Tahir Olgun

Tâhirü’l-Mevlevî
(d. 14 Eylül 1877 / ö. 20 Haziran 1951)
Katip, Kitapçı, Yayıncı, Muallim
(Yeni Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Tahirü’l-Mevlevî adıyla meşhur Mehmet Tahir Bey, İstanbul’da dünyaya gelmiştir. Babası, Sultan Abdülmecit’in yazı öğretmeni meşhur Hacı Tahir Efendi’nin torunu Hacı Saffet Bey; annesi, Sultan Abdülaziz’in cariyelerinden Âmine Emsal Hanımdır (Şentürk 1991: 1).

Tahir Bey, tahsiline Hekimbaşı İdadisinde başlamış, daha sonra Gülhane Askerî Rüşdiyesi ve Menşe-i Küttâb-ı Askerî’yi tamamlamış, 1892’de Bâb-ı Seraskerî’de mülâzım olarak göreve başlamıştır (Ağca 2007: 25). Bu arada Fatih müderrislerinden Filibeli Râsim Efendi ve Mesnevihan Selanikli Mehmed Esad Dede’den dersler alarak mesnevîhanlık icâzetnâmesi almış, mevlevî şeyhi Mehmed Celâleddin Dede’ye intisap etmiştir. Esad Dede'yle yaptığı hac yolculuğu sırasında Kahire, Mekke ve Medine’de ilim ve tasavvuf ehlinin sohbetlerine katılmış, bu yolculuğunda Mekke Şeyhü’l-meşâyihi Ahmed er-Rifâî’den Kâdirî ve Rifâî icazetnameleri almıştır. Hac dönüşünde memuriyetten istifa ederek Yenikapı Mevlevihanesinde çile doldurmuş ve dönemin meşhur semazenleri arasında yerini almıştır (Hüseyin Vassaf 2015: 407-408).

Geçimini sağlamak için Bayezid’de bir kitapçı açan Mehmet Tahir Bey, aynı zamanda bazı eserlerini bastırmış ve Resimli Gazete adında bir mecmua yayımlamıştır. Fakat bir jurnal neticesinde gazete kapatılınca yayımcılığı daha fazla yürütmemiş; memuriyete geçerek Orman ve Maadin Nezaretinin defter-i kebîr kalemi olarak başladığı görevinde başkatiplik, tahrirat mümeyyizliği, iktisat heyeti başkatipliği mertebelerine yükselmiştir. Çok kısa bir süre azledilmişse de Ticaret ve Ziraat Nezaretinde yeniden göreve başlamış, bir taraftan da medreselerde, Darüşşafaka’da ve İmam Hatip mektebinde edebiyat, hitabet, Farsça ve inşad muallimliği yürütmüştür (Tahir’ül-Mevlevî 1973: 7).

İmam Hatip mektebi muallimliği döneminde kurumun lise seviyesine çıkarılmasıyla ilgili bir durumdan ötürü yeniden azledilmiş, ayrıca 1925’te şapka kanununa muhalefetten ötürü İstiklal Mahkemelerinde yargılanmıştır. Fatih Camii’ndeki resmî görevi nedeniyle sarık kullandığı, Teâlî-i İslâm Cemiyeti’ne ilmî bir cemiyet mahiyeti taşıdığı için girdiği ayrıca cemiyet adına hazırlanan beyannamenin kabulünü engellediği için bu suçlamalardan beraat etmiş, İstanbul’a dönerek Darüşşafaka’daki görevine devam etmiştir. Defterhane’deki tapu dairesinde tekrar başladığı memuriyetinden sonra son olarak Maltepe Askerî Lisesi’nde ve Kuleli Askerî Lisesi’nde edebiyat öğretmenliği yapmıştır (Kahraman 2010: 408). Soyadı kanunuyla Olgun soyadını alan Mehmet Tahir Bey, 20 Haziran 1951’de vefat etmiştir. Cenazesi Yenikapı Mevlevîhânesi’nde annesi Emine Emsal Hanım’ın yanına defnedilmiştir.

İrfan ve ilimle dolgun edip ve şairler arasında gösterilen, okuduğunu anlayan ve okuttuğunu anlatan bir muallim alarak görülen Mehmet Tahir (İnal 2013: 2323), çocukluğundan beri içerisinde bulunduğu tasavvuf kültüründen çok etkilenmiş, bu kültür çerçevesinde şekillendirdiği pek çok eser kaleme almış ve yayımlamıştır.

Başta ders notlarından tekmil edilmiş 14 ciltlik Mesnevi şerhi olmak üzere Mevlana, Şeyh Sadi, Fuzûlî, Nevî, Bâkî, Şeyhî gibi çok önemli edebî şahsiyetler ve eserleri üzerinde durmuş; Hz. Muhammed ve dönemini ele alan bir eserlerinin yanında Şeyh Şamil, Nadir Şah gibi tarihî eserler kaleme almıştır. Edebiyat Lügati ise edebiyat ıstılahatını açıkladığı çok önemli bir eserdir.

İlmî eserlerinin yanı sıra gazetecilik macerasını işlediği Teşebbüs-i Şahsî adında bir roman da kaleme alan Tahir Bey, klasik tarzda yazdığı şiirlerini Divançe-i Tahir adlı eserinde derlemiştir.

Kaynakça

Ağca, Hüseyin (2007). Olgun Mehmed Tahir, Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. Cilt 7. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları. 25-26.

Hüseyin Vassaf (2015). Sefine-i Evliya. (Haz. Mehmet Akkuş, Ali Yılmaz). Cilt 1. İstanbul: Kitabevi Yayınları.

İnal, İbnülemin Mahmud Kemal (2013). Son Asır Türk Şairleri (Haz. Ayşegül Celepoğlu). Cilt 5. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.

Kahraman, Âlim (2010). Tâhirülmevlevî, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Cilt 39. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. 407-409.

Şentürk, Atilla (1991). Tahir’ül Mevlevi Hayatı ve Eserleri. İstanbul: Nehir Yayınları.

Tahir-ül-Mevlevî. (1973). Edebiyat Lügati. (Haz. Kemal Edip Kürkçüoğlu). İstanbul: Enderun Yayınları.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ LOKMAN TAŞKESENLİOĞLU
Yayın Tarihi: 09.04.2019
Güncelleme Tarihi: 21.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Mir’ât-ı Hazret-i MevlânâCemal Efendi Matbaası / İstanbul1315Biyografi
Dîvânçe-i Tâhir? / İstanbul1318Şiir
Cengiz ve Hülâgû MezalimiTevsi-i Tıbaat Matbaası / İstanbul1322Araştırma
Dest-âvîz-i Fârsî-hânânCinan Matbaası / İstanbul1325Diğer
Târîh-i İslâm SahâifindenMekteb-i Sanayi Matbaası / İstanbul1326Araştırma
Şeyh Sa‘dî’nin Bir SergüzeştiAsır Matbaası / İstanbul1327İnceleme
Tedrîsât-ı Edebiyyeden Nazım ve Eşkâl-i NazımMahmud Bey Matbaası / İstanbul1329Diğer
Teşebbüs-i ŞahsîYeni Osmanlı Matbaası / İstanbul1330Roman
Hind’in Moğol Hükümdarları ve Nâdir Şahİkbal Matbaası / Trabzon1330Çeviri
Kafkas Mücahidi Şeyh Şâmil’in GazavâtıMatbaa-yı Amedi / İstanbul1333Çeviri
Hind Masalları 1Matbaa-yı Amire / İstanbul1337Çeviri
Hazret-i Peygamber ve ZamanıEvkaf-ı İslamiye Matbaası / İstanbul1339Diğer
Hind Masalları 2Yeni Türkiye Matbaası / İstanbul1342Çeviri
Fuzûlî’ye DairSelanik Basımevi / İstanbul1936İnceleme
Edebiyat LugatiAsar-ı İlmiye Kütüphanesi Neşriyatı / İstanbul1937Araştırma
Şâir Nev’î ve Sûriyye KasidesiAydınlık Basımevi / İstanbul1937İnceleme
Baki’ye DairAydınlık Basımevi / İstanbul1938İnceleme
Mesnevi’nin Yeni Muterizine İkinci CevapRıza Koşkun Matbaası / İstanbul1947Eleştiri
Müslümanlıkta İbadet Tarihi- / İstanbul1947Araştırma
Germiyanlı Şeyhî ve Harnamesi- / Giresun1949İnceleme
Mesnevî DersleriIşıl Matbaası / İstanbul1949İnceleme
Münâcât-ı Hazret-i Mevlânâ- / İstanbul-Çeviri

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1NAZÎM,Yahya Çelebid. ? - ö. Ocak-Şubat 1727Doğum YeriGörüntüle
2DÂNİŞ MEHMED, Safiye Sultân-zâded. ? - ö. 1837Doğum YeriGörüntüle
3HÂFIZ, Abdüllatîf/Ali, Ümmî Sinân Hâfızıd. ? - ö. 1688Doğum YeriGörüntüle
4TALİB ELESGER OĞLUd. 1877 - ö. 1979Doğum YılıGörüntüle
5BİMAR İSKENDER ELES OĞLUd. 1877 - ö. 1979Doğum YılıGörüntüle
6REMZİd. 1877 - ö. 1942Doğum YılıGörüntüle
7ESED, Esed Rızayevd. 1874 - ö. 1951Ölüm YılıGörüntüle
8Nurettin Rüştü Büngüld. 1882 - ö. 1951Ölüm YılıGörüntüle
9ABDÜLBÂKİ EFENDİd. 1880 - ö. 1951Ölüm YılıGörüntüle
10ŞEVKÎ, Yûsufd. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
11AZÎZ/İHSÂN, İhsan Efendid. ? - ö. ?MeslekGörüntüle
12Münevver Oğand. 01 Ocak 1957 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Enis Behiç Koryürekd. 27 Mart 1893 - ö. 18 Ekim 1949Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Samih Rifatd. 16 Nisan 1874 - ö. 3 Aralık 1932Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Abdülhak Hamit Tarhand. 2 Ocak 1852 - ö. 13 Nisan 1937Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16TAHİR SERİNd. 1927 - ö. 1999Madde AdıGörüntüle
17TAHİR HÜSAM ÇELEBİd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18TÂHİR, Mekkî-zâde Mehmed Tâhir Efendid. ? - ö. 27 Ekim 1716Madde AdıGörüntüle