Abdülhaluk Uygur

Uygur
(d. 1901 / ö. 13 Mart 1933)
şair
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Türkiye Dışı)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Doğu Türkistan’a bağlı Turfan kasabasının Bagrı köyünde zengin bir tüccar ailesinde doğar. İlk tahsilini aynı köyde yapar ve bu sırada Arapça ve Farsça öğrenir. Sonra Turfan’da bulunan bir Çin okulunda Çince, daha sonra Karaşehir’deki bir Moğol Okulunda Moğolca öğrenir. 1916 yılında büyük babası Mahsum Hacı ile birlikte ticaret için Rusya’ya gider ve Şemey (Bugünkü Smplatniski) şehrinde kalıp Rusça öğrenir. 1923 yılında Mahsut Muhiti ile birlikte ikinci kez Sovyetler Birliğine gidip üç sene kalır ve ilim tahsil eder. 1926 yılında memleketine döndükten sonra ilmi yaymak ve bu suretle halkı uyandırmak amacıyla Turfan‘da okullar açar. Matbaa kruma girişiminde bulunur. 1931 yılında milli ayaklanmayı organize etmek üzere 17 kişiden oluşan bir örgüt kurar. 1932’de arkadaşlarıyla birlikte ayaklanmaya hazırlanırken hainlerin ihbariyle tutuklanıp Çin valisi Şing Şısey tarafından 13 Mart 1933 tarihinde şehit edilir.

Abdullah Tukay’ın “Bézné Orınsız Yamanliylar“ başlıklı şiirinden esinlenerek yazıldığı anlaşılan bu şiirde, toplumdaki rüşvet, açgözlülük, çekemezlik, yolsuzluk, yalakalık, cehlet gibi illetleri dile getirmiş ve acımasızca eleştirir. Bunun dışında yine “Uyan”, “Açıl”, “Gezep ve Zar” (Gazap ve Zar), “Uygur Kızı”, “Körüngen Tağ Yirak Emes” (Görnen Dağ Uzak Değildir), “İstemes” gibi ünlü şiirleri bulunmaktadır. Şiirlerinde beyit, gazel, müseddes, muhammes, murabba ve dörtlük gibi nazım şekillerini kullanmıştır. Ancak şiirler uzun bir zaman sonra halkın ağzından toplandıkları için vezin ve durak yapısı bakımından zaman zaman düzensizlik göstermektedir. Atasözü, deyim ve mitolojik motiflerden ustlıkla yararlanmıştır. Bununla birlikte sembolizmden yararlanmayı da ihmal etmemiştir. Şiirlerinde kullandığı şum pelek “uğursuz felek“ , yalmavuz “canavar, dev“, eyik “ayı“, kavan “domuz“, kağa “karga“, kara bulut kara güçleri sembolize ederken, yar, bahar, aftap, çirağ, gül-çiçek, bulbul kelimeleri vatan, millet, özgürlük ve sadakatı sembolize etmektedir.

Kaynakça

Abdulhalık Uygur Şe’irliri, Şincang Helk Neşriyatı, Urumçi, 1987.

Azat Sultan, Bügünki Zaman Uygur Edebiyatı Toğrisida, Şincang Helk Neşriyatı, Urumçi, 1997.

Bügünki Zaman Uygur Edebiyatı Luğiti, Keşker Uygur Neşriyatı, Kaşgar, 1998

Uygur Edebiyat Tarihi 3, Milletler Neşriyatı, Beijing, 2006.

.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: PROF. DR. ALİMCAN İNAYET
Yayın Tarihi: 19.11.2018
Güncelleme Tarihi: 25.10.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1KİSSÛRÎd. 1717 - ö. 1827Doğum YeriGörüntüle
2FAHRÎ, Ali Karabulutd. 1900/1901 - ö. 06.08.1975Doğum YılıGörüntüle
3Kemalettin Kamud. 14 Eylül 1901 - ö. 6 Mart 1948Doğum YılıGörüntüle
4Ahmed Fahreddin Önald. 1901 - ö. 24 Kasım 1978Doğum YılıGörüntüle
5FAHİMÎ, Abdurrahim Doğand. 1853 - ö. 28.03.1933Ölüm YılıGörüntüle
6MAHŞAH HANIMd. 1864 - ö. 25.03.1933Ölüm YılıGörüntüle
7SÜLEYMAN DEDEd. 1860\\\'lar - ö. 1932-1933Ölüm YılıGörüntüle
8Mehmet Butakınd. 17 Nisan 1979 - ö. ?MeslekGörüntüle
9Muzaffer Kaled. 22 Ocak 1957 - ö. ?MeslekGörüntüle
10Demet Duyuler Doğand. 10 Kasım 1966 - ö. ?MeslekGörüntüle
11Memmed İsmayıl Mürşüt oğlud. 1 Kasım1939 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12Ali Pirovd. 1936 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13Mücahit Mümind. 1944 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14ÇISUYA TUTUNGd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle
15Barış Uygurd. 1978 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
16PRATYA ŞİRİd. ? - ö. ?Madde AdıGörüntüle