KÖR BESTİ, Besti Kerbelayi Bayrameli Gızı

(d. 1836 / ö. 1936)
âşık
(Âşık / 20. Yüzyıl / Azeri)

Azerbaycan’ın güçlü kadın âşıklarından Besti Kerbelayi Bayrameli Gızı, 1836 yılında Kelbecer bölgesinin Löy köyünde doğmuştur (Namazov  2004: 70; Sakaoğlu vd. 1986: 22; Sakaoğlu vd. 1993: 24). Ancak âşığın doğum yılı bazı kaynaklarda 1838 olarak da verilmiştir (Namazov  2004: 70). Fakir bir ailenin kızı olan Besti, hiç eğitim almamıştır. 17-18 yaşlarında iken Eyyub adlı bir çobanı sevmiş ancak bu mutluluğu uzun sürmemiş ve hazırcevap, ağzı laf yapan çoban; Besti’nin gözü önünde beyler tarafından öldürülmüştür. Âşıklık yapmaya başladığı sıralarda doğduğu köyden ayrılarak Daşkesen bölgesinin Gabagtepe köyüne yerleşen Besti, hayatının sonuna doğru tekrar Löy’e dönmüş ve 1936 yılında burada vefat etmiştir (Ceferzade 1991:127; Ceferzade 2005: 86; Namazov 2004: 70-71; Sakaoğlu vd. 1986: 22; Sakaoğlu vd. 1993: 24).

Elesger, Gurban Ağdabanlı gibi üstat âşıkların meclislerine katılmış olan Besti, onlardan halk şiirini öğrenmiş ve şiirler söylemeye başlamıştır. Gençliğinde yaşadığı trajik olayın ardından bu acıya dayanamamış ve hissettiklerini ifade etmek için doğduğu köyden ayrılıp il il, köy köy dolaşarak âşıklık yapmaya başlamıştır. Gencebasar, Göyçe, Kelbecer çevresini gezerek meclislere ve büyük toylara katılmıştır. Şiirlerini gözyaşları içinde söylediği için kör olmuş ve bu yüzden halk arasında “Kör Besti” adı ile de tanınmıştır. Güçlü sesi ve hazırcevaplığı ile hızla ün kazanan Besti, pek çok âşık yetiştirmiştir (Bağırov 2002: 489; Ceferzade 1991:127; Ceferzade 2005: 86; Namazov  2004: 70-72; Sakaoğlu vd. 1986: 22; Sakaoğlu vd. 1993: 24).

Koşma ve geraylıları oldukça başarılı olan âşığın bayatı, ağıt gibi türlerde de şiirleri bulunmaktadır. “Kimi”, “Bilginen”, “A Gurban”, “Bu Dünya”, “Ay Olmaz”, “Deymemiş”, “Düşmüşem” adlı koşmaları ile “Lale”, “Düşsün”, “Çoban Dağı”, “Dağlar”, “Meni” adlı geraylıları şiirlerinden bazılarıdır. Eserlerinde haksızlıklardan şikâyet etmiş, zulmedenlere karşı çıkmıştır. Şiirlerini sade ve akıcı bir üslupla söylemiş, kelimeleri ve edebî sanatları yerinde kullanmıştır (Ceferzade 1991:127-134; Ceferzade 2005: 86-93; Namazov  2004: 72-73; Sakaoğlu vd. 1986: 22-25; Sakaoğlu vd. 1993: 24-25).

Şiirlerinde sevgilisinden “Han Çoban” olarak bahseden Besti, “Başım üsten bulud keçdi,/ Göz yaşım çemene düşdü./ Heber aldım Hançobanı,/ Şiven gurmag mene düşdü.” mısralarıyla ona olan aşkını dile getirmiştir (Namazov  2004: 71). “Tapılmaz”, “Zede Deymemiş” ve “Acı Rüzgâr” adlı şiirlerinde içinde bulunduğu zamandan şikâyet etmiş; yeni düzene karşı olan din adamlarına ve sosyal adaletsizliğe karşı çıkmıştır. “Gayret Eyle” ve “Ayrımın Gözelleri” adlı şiirlerinde ise, kadınları sosyal hayata daha çok katılmaya davet etmiştir (Bağırov 2002: 489). Âşık Besti’nin şiirlerinin bir kısmı S. Paşayev tarafından toplanarak bir önsözle birlikte 1969 yılında yayımlanmıştır. Kitapta yer alan geraylı ve koşmalar, âşığın mahir bir söz ustası olduğunun da göstergesidir (Namazov  2004: 73).

Kaynakça

Bağırov, A. (2002). “Aşık Bestî Kerbelâyî Bayramali Kızı”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yay. 489.

Ceferzade, Ezize (hzl.) (1991). Azerbaycanın Aşıg ve Şair Gadınları. Bakü: Genclik Yay.

Ceferzade, Ezize (hzl.) (2005). Azerbaycan Gadın Şairleri Antologiyası. Bakü: Avrasiya Press Yay.

Namazov, Qara (2004). Aşıglar. Bakü: Seda Neşriyyatı.

Sakaoğlu, Saim, Ali Berat Alptekin, Esma Şimşek (1986). Azerbaycan Âşıkları ve Halk Şairleri 2. İstanbul: Halk Kültürü.

Sakaoğlu, Saim, Ali Berat Alptekin, Esma Şimşek (1993). “Âşıg Besti”. Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi/Azerbaycan Türk Edebiyatı. C. 3. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay.  24-25.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. SÜMEYRA HARMANDA
Yayın Tarihi: 18.04.2019
Güncelleme Tarihi: 02.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Rkail Zeydullad. 23 Ocak 1962 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2HÜSEYN BOZALGANLI, Hüseyn Cefergulu Oğlu Guliyevd. 1863 - ö. 1941Doğum YeriGörüntüle
3ÖZVERİ, Öztürk Erkılıçd. 1953 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4CEMÂLÎ BABAd. 1836/7 - ö. 1915Doğum YılıGörüntüle
5MERYEM BACId. 1836 - ö. 1916Doğum YılıGörüntüle
6ÂCİZ, Ali Akberd. 1836 - ö. 1899Doğum YılıGörüntüle
7Mustafa Reşitd. 1861 - ö. 7 Eylül 1936Ölüm YılıGörüntüle
8ABDÜLAZİZd. 1864 - ö. 1936Ölüm YılıGörüntüle
9Muhittin Mekkid. 1874 - ö. 1936Ölüm YılıGörüntüle
10TAKÎ, Takî Muhitd. 1962 - ö. ?MeslekGörüntüle
11HASAN, Hasan Enver Şahind. 1953 - ö. ?MeslekGörüntüle
12SERHATLI LEMİN, Lemin Gülderend. 1961 - ö. ?MeslekGörüntüle
13SETTARİ HİDMETİd. 1965 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14RAKİF HÜSEYİN OĞLU İSMAYİLOVd. 1956 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15GAŞEM/GÜNEYLİ GAŞEM, Gaşem Caferîd. 1901 - ö. 24.09.1989Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HİDECİ, Hâkim Hacı Molla Muhammedd. 1853 - ö. 1928Madde AdıGörüntüle
17KORKMAZ, H. Şaban Korkmazd. 1948 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18MOLLA ALİ, Ali Oflazd. 1942 - ö. ?Madde AdıGörüntüle