Turgut Uyar

A. Turgut, Ahmet Turgut, Tangar, T.U.
(d. 4 Ağustos 1927 / ö. 22 Haziran 1985)
Şair, Memur
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)

Turgut Uyar, altı kardeşin beşincisi olarak Ankara’da dünyaya gelmiştir. Annesi Fatma Hanım, babası harita subayı Hayri Bey’dir. Babası 1931 yılında emekli olduktan sonra ailesiyle birlikte İstanbul’a yerleşmiştir. Turgut Uyar ilköğrenimine İstanbul Edirnekapı’daki Hırka-i Şerif İlkokulu’nda başlamış ve Molla Aşkî’deki 5. İlkokul’dan mezun olmuştur. Ortaöğrenimini ise askerî yatılı öğrenci olarak Konya Askerî Okulu (1941) ve Bursa Işıklar Askerî Lisesi’nde (1946) tamamladı. Ardından yine askerî bir okul olan Askerî Memurlar Okulu’nda okuduktan (1947) sonra memur olarak orduda göreve başladı. 1958’e kadar o yıllarda Kars’a, sonra il olduğu için Ardahan’a bağlanan Posof, Samsun-Terme ve Ankara’da askeri memur olarak çalıştı. Bu tarihte askeriyedeki görevinden istifa ederek Türkiye Selülöz ve Kâgıt Sanayi (SEKA) Ankara Şubesinde çalışmaya başladı. 1967 yılında buradan emekli olmuştur. Şair 1946 yılında Yezdan Şener ile evlenmiş 1966’ya kadar süren bu evliliğinden Semiramis, Tunga ve Şeyda adlarını taşıyan üç çocuğu olmuştur.

Emekliliğin ardından Tomris Uyar’la evlenerek (1969) İstanbul’da yaşamaya başlayan Turgut Uyar’ın Tomris Uyar’la vefatına kadar devam eden bu evliliğinden Hayri Turgut isimli bir çocuğu olmuştur. Şair, geçirdiği bir rahatsızlık neticesinde elli sekiz yaşında hayata veda etmiştir (1985) (https://www.biyografi.info/kisi/turgut-uyar; TBEA; Şenderin 2012: 144).

Çocukluğundan itibaren edebiyata ve özel olarak şiire ilgi duyan Turgut Uyar ilk şiiri “Yâd”ı Yedigün dergisinde yayımlamıştır (1947). Bunu Kaynak dergisinde yayımlanan ve derginin başlatmış olduğu şiir yarışmasında ikincilik ödülü aldığı “Arz-ı Hâl” (1948) şiiri takip etmiştir. Aynı adı taşıyan ilk şiir kitabı Arz-ı Hâl 1949 yılında M. Çetin Tezcan’ın Akşamüzeri Türküsü ile birlikte ortak kitap olarak yayımlanır (Kaynak Yayınları). Uyar, daha sonra Kaynak, Varlık, Yeditepe, Pazar Postası, Dost, Değişim, Türk Dili, Yeni Dergi, Papirüs, Oluşum, Gösteri, Yeni Düşün gibi dergilerde şiir, eleştiri ve deneme türlerindeki ürünlerini yayımladı. 1963-65 yılları arasında 24 sayı çıkan Dönem dergisinin kurucuları arasında yer aldı. Yeni Türk şiirinin geçtiği evreleri Abdülhak Hâmid’den itibaren, her şairden bir şiir alarak incelediği yazılarını Bir Şiirden (1983) adıyla kitaplaştırdı. Ayrıca, şiir üzerine yazdığı yazılar, söyleşiler ve soruşturmalara verdiği cevaplar toplanarak Korkulu Ustalık (Hazırlayan Alaattin Karaca, 2009) adıyla yayımlanmıştır. İkinci şiir kitabı Türkiyem (1952) de ilki gibi hece ölçüsü kalıplarını da kullanan, memleket edebiyatı şairlerini andırır biçimde Anadolu motiflerini işleyen denemelerdir.

Turgut Uyar asıl üçüncü kitabı Dünyanın En Güzel Arabistanı’ndan (1959) başlayarak yeni şiirin öncü şairleri arasında sayılmıştır. İkinci Yeni anlayışıyla yazdığı bundan sonraki şiirleri Tütünler Islak (1962), Her Pazartesi (1968), Divan (1970), Toplandılar (1970), Kayayı Delen İncir (1981) adlarıyla yayımlandı. Toplu şiirleri, eklemelerle birlikte Büyük Saat (1984) adıyla yayımlanmıştır.

Turgut Uyar’ın Dünyanın En Güzel Arabistanı adlı eseri, 1953’ten beri dergilerde yayımlanan ve kendisinden birkaç yıl öncesinden itibaren kitap olarak basılmaya başlayan Oktay Rifat’ın Perçemli Sokak (1956), İlhan Berk’in Galile Denizi (1958), Cemal Süreya’nın Üvercinka (1958), Edip Cansever’in Yer Çekimli Karanfil (1958) ve Sezai Karakoç’un Körfez (1959) adlı kitaplarıyla birlikte Türk edebiyatında yeni bir akımın temsilci ve öncü kitapları arasında sayılmıştır. Bu akımın içerisinde Turgut Uyar, gerçekçi gözleme dayanan ve zengin imgeler, uzun ve geniş soluklu dize ve anlatım tarzı ile öne çıkar. Bu anlatımın en önemli ögeleri; öyküleme, içkonuşma, bilinçaltının uzak yakın çağrışımlar oluşturan sıçramaları, yer yer nesir cümlesine benzeyen dize yapısıdır. Bütün bunlar daha Anadolu’da görev yaptığı dönemde yazılan ilk şiirlerindeki tiplemeler, bireyin yalnızlık ve sıkıntılarını yansıtan davranış tasvirleri ve şairin geniş birikiminden gelen evrensel ve geleneksel malzemenin poetik dönüştürümü ile birleştiğinde İkinci Yeni şiirinin en özgün ve güçlü seslerinden birisi olan Turgut Uyar’ın şiiri ortaya çıkar. Onun lirizminin merkezinde çağdaş bireyin hâllerini son derece çarpıcı imgelerle aktarması gelmektedir.

Kaynakça

"Uyar, Turgut". Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi. İstanbul: YKY.

Şenderin, Zübeyde (2012). “Turgut Uyar: Sanat Hayatı ve Eserleri”. Sosyal Bilimler Dergisi. C. 2. S. 1.

Uyar, Turgut (2017). Büyük Saat (24. Baskı). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

https://www.biyografi.info/kisi/turgut-uyar

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. YILMAZ DAŞCIOĞLU
Yayın Tarihi: 20.11.2019

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Arz-ı HalKaynak Dergisi Yay. / Ankara1949Şiir
TürkiyemVarlık Yayınevi / İstanbul1952Şiir
Dünyanın En Güzel ArabistanıAçık Oturum Yay. / Ankara1959Şiir
Tütünler IslakDost Kitabevi Yay. / Ankara1962Şiir
Her PazartesiGerçek Yay. / İstanbul1968Şiir
DivanBilgi Yayınevi / Ankara1970Şiir
ToplandılarCem Yay. / İstanbul1974Şiir
Toplu ŞiirlerTürk Yay. / İstanbul1981Şiir
Kayayı Delen İncirKayacan Yay. / İstanbul1982Şiir
Bir ŞiirdenAda Yay. / İstanbul1982İnceleme
Dün Yok mu?Can Yay. / İstanbul1984Şiir
Büyük SaatCan Yay. / İstanbul1984Şiir
Korkulu UstalıkYKY / İstanbul2009Deneme

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1Kuvvet Yurdakuld. 01 Ocak 1976 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
2Yılmaz Erdoğand. 28 Haziran 1961 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Nihat Kumserd. 10 Nisan 1966 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
4ŞEMSÎ, Şemseddin Karamand. 1927 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
5Vedat Dalokayd. 10 Kasım 1927 - ö. 21 Mart 1991Doğum YılıGörüntüle
6İHSANÎ/İHSAN/BABACAN, İhsan Babacand. 1927 - ö. 23.09.2016Doğum YılıGörüntüle
7Oral, Kazım Vehbid. 1892 - ö. 16 Nisan 1985Ölüm YılıGörüntüle
8Tuğrul, Mehmetd. 1905 - ö. 1985Ölüm YılıGörüntüle
9Süheyl Bekend. 1909 - ö. 16 Ekim 1985Ölüm YılıGörüntüle
10NİHAT ÖZTÜRKd. 1955 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Azer Yarand. 13 Ekim 1949 - ö. 3 Ekim 3005MeslekGörüntüle
12CEYHANÎ, Durmuş Ali Sayıcıd. 13.01.1964 - ö. ?MeslekGörüntüle
13Muhtar Tevfikoğlud. 1924 - ö. 19 Eylül 2006Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Vedat Dalokayd. 10 Kasım 1927 - ö. 21 Mart 1991Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15Sultan Okumuşoğlud. 14 Aralık 1961 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16RÂSİM, Fodlacızâde Ahmet Râsim Efendid. 1766-67 - ö. 1853-54Madde AdıGörüntüle
17AHMET RAHİMİd. 1949 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18Turgut Yükseld. 22 Haziran 1967 - ö. ?Madde AdıGörüntüle