HİKMETÎ, Mehmet

(d. 1820 / ö. 1899/1911/1914?)
?
(Tekke / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Asıl adı Mehmet'tir. Diyilli Mehmet Çavuş olarak tanınan Hikmetî, saz çalmakta ve irticalen şiir söylemekte usta bir âşıktır. Konya’nın Uluırmak Mahallesi’nde doğmuştur. 19. yüzyılın önemli âşıklarındandır (Kendi 1945: 12, 19; Önder 1951: 366-367). Mahmut Ragıp Gazimihal Hikmetî’nin doğum ve ölüm tarihlerini 1820 ve 1899 olarak vermektedir. Ergun ve Uğur, 1926 tarihli eserlerinde Hikmetî’nin öleli on iki yıl olduğunu bildirmektedirler. Buna göre Hikmetî, 1914 tarihinde vefat etmiş olmalıdır (Ergun ve Uğur 1926: 21). Önder ise Hikmetî’nin ölüm tarihini, 1330/1911 olarak vermektedir (Önder 1951: 336). Hikmetî’nin Mevlevî olduğu ve kol uşaklığıyla meşgul olduğu belirtilmektedir. İbrahim Aczi Kendi, Hikmetî hakkında, “Okur yazar değildi, gayet güzel saz çalar, her şeyden ilham alarak içten güzel şiirler söylerdi." demektedir (Kendi 1945: 12; Ayva 2005: 219-220).

Mahlâsı Hikmetî'dir. İbrahim Aczi Kendi, “Âşık Hikmetî” adlı makalesinde âşığın kısa hayat hikâyesi ile iki koşmasına yer vermiştir. Makalede ayrıca, Hikmetî’nin Konyalı Âşık Cevrî ile olan münasebetine de değinilmiştir (Kendi 1945: 12, 19). Mehmet Önder de makalesinde Cevrî ve Hikmetî ilişkisine vurgu yapar. Muamma çözmekte de usta olan Hikmetî’nin en önemli eserleri arasında, saz şairlerinin eserlerine söylediği nazireler yer almaktadır. Kendi ayrıca; Konya’ya gelip giden halk şairlerinden pek çoklarıyla saz ve söz imtihanları yapmıştır demektedir (Kendi 1945: 12). Konya Vilâyeti Halkiyat ve Harsiyatı’nda Hikmetî’nin iki koşmasına yer verilmiştir (Ergun ve Uğur 1926: 21-22; Gazimihal 1945: 6; Kendi 1945: 12; Önder 1951, 336; Gazimihal 1947: 48; Yakıcı 1994: 196; Yeniterzi 2001: 103; Ayva 2005: 219-220).

Kaynakça

Ayva, Aziz (2005). Konya Âşıklık Geleneği ve Âşık Ataroğlu/ Hayatı, Sanatı, Şiirleri ve Şiirlerinin Tahlili. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Konya: Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 

Ergun, Sadeddin Nüzhet, Mehmed Ferid Uğur (1926). Konya Vilâyeti Halkiyat ve Harsiyatı. Konya: Konya Vilâyet Matbaası.

Gazimihâl, Mahmut Ragıp (1945). “Konyalı Halk Musikicileri”. Folklor Postası, I (9): 5-6.

Gazimihâl, Mahmut Ragıp (1947). Konya’da Musiki. Ankara: Halkevi Yay.

Kendi, İbrahim Aczi (1945). “Âşık Hikmetî”. Folklor Postası, 1 (7): 12, 19.

Önder, Mehmet (1951). “Konyalı Âşık Cevrî ve Hikmetî”. Türk Folklor Araştırmaları, 23, Haziran, 336.

Yakıcı, Ali (1994). “Başlangıcından 20. Yüzyıla Kadar Konya’da Âşıklık Geleneği”. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi / Yeni Dönem. 2: 177-201.

Yeniterzi, Emine (2001). “Tanzimat’tan Cumhuriyet’in İlk Yıllarına Kadar Konyalı Şair ve Yazarlar”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi. 10: 77-159.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AZİZ AYVA
Yayın Tarihi: 22.04.2019
Güncelleme Tarihi: 07.12.2020

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1CEMÂLÎ, Ahmedd. 1858? - ö. 1913-1914?Doğum YeriGörüntüle
2Ömer Erdemd. 21 Ocak 1967 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3Nevin Korucuoğlud. 9 Temmuz 1924 - ö. 26 Mayıs 2014Doğum YeriGörüntüle
4İSMAİLd. 1820 - ö. 1870Doğum YılıGörüntüle
5ES'AD, Mansûrî-zâde Hüseyin Es'ad Efendid. 1820 - ö. 1897Doğum YılıGörüntüle
6DÜRRÎ, Süleymând. 1820-21 - ö. 1861\'den önceDoğum YılıGörüntüle
7İSMAİLd. 1820 - ö. 1870Ölüm YılıGörüntüle
8ES'AD, Mansûrî-zâde Hüseyin Es'ad Efendid. 1820 - ö. 1897Ölüm YılıGörüntüle
9DÜRRÎ, Süleymând. 1820-21 - ö. 1861\'den önceÖlüm YılıGörüntüle
10İSMAİLd. 1820 - ö. 1870Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
11ES'AD, Mansûrî-zâde Hüseyin Es'ad Efendid. 1820 - ö. 1897Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
12DÜRRÎ, Süleymând. 1820-21 - ö. 1861\'den önceAlan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
13İSMAİLd. 1820 - ö. 1870Madde AdıGörüntüle
14ES'AD, Mansûrî-zâde Hüseyin Es'ad Efendid. 1820 - ö. 1897Madde AdıGörüntüle
15DÜRRÎ, Süleymând. 1820-21 - ö. 1861\'den önceMadde AdıGörüntüle