Öniz, Huriye

(d. 11 Mayıs 1887 / ö. 02 Kasım 1950)
Eğitimci, Siyasetçi, Yazar
(Çocuk Edebiyatı / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Baha(ettin) Bey ve Ayşe Hanım'ın kızları olarak İstanbul'da doğdu. Tam adı Huriye Baha Hafize Öniz'dir. İlk ve ortaöğrenimini Leylî Sanayi Mektebi'nde tamamladı. Londra Üniversitesi Kadın Bölümü Bedford Koleji'nde pedagoji alanında yükseköğrenim gördü. 1912'de İstanbul'da Fennî Terbiye Öğretmeni olarak göreve başladı. Bir süre sonra görevinden ayrıldı. 1913'te İstanbul'da Dârümuallimat (Kız Öğretmen Okulu) öğretmenliğine getirildi. Balkan Savaşı nedeniyle İstanbul'a gelen göçmenlere ders verdi. Çeşitli hayır işlerinde görev aldı. 1914'te görevinden alındı. 1926'da Beyoğlu 3. Rum Okulu'na atandı. 1928'de Haydarpaşa Musevi Okulu'nda, 1929'da Galata Musevi Okulu'nda, aynı yıl Hasköy İtalyan (Katlayam) Okulu'nda öğretmen olarak çalıştı. 1930'da hastalık nedeniyle meslek hayatına ara verdi. 1933'te Feriköy Menemetciyan, ertesi yıl Yeniköy Rum Okulu'nda öğretmenlik yaptı.

1935'te 5. Dönem milletvekili seçimlerinde Diyarbakır'ın ilk kadın milletvekili olarak meclise girdi. Başta Maliye Encümeni olmak üzere birçok encümende üye olarak çalıştı. 1939'da milletvekilliği sona erdi. 1946'ya kadar sırasıyla İtalyan Lisesi, Erenköy Kız Lisesi ve Beyoğlu Kız Lisesi'nde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.

2 Kasım 1950'de öldü.

Huriye Öniz'in çocuk edebiyatı alanındaki ilk ve tek romanı Köprüaltı Çocukları adını taşır. "Çocuk romanı” alt başlığıyla okura sunulan ve toplumcu gerçekçi anlayışla yazılan kitabın iç kapağında yazarın künyesi “Diyarbekir Saylavı Huriye Baha Öniz” olarak yer alır. Macera romanı türündeki Köprüaltı Çocukları’nda, yüzbaşı olan babasını ve ardından annesini kaybeden Mehmet’in hikâyesi anlatılır. On üç on dört yaşlarındaki Mehmet, babasının emir eri olan Hasan’ın köyünde ilkokulu bitirir, eğitimine devam etmek için gittiği İstanbul’da okula başlayamaz. Haliç taraflarında bir köprü altını mesken tutar, arkadaşlarıyla zor koşullar altında yaşamaya çalışır. Hamallık yaparak kendisi gibi sokak çocuklarının aile bütçesine katkıda bulunur. Grubun ağabeyi Niyazi, hırsızlık suçlamasıyla tutuklanır. Mehmet ve arkadaşları Niyazi’yi cezaevinde ziyaret edip ona destek olurlar. Niyazi aklanır, mahkemeyi takip eden belediye encümeni üyesi bir kadın, çocuklara sahip çıkar. Çocukların eğitim hayatını sürdürmelerine yardımcı olur.

Köprüaltı Çocukları romanı yazım, noktalama, dil ve anlatım bakımından bazı sorunlar taşımakla birlikte, ortaokul öğrencilerine seslenen bir romandır. Romanın temel iletisi "İnsanlıktan ödün vermeyin, dürüstlükten ve mücadeleden vazgeçmeyin!” biçiminde özetlenebilir. Verilmek istenen “Birey suçlu değildir, suçu yaratan toplumdur” ana düşüncesi, romanı tezli eserler arasına sokar. Romanda köylülerin ve yoksulların iyi, zenginlerin ve güçlülerin kötü olduğu ön yargısı dikkati çeker. "Merhamet” duygusunun öne çıktığı eserde yer yer aşırı duygusallıklar da sergilenir.

Kaynakça

Aytan, Talat (2014). "Çocuk Edebiyatının İçerik Özellikleri Açısından Köprüaltı Çocukları", IV. Uluslararası Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu-Bildiriler Kitabı. İstanbul 2017. s.401-406.

Diken, Şeyhmus (2018). "Diyarbekir'in İlk Kadın Vekili". https://m.bianet.org/biamag/siyaset/195045-diyarbekir-in-ilk-kadin-vekili [erişim tarihi: 08.06.2019]

www.biyografya.com/biyografi [erişim tarihi: 08.06.2019]

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TACETTİN ŞİMŞEK
Yayın Tarihi: 22.07.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Köprü Altı ÇocuklarıMuallim Ahmet Halit Kitabevi / İstanbul1936Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1RÂCÎ, İmam Yusuf Efendi-zâde Süleyman Râcî Efendid. ? - ö. 1755Doğum YeriGörüntüle
2Sultan Polatd. 02 Ocak 1970 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Elif Keyd. 1972 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4Yiğitoğlu, Ali Selahattind. 1887 - ö. 31 Aralık 1939Doğum YılıGörüntüle
5HASAN İRİSd. 1887 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
6HASANd. 1887 - ö. 1913/1914?Doğum YılıGörüntüle
7Ozansoy, Faik Alid. 1876 - ö. 1 Ekim 1950Ölüm YılıGörüntüle
8Coşkunlu, Abdülvahitd. 1883 - ö. 03 Şubat 1950Ölüm YılıGörüntüle
9Alıkul Osmonovd. 1915 - ö. 1950Ölüm YılıGörüntüle
10Müzehher Vâ-nûd. 1912 - ö. 14 Nisan 2011MeslekGörüntüle
11Ece Hüseyin K.d. 01 Ocak 1958 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Gökşen, Enver Nacid. 1916 - ö. 14 Ocak 1986MeslekGörüntüle
13Şimşek, Özlemd. 1972 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Ulu, Mehmet Emind. 15 Temmuz 1953 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Peksoy, Zuhâld. 22 Ocak 1955 - ö. 13 Haziran 2000Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SAMITLI HÖRÜ, Huriyed. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle