı sıralarda doğduğu köyden ayrılarak Daşkesen bölgesinin Gabagtepe köyüne yerleşen Besti, hayatının sonuna doğru tekrar Löy’e dönmüş ve 1936 yılında burada vefat etmiştir (Ceferzade 1991:127; Ceferzade 2005: 86; Namazov 2004: 70-71; Sakaoğlu vd. 1986: 22; Sakaoğlu vd. 1993: 24).

Elesger, Gurban Ağdabanlı gibi üstat âşıkların meclislerine katılmış olan Besti, onlardan halk şiirini öğrenmiş ve şiirler söylemeye başlamıştır. Gençliğinde yaşadığı trajik olayın ardından bu acıya dayanamamış ve hissettiklerini ifade etmek için doğduğu köyden ayrılıp il il, köy köy dolaşarak âşıklık yapmaya başlamıştır. Gencebasar, Göyçe, Kelbecer çevresini gezerek meclislere ve büyük toylara katılmıştır. Şiirlerini gözyaşları içinde söylediği için kör olmuş ve bu yüzden halk arasında “Kör Besti” adı ile de tanınmıştır. Güçlü sesi ve hazırcevaplığı ile hızla ün kazanan Besti, pek çok âşık yetiştirmiştir (Bağırov 2002: 489; Ceferzade 1991:127; Ceferzade 2005: 86; Namazov  2004: 70-72; Sakaoğlu vd. 1986: 22; Sakaoğlu vd. 1993: 24).

Koşma ve geraylıları oldukça başarılı olan âşığın bayatı, ağıt gibi türlerde de şiirleri bulunmaktadır. “Kimi”, “Bilginen”, “A Gurban”, “Bu Dünya”, “Ay Olmaz”, “Deymemiş”, “Düşmüşem” adlı koşmaları ile “Lale”, “Düşsün”, “Çoban Dağı”, “Dağlar”, “Meni” adlı geraylıları şiirlerinden bazılarıdır. Eserlerinde haksızlıklardan şikâyet etmiş, zulmedenlere karşı çıkmıştır. Şiirlerini sade ve akıcı bir üslupla söylemiş, kelimeleri ve edebî sanatları yerinde kullanmıştır (Ceferzade 1991:127-134; Ceferzade 2005: 86-93; Namazov  2004: 72-73; Sakaoğlu vd. 1986: 22-25; Sakaoğlu vd. 1993: 24-25).

Şiirlerinde sevgilisinden “Han Çoban” olarak bahseden Besti, “Başım üsten bulud keçdi,/ Göz yaşım çemene düşdü./ Heber aldım Hançobanı,/ Şiven gurmag mene düşdü.” mısralarıyla ona olan aşkını dile getirmiştir (Namazov  2004: 71). “Tapılmaz”, “Zede Deymemiş” ve “Acı Rüzgâr” adlı şiirlerinde içinde bulunduğu zamandan şikâyet etmiş; yeni düzene karşı olan din adamlarına ve sosyal adaletsizliğe karşı çıkmıştır. “Gayret Eyle” ve “Ayrımın Gözelleri” adlı şiirlerinde ise, kadınları sosyal hayata daha çok katılmaya davet etmiştir (Bağırov 2002: 489). Âşık Besti’nin şiirlerinin bir kısmı S. Paşayev tarafından toplanarak bir önsözle birlikte 1969 yılında yayımlanmıştır. Kitapta yer alan geraylı ve koşmalar, âşığın mahir bir söz ustası olduğunun da göstergesidir (Namazov  2004: 73).

Kaynakça

Bağırov, A. (2002). “Aşık Bestî Kerbelâyî Bayramali Kızı”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yay. 489.

Ceferzade, Ezize (hzl.) (1991). Azerbaycanın Aşıg ve Şair Gadınları. Bakü: Genclik Yay.

Ceferzade, Ezize (hzl.) (2005). Azerbaycan Gadın Şairleri Antologiyası. Bakü: Avrasiya Press Yay.

Namazov, Qara (2004). Aşıglar. Bakü: Seda Neşriyyatı.

Sakaoğlu, Saim, Ali Berat Alptekin, Esma Şimşek (1986). Azerbaycan Âşıkları ve Halk Şairleri 2. İstanbul: Halk Kültürü.

Sakaoğlu, Saim, Ali Berat Alptekin, Esma Şimşek (1993). “Âşıg Besti”. Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi/Azerbaycan Türk Edebiyatı. C. 3. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.  24-25.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. SÜMEYRA HARMANDA
Yayın Tarihi: 18.04.2019
Güncelleme Tarihi: 02.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1YAŞAR REYHANİd. 1934 - ö. 10.12.2006Doğum YeriGörüntüle
2BAYRAM BAYRAMLId. 1937 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3HOTTUOĞLUd. 1863 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4DELİ MEHMED, Mehmedd. 1836 - ö. 1894Doğum YılıGörüntüle
5HASAN FEHMÎ PAŞA, Batumlud. 1836 - ö. 1910Doğum YılıGörüntüle
6NASÛHÎ, Abdülhâlikd. 1836 - ö. 1912Doğum YılıGörüntüle
7Samipaşazade Sezaid. 1859 - ö. 26 Nisan 1936Ölüm YılıGörüntüle
8Mahmut Sadıkd. 1864 - ö. 28 Temmuz 1936Ölüm YılıGörüntüle
9HADİCE BACId. 1865 - ö. 1936Ölüm YılıGörüntüle
10AHMET ERSÖZd. 1933 - ö. 2006MeslekGörüntüle
11MİKAYIL (BOZALKANLI) BAYRAMOVd. 1896 - ö. ?MeslekGörüntüle
12ZÂİLÎd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
13ASLAN ASLANOVd. 1928 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14SADIK SULTANOVd. 1896 - ö. 1961Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15BEKİR İMAM OĞLU EHMEDOVd. 1954 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16ALİ RIZA, Ali Rıza Gökburund. 1955 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17ESNANÎ, Şevki Yılmazd. 1892 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ZİHNÎ, Bayburtlud. 1797 - ö. 1859Madde AdıGörüntüle