Muhittin Mekki

Arapkirlioğlu Muhiddin Mekki
(d. 1874 / ö. 1936)
Yazar, şair, asker, memur
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Mekke'de doğdu, 1 Aralık 1936'da İstanbul'da vefat etti. Babası Hicaz Vilâyeti muhâsebe mümeyyizlerinden Arapkirli Mehmet Efendi’dir. Künyesi Arapkirli, soyadı ise Çağpar'dır. İlk tahsilini Mekke’de gördükten sonra İstanbul’da Harbiye’ye girdi. Buradan mezun olmasının ardından çeşitli askerî görevlerde bulundu. Padişah yâverliği, askeriyede memrluk gibi görevler yaptı. Birçok savaşa aktif olarak katıldı. Tabur komutanlıkları yaptı. Miralay (Albay) rütbesiyle emekliye ayrıldı. 1934'te kısa bir süreliğine Türkçe öğretmenliği yaptı (Şenler, 2014: 2). Mekki, asker ve eğitimci kimliğin dışında sanatkâr olarak milliyetçi bir tavır takındı. Kaleme aldığı şiir, tiyatro ve denemeleriyle dönemindeki milli bilincin inşasında etkili oldu.

Muhittin Mekki, Servet-i Fünun ve Tanzimat I. Dönemi sanat anlayışlarını harmanlayarak özgünlüğü yakaladı. Cenap Şehabettin, Recaizade M. Ekrem, Tevfik Fikret etkisinde kaldı. Dönem edebiyatçılarından Abdülhak Hâmid, Ali Ekrem, Cenap Şahabettin ve Süleyman Nazif'le mektuplaşarak dostluklar geliştirdi (Tan, 2015: 104). Servet-i Fünun’dan almış olduğu aşk, tabiat, estetik, musikî gibi temaları, Namık Kemal tesiriyle oluşan millî duygularla bütünleştiren bir millî edebiyat anlayışı tasarladı (Şenler, 2014: 16). Osmanlı Devleti'nin dağılma sürecine karşı fikrî arayışlara girdi. Eserlerinde kurtuluş çaresi olarak din, vatan ve sancak kavramlarını ön plana çıkardı. Eserlerinde işlediği bu kavramların günlük hayata aktarılması hâlinde herkesin bütünleşebileceğine inandı. Özellikle vatan sevgisini merkeze koyan sanatçı, milliyetçi tavrın önemine vurgu yaptı (Tan, 2015: 114). Tiyatroları Namık Kemal'in eserlerine yakın dururken, şiir ve düz yazılarında Servet-i Fünun dönemi etkisi görüldü. Buna rağmen eserlerindeki hâkim duygu, aşktan çok vatan sevgisidir. Muhittin Mekki'nin tiyatroları dışında kalan şiir ve düz yazıları genellikle birleştirilerek farklı kitaplar hâlinde yayımlandı.

Kaynakça

Şenler, Yaşar (2014). "Unutulmuş Bir Yazarımız: Muhiddin Mekkî", Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 4(8): 1-16.

Şenler, Yaşar (2011). Hayatı, Eserleri ve Edebiyat Anlayışıyla Muhiddin Mekki. Konya: Palet Yay.

Tan, Murat. "Mameratül’aziz'de Bir Edip: Muhiddin Mekkî". Fırat Üniversitesi Harput Uygulama ve Araştırma Merkezi Uluslararası Harput’a Değer Katan Şahsiyetler Sempozyumu, Elazığ 14-16 Mayıs 2015, s.103-115.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. AHMET EVİS
Yayın Tarihi: 29.04.2019
Güncelleme Tarihi: 08.11.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Vatan Daha GüzelMamuretü’l -Aziz Vilayet Matbaası / Elazığ1914Tiyatro
Tuhfe-i MekkîMamuretü’l -Aziz Vilayet Matbaası / Elazığ1914Diğer
Yeşil YaprakAhmed İhsan ve Şürekâsı Matbaacılık Osmanlı Şirketi / İstanbul1915Diğer
Güzel RumeliMamuretü’l -Aziz Vilayet Matbaası / Elazığ1915Tiyatro
Türk Hayat DalgalarıHilâl Matbaası / İstanbul1918Tiyatro
Yeni Mevlid-i NebevîMatbaa-i Orhaniye / İstanbul1919Diğer
Uneyze (Anîze)Evkâf-ı İslâmiye Matbaası / İstanbul1919Tiyatro
FilizBabalık Matbaası / Konya1929Diğer
Nahid- / İstanbul1930Tiyatro

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Ali Kâmi Akyüzd. 1873 - ö. 11 Mart 1945Doğum YeriGörüntüle
2MEKKÎ Mehmed, Mekkelid. 1843 - ö. 1910Doğum YeriGörüntüle
3RİYÂZÎ, Mehmed Riyâzî Efendid. 1572 - ö. 1644Doğum YeriGörüntüle
4Ahmed Esad Sezai Sünbüllükd. 1874 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Gülistan İsmet Hanımd. 21 Mart 1874 - ö. 1948Doğum YılıGörüntüle
6ESED, Esed Rızayevd. 1874 - ö. 1951Doğum YılıGörüntüle
7Leyla Sazd. 1850 - ö. 6 Aralık 1936Ölüm YılıGörüntüle
8KIRBIYIK, Ali Afkar Kırbıyıkd. 1874 - ö. 07.10.1936Ölüm YılıGörüntüle
9Samipaşazade Sezaid. 1859 - ö. 26 Nisan 1936Ölüm YılıGörüntüle
10KÂRÎ, Karesî Ahmed Vefâyi Efendid. ? - ö. 1596MeslekGörüntüle
11Günel Altıntaşd. 08 Ocak 1937 - ö. ?MeslekGörüntüle
12SÂMÎ/NİYAZÎ, Abdurrahman Sami Efendid. 06.03.1879 - ö. 31.07.1934MeslekGörüntüle
13İhsan Raifd. 1877 - ö. Nisan 1926Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Şevket (Mehmed)d. 1861 - ö. 1337/1918-19Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Tahsin Nahitd. 1887 - ö. 12 Mayıs 1919Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Nezihe Muhittind. 1889 - ö. 10 Şubat 1958Madde AdıGörüntüle
17Muhittin Arard. 1953 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18MEKKÎ, İsmail Efendid. ? - ö. 1813Madde AdıGörüntüle