RÂŞİD, Osmân Râşid Efendi

(d. 1816/1231 - ö. 1897/1315)
divan şairi
(Divan/Yazılı Edebiyat / 19. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Afyonkarahisar'da 1231/1816 yılında doğdu. Asıl adı Osmân Râşid Efendi'dir. Şiirlerinde Râşid mahlasını kullandı. Babası alim, şair ve müderris Çizmeci-zâde Süleymân Vehbî Efendi'dir. Çizmeci-zâde sanıyla tanındı. İlk tahsilini babasından yapan Râşid, daha altı yaşında iken Kuran-ı Kerim'i hatmetti. Sekiz yaşında hat öğrendi ve on iki yaşına kadar dört Kuran-ı Kerim yazdı. Hattan icazet aldı. Babasından ve diğer ilim adamlarından Arapça sarf nahiv ve Farsça dersleri aldı. Özellikle Buharalı Müftü Hacı Vâhid Efendi'den ileri derecede Farsça öğrendi. Tahsil için 1256/1840 senesinde bir süre Uşak'ta bulundu. Henüz on sekiz yaşlarındayken Nakşıbendî tarikatına girdi ve kısa süre içerisinde tarikatın ileri gelenlerinden biri oldu. Tahsilini tamamladıktan sonra yazısı çok güzel olduğu için Afyon'da evkaf memurluğu görevine getirildi. Başta Afyonlu olan Sadrazam A. Cevâd Paşa olmak üzere pek çok kişiye Arapça, Farsça ve hat dersleri verdi. Arap devletlerine uzunca bir gezi yaptı. Afyon'a döndü ve Vakıflar'dan emekli olduktan sonra Belediye Meclisi üyeliğine seçildi. 1315/1897 senesinde Afyon'da vefat etti.

Bilinen tek eseri Dîvân'ıdır. Kendi el yazısıyla yazıp 1293/1876 yılında tamamladığı bu Dîvân, Afyon'daki akrabalarının elindedir. Bekir Sıtkı Sencer hattıyla yazılan diğer bir nüsha da Afyon Gedik Ahmet Paşa İlk Halk Kütüphanesi'nde Yz. No: 7789'dadır (Sarı 2007: 297). Dîvân'ın içerisinde birçok mektup müsveddelerine de rastlanır. Bunlar devrin önemli kişilerine yazılmış mektuplardır. Bunlar arasında Şeyhülislâm Hayrullah Efendi'ye yazdığı bir dilekçe, yüzbaşı iken Afyon'da bulunan yakın dostu Plevne kahramanı Gâzi Osman Paşa'ya yazdığı bir tebrik mektubu dikkat çekmektedir (Nasrattınoğlu 1971: 56).

Kökten şair olan bir aileye mensup bulunan Râşid'in babası Süleymân Vehbî, oğlu Ali Feyzî, torunu Ahmed Vehbî ve torununun oğlu Osman Çizmeciler (Özkişi) de şairdir. Bu şair ailesi Afyon'da Çizmeci-zâdeler diye bilinmektedir. Ciddiyeti, dürüstlüğü, âlicenaplığı ve nüktedanlığı ile tanınan ve çok hürmet gören Râşid, aynı zamanda değerli bir divan şairidir. Hoşsohbet bir insan olan Râşid Efendi dürüstlük, şairlik, hattatlık ve hükümet adamlığı gibi birçok niteliği üzerinde taşıyan bir kişi idi. Özellikle Fuzûlî'nin ve Bağdatlı Rûhî'nin şiirlerini okumuş ve onlardan etkilenmiş olan Râşid'in şiirleri genelde dinî ve tasavvufidir. Şiirlerinde felekten, gönülden, yârdan pek şikâyeti bulunmayan şairin özellikle münacat, na't, kaside ve gazelleri başarılıdır. Mahallî bilgileri ihtiva eden tarih manzumeleri de önemlidir. Hattatlığı ile de tanınan Osmân Râşid'in çoğu Kuran-ı Kerim olmak üzere seksen civarında yazdığı eser vardır (Sarı 2007: 297).

Kaynakça

Nasrattınoğlu, İrfan Ünver (1971). Afyonkarahisarlı Şairler, Yazarlar, Hattatlar. Ankara: Nasrattınoğlu Yay.

Sarı, Mehmet (2007). "Râşid". Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C. VII. Ankara: AKM Yay. 297.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. MEHMET ARSLAN
Yayın Tarihi: 27.11.2014

Eserlerinden Örnekler

Gazel

Şarâb-ı aşk ile sen ne dilbersin ey gönül

Mestânelikle bir perî-peykersin ey gönül

Sen râhat edince benden de safâ eder

Sünbül-i nevbahâr-veş anbersin ey gönül

Nahl-ı ümîde veren esmâr-ı cihân sensin

Bâğ-ı hüsünde sûret-i anbersin ey gönül

Bilmedi kendini hayli zamân pejmürde edip

Vâh kim geçmiş eyyâmlara hasret-bersin ey gönül

Râşid bilürdi kıymetini bu mahzen-i dilde

Bir la'l-i girân-mâyesin gevhersin ey gönül

Nasrattınoğlu, İrfan Ünver (1971). Afyonkarahisarlı Şairler, Yazarlar, Hattatlar. Ankara: Nasrattınoğlu Yay. 57, 58.


İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ŞUAYIB TAŞARCANd. 1959 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Yürük, Alid. 18 Haziran 1940 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3HIZIR, Hızır Çelebi, Hızır Şâh, Hızır Deded. 1276 - ö. 1349Doğum YeriGörüntüle
4RIZÂ, Ali Rızâ Efendi, Bursalıd. 1816 - ö. 1905Doğum YılıGörüntüle
5ÂLÎ, Âlî Efendid. 1816 - ö. 1856Doğum YılıGörüntüle
6SEZÂYÎ, Yahyâ Sezâyî Efendid. 1816 - ö. 1877Doğum YılıGörüntüle
7BEDRÎ, Niksarlıd. 1845 - ö. 1897Ölüm YılıGörüntüle
8FÂ'İZ, Abdülkâdir Fâ'iz Tâlebânîd. 1834 - ö. 1897Ölüm YılıGörüntüle
9FÂZIL, Hâmidzâde/Câmidîzâde Mehmed Fâzıld. 1835 - ö. 1897Ölüm YılıGörüntüle
10ŞEVKİ DİNÇALd. 03.05.1952 - ö. ?MeslekGörüntüle
11ÂLÎ, Âlî Efendid. 1816 - ö. 1856MeslekGörüntüle
12RİF'AT, Halîl Rif'atd. 1827 - ö. ?MeslekGörüntüle
13HAYRÎ, Mehmed Hayrullahd. 1860? - ö. 1910Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ŞEREF, Halîl Şeref Efendid. 1796 - ö. 1850-51Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15AVNÎ, Diyarbakırlıd. 1827 - ö. 1872Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16FANİ, Ömer Fani Efendid. ? - ö. 1622Madde AdıGörüntüle
17FAZLÎ, Fuzûlîzâde Fazlî Çelebid. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18ES'AD Ağad. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle