KÖR BESTİ, Besti Kerbelayi Bayrameli Gızı

(d. 1836 / ö. 1936)
âşık
(Âşık ve Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Azerbaycan’ın güçlü kadın âşıklarından Besti Kerbelayi Bayrameli Gızı, 1836 yılında Kelbecer bölgesinin Löy köyünde doğmuştur (Gara 2004: 70; Sakaoğlu vd. 1986: 22; Sakaoğlu vd. 1993: 24). Ancak âşığın doğum yılı bazı kaynaklarda 1838 olarak da verilmiştir (Gara 2004: 70). Fakir bir ailenin kızı olan Besti, hiç eğitim almamıştır. 17-18 yaşlarında iken Eyyub adlı bir çobanı sevmiş ancak bu mutluluğu uzun sürmemiş ve hazırcevap, ağzı laf yapan çoban; Besti’nin gözü önünde beyler tarafından öldürülmüştür. Âşıklık yapmaya başladığı sıralarda doğduğu köyden ayrılarak Daşkesen bölgesinin Gabagtepe köyüne yerleşen Besti, hayatının sonuna doğru tekrar Löy’e dönmüş ve 1936 yılında burada vefat etmiştir (Ceferzade 1991:127; Ceferzade 2005: 86; Gara 2004: 70-71; Sakaoğlu vd. 1986: 22; Sakaoğlu vd. 1993: 24).

Elesger, Gurban Ağdabanlı gibi üstat âşıkların meclislerine katılmış olan Besti, onlardan halk şiirini öğrenmiş ve şiirler söylemeye başlamıştır. Gençliğinde yaşadığı trajik olayın ardından bu acıya dayanamamış ve hissettiklerini ifade etmek için doğduğu köyden ayrılıp il il, köy köy dolaşarak âşıklık yapmaya başlamıştır. Gencebasar, Göyçe, Kelbecer çevresini gezerek meclislere ve büyük toylara katılmıştır. Şiirlerini gözyaşları içinde söylediği için kör olmuş ve bu yüzden halk arasında “Kör Besti” adı ile de tanınmıştır. Güçlü sesi ve hazırcevaplığı ile hızla ün kazanan Besti, pek çok âşık yetiştirmiştir (Bağırov 2002: 489; Ceferzade 1991:127; Ceferzade 2005: 86; Gara 2004: 70-72; Sakaoğlu vd. 1986: 22; Sakaoğlu vd. 1993: 24).

Koşma ve geraylıları oldukça başarılı olan âşığın bayatı, ağıt gibi türlerde de şiirleri bulunmaktadır. “Kimi”, “Bilginen”, “A Gurban”, “Bu Dünya”, “Ay Olmaz”, “Deymemiş”, “Düşmüşem” adlı koşmaları ile “Lale”, “Düşsün”, “Çoban Dağı”, “Dağlar”, “Meni” adlı geraylıları şiirlerinden bazılarıdır. Eserlerinde haksızlıklardan şikâyet etmiş, zulmedenlere karşı çıkmıştır. Şiirlerini sade ve akıcı bir üslupla söylemiş, kelimeleri ve edebî sanatları yerinde kullanmıştır (Ceferzade 1991:127-134; Ceferzade 2005: 86-93; Gara 2004: 72-73; Sakaoğlu vd. 1986: 22-25; Sakaoğlu vd. 1993: 24-25).

Şiirlerinde sevgilisinden “Han Çoban” olarak bahseden Besti, “Başım üsten bulud keçdi,/ Göz yaşım çemene düşdü./ Heber aldım Hançobanı,/ Şiven gurmag mene düşdü.” mısralarıyla ona olan aşkını dile getirmiştir (Gara 2004: 71). “Tapılmaz”, “Zede Deymemiş” ve “Acı Rüzgâr” adlı şiirlerinde içinde bulunduğu zamandan şikâyet etmiş; yeni düzene karşı olan din adamlarına ve sosyal adaletsizliğe karşı çıkmıştır. “Gayret Eyle” ve “Ayrımın Gözelleri” adlı şiirlerinde ise, kadınları sosyal hayata daha çok katılmaya davet etmiştir (Bağırov 2002: 489). Âşık Besti’nin şiirlerinin bir kısmı S. Paşayev tarafından toplanarak bir önsözle birlikte 1969 yılında yayımlanmıştır. Kitapta yer alan geraylı ve koşmalar, âşığın mahir bir söz ustası olduğunun da göstergesidir (Gara 2004: 73).

Kaynakça

Bağırov, A. (2002). “Aşık Bestî Kerbelâyî Bayramali Kızı”. Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. 1. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları. s. 489.

Ceferzade, Ezize (haz.) (1991). Azerbaycanın Aşıg ve Şair Gadınları. Bakı: Genclik Yay.

Ceferzade, Ezize (haz.) (2005). Azerbaycan Gadın Şairleri Antologiyası. Bakı: Avrasiya Press Yay.

Namazov, Gara (2004). Aşıglar. Bakı: Seda Neşriyyatı.

Sakaoğlu, Saim, Ali Berat Alptekin, Esma Şimşek (1986). Azerbaycan Âşıkları ve Halk Şairleri 2. İstanbul: Halk Kültürü.

Sakaoğlu, Saim, Ali Berat Alptekin, Esma Şimşek (1993). “Âşıg Besti”. Türkiye Dışındaki Türk Edebiyatları Antolojisi/Azerbaycan Türk Edebiyatı. C. 3. Ankara: Kültür Bakanlığı Yay. s. 24-25.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: ARAŞ. GÖR. SÜMEYRA HARMANDA
Yayın Tarihi: 18.04.2019

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1BÜYÜK AĞAd. ? - ö. 2002Doğum YeriGörüntüle
2RASİM NÜSRET OĞLU KAYIBOVd. 1970 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3DURANd. ? - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4TEVFÎK, Mehmed Tevfîk Bey, Babad. 1836 - ö. 1896Doğum YılıGörüntüle
5NASÛHÎ, Abdülhâlikd. 1836 - ö. 1912Doğum YılıGörüntüle
6SAYRAMÎ, Molla Musad. 1836 - ö. 1917Doğum YılıGörüntüle
7Fatma Aliyed. 9 Teşrinievvel Ekim) 1862 - ö. 13 Temmuz 1936Ölüm YılıGörüntüle
8ABDÜLAZİZd. 1864 - ö. 1936Ölüm YılıGörüntüle
9BİÇARE ABİDİNd. 1860 - ö. 1936Ölüm YılıGörüntüle
10SENEM KARId. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11FAHRÎ, Ali Karabulutd. 1900/1901 - ö. 06.08.1975MeslekGörüntüle
12HACI GÜRHANd. 1950 - ö. ?MeslekGörüntüle
13DEMİROĞLU, Nuri Demiroğlud. 1948 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14AKYÜZOĞLU, Sefer Akyüzoğlud. 13.05.1963 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15CAFER/CAFER BABA, Cafer Tand. 1891 - ö. 30.10.1978Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16HESENOVA PERİ MÖHÜBBET GIZId. 1968 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
17KÖR HASAN, Dadaylıd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18BEZMÎ, Korucu Ahmed Çelebi, Müderris Bezmi, Nâbînâ, Kör Bezmîd. ? - ö. 1617Madde AdıGörüntüle