Huriye Öniz

(d. 11 Mayıs 1887 / ö. 02 Kasım 1950)
Eğitimci, Siyasetçi, Yazar
(Çocuk Edebiyatı / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Baha(ettin) Bey ve Ayşe Hanım'ın kızları olarak İstanbul'da doğdu. Tam adı Huriye Baha Hafize Öniz'dir. İlk ve ortaöğrenimini Leylî Sanayi Mektebi'nde tamamladı. Londra Üniversitesi Kadın Bölümü Bedford Koleji'nde pedagoji alanında yükseköğrenim gördü. 1912'de İstanbul'da Fennî Terbiye Öğretmeni olarak göreve başladı. Bir süre sonra görevinden ayrıldı. 1913'te İstanbul'da Dârümuallimat (Kız Öğretmen Okulu) öğretmenliğine getirildi. Balkan Savaşı nedeniyle İstanbul'a gelen göçmenlere ders verdi. Çeşitli hayır işlerinde görev aldı. 1914'te görevinden alındı. 1926'da Beyoğlu 3. Rum Okulu'na atandı. 1928'de Haydarpaşa Musevi Okulu'nda, 1929'da Galata Musevi Okulu'nda, aynı yıl Hasköy İtalyan (Katlayam) Okulu'nda öğretmen olarak çalıştı. 1930'da hastalık nedeniyle meslek hayatına ara verdi. 1933'te Feriköy Menemetciyan, ertesi yıl Yeniköy Rum Okulu'nda öğretmenlik yaptı.

1935'te 5. Dönem milletvekili seçimlerinde Diyarbakır'ın ilk kadın milletvekili olarak meclise girdi. Başta Maliye Encümeni olmak üzere birçok encümende üye olarak çalıştı. 1939'da milletvekilliği sona erdi. 1946'ya kadar sırasıyla İtalyan Lisesi, Erenköy Kız Lisesi ve Beyoğlu Kız Lisesi'nde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.

2 Kasım 1950'de öldü.

Huriye Öniz'in çocuk edebiyatı alanındaki ilk ve tek romanı Köprüaltı Çocukları adını taşır. "Çocuk romanı” alt başlığıyla okura sunulan ve toplumcu gerçekçi anlayışla yazılan kitabın iç kapağında yazarın künyesi “Diyarbekir Saylavı Huriye Baha Öniz” olarak yer alır. Macera romanı türündeki Köprüaltı Çocukları’nda, yüzbaşı olan babasını ve ardından annesini kaybeden Mehmet’in hikâyesi anlatılır. On üç on dört yaşlarındaki Mehmet, babasının emir eri olan Hasan’ın köyünde ilkokulu bitirir, eğitimine devam etmek için gittiği İstanbul’da okula başlayamaz. Haliç taraflarında bir köprü altını mesken tutar, arkadaşlarıyla zor koşullar altında yaşamaya çalışır. Hamallık yaparak kendisi gibi sokak çocuklarının aile bütçesine katkıda bulunur. Grubun ağabeyi Niyazi, hırsızlık suçlamasıyla tutuklanır. Mehmet ve arkadaşları Niyazi’yi cezaevinde ziyaret edip ona destek olurlar. Niyazi aklanır, mahkemeyi takip eden belediye encümeni üyesi bir kadın, çocuklara sahip çıkar. Çocukların eğitim hayatını sürdürmelerine yardımcı olur.

Köprüaltı Çocukları romanı yazım, noktalama, dil ve anlatım bakımından bazı sorunlar taşımakla birlikte, ortaokul öğrencilerine seslenen bir romandır. Romanın temel iletisi "İnsanlıktan ödün vermeyin, dürüstlükten ve mücadeleden vazgeçmeyin!” biçiminde özetlenebilir. Verilmek istenen “Birey suçlu değildir, suçu yaratan toplumdur” ana düşüncesi, romanı tezli eserler arasına sokar. Romanda köylülerin ve yoksulların iyi, zenginlerin ve güçlülerin kötü olduğu ön yargısı dikkati çeker. "Merhamet” duygusunun öne çıktığı eserde yer yer aşırı duygusallıklar da sergilenir.

Kaynakça

Aytan, Talat (2014). "Çocuk Edebiyatının İçerik Özellikleri Açısından Köprüaltı Çocukları", IV. Uluslararası Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Sempozyumu-Bildiriler Kitabı. İstanbul 2017. s.401-406.

Diken, Şeyhmus (2018). "Diyarbekir'in İlk Kadın Vekili". https://m.bianet.org/biamag/siyaset/195045-diyarbekir-in-ilk-kadin-vekili [erişim tarihi: 08.06.2019]

www.biyografya.com/biyografi [erişim tarihi: 08.06.2019]

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ TACETTİN ŞİMŞEK
Yayın Tarihi: 22.07.2019
Güncelleme Tarihi: 20.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Köprü Altı ÇocuklarıMuallim Ahmet Halit Kitabevi / İstanbul1936Roman

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Orhan Kâmil Kahyaoğlud. 11 Ocak 1960 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Enis Behiç Koryürekd. 27 Mart 1893 - ö. 18 Ekim 1949Doğum YeriGörüntüle
3ABDÜLGANÎ-İ VARDARÎ, Vardarî Şeyh-zâde Abdülganîd. ? - ö. 1696-97Doğum YeriGörüntüle
4DEMLÎ/DELİ MOLLA, Hasan Coşkund. 1887 - ö. 20.01.1965Doğum YılıGörüntüle
5HAZNEVÎ/ŞAH-I HAZNE, Ahmed el-Haznevid. 1887 - ö. 1950Doğum YılıGörüntüle
6Abdülhak Şinasi Hisard. 14 Mart 1887 - ö. 3 Mayıs 1963Doğum YılıGörüntüle
7Abdülvahit Coşkunlud. 1883 - ö. 03 Şubat 1950Ölüm YılıGörüntüle
8DÜŞKÜN/KÜÇÜK İĞNE/NEJAT/KORKUT, Rahmi Korkut Öğütçüd. 1898 - ö. 12.09.1950Ölüm YılıGörüntüle
9HÜSEYİNd. 1884 - ö. 1950Ölüm YılıGörüntüle
10İhsan Kurtd. 1 Ocak 1953 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Güzin Dinod. 1910 - ö. 30 Mayıs 2013MeslekGörüntüle
12Ayşe Çekiç Yamaçd. 12 Şubat 1960 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Sevim Akd. 01 Ağustos 1955 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Nazır Şentürkd. 0 Şubat 1948 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Altan Alkand. 10 Şubat 1970 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16SAMITLI HÖRÜ, Huriyed. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle