Ferit Öngören

(d. 30 Haziran 1932 / ö. 8 Haziran 2010)
Yazar, Karikatürist, Avukat
(Yeni Edebiyat / 20. Yüzyıl / Anadolu-Osmanlı-Türkiye)
ISBN: 978-9944-237-86-4

Ferit Öngören Diyarbakır’ın Hacıhan köyünde doğmuştur. Cemile Hanım ve Garp Linyitleri İşletmesi’nde madenci olan Bedrettin Bey'in oğulları olan Öngören, ailenin ortanca çocuğu idi. Ferit Öngören'in ağabeyi şair Veysel Öngören, kardeşi ise oyun yazarı Vasıf Öngören idi (Işık, 2006: 2783; Yalçın, 2010: 804). 1935-37 Doğu ayaklanmaları nedeniyle ailesinin Diyarbakır’ın Bismil ilçesinden Kütahya’nın Tavşanlı ilçesine gönderilmesi (Işık, 2006: 2783) nedeniyle ilk ve ortaokulu Tavşanlı’da, liseyi Afyon’da okumuştur. 1958 yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olmuştur. Avukatlık mesleğini çok sevmesine rağmen yazar ve çizer olmayı tercih eden Öngören, Babıali’ye geçmiştir (Öngören, 1998: arka kapak bilgisi).

1950’de Tavşanlı’da Filiz dergisini, 1972-74 yılları arası Yeni a dergisini (27 sayı) ve 1966’da Lastik – İş Sendikasının yayın organı Lastik İş gazetesini çıkarmıştır. Gün gazetesinde masal ve halk öykülerini resimleyen Öngören, Dolmuş ve Yön dergilerinde çizmiş, Gırgır dergisinin kuruluşuna “espri verici” olarak katılmıştır. 1970’den itibaren Meydan, Cumhuriyet, Günaydın, Sabah ve Bugün (Tekin, 1999: 521) gazetelerinde köşe yazarı olarak çalışmıştır; “Selam” başlıklı günlük yazılar yazmıştır (Yalçın, 2010: 804).

1969’da Semih Balcıoğlu ve Turhan Selçuk (Işık, 2006: 2783; Oral, 2017) ile birlikte Karikatürcüler Derneği’ni kurmuş ve 1974’te bu derneğin başkanı olmuştur (Necatigil, 2007: 335-336; Yalçın, 2010: 804). Yazar, bu dönemde ve sonrasında da devam ettirilen Uluslararası Nasrettin Hoca Karikatür Gösterisi’ni başlatmıştır, Karikatür Müzesi’nin kurulmasına öncülük etmiştir (Öngören, 1998: arka kapak bilgisi). 1963’de Steinbeck’in Bitmeyen Kavga adlı romanına yaptığı kapak resmi nedeniyle hakkında dava açılmış ancak davada aklanmıştır (Yalçın, 2010: 804).

Evli ve iki çocuk babası olan Öngören vefat ettikten sonra cenazesi Zincirlikuyu Camii'nden kaldırılarak Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilmiştir. (Cumhuriyet Gazetesi, 10 Haziran 2010).

Türk mizah tarihini en iyi bilenlerden biri olan Öngören, mizah ve karikatür alanında yaptığı çalışmalarla tanınmıştır. Yazar, Türk mizah ve karikatür edebiyatında önemli bir boşluğu dolduran, başyapıt niteliğindeki bu eserlerinde mizahın eğlence ve hoşgörü boyutlarıyla gelişimini sürdürdüğünü belirtmiş, mizahın ortaya çıkabilmesi için hoşgörü ortamının kurulması gerektiğine inanmıştır. Yazara göre mizahın bir sanat ve hüner olarak değerlendirilmesi mizahın çeşit ve türlerinin artmasına neden olmuş, genel bir eğlenceyi anlatan mizah, zamanla şaka, hiciv, alay, matrak, nükte, taşlama gibi çeşitlere ayrılmıştır. Mizah ve hiciv arasındaki farka da değinen yazar, hicivde belirli bir kişi ya da kişilere saldırı söz konusu iken mizahta hicivdeki gibi kişilere açık bir saldırı söz konusu olmadığını belirtmiştir. Öngören'e göre iyi ile kötünün çatışmasında, kötünün ortadan kaldırılması sonucu oluşan mizah, kötü güçlerin insanda bıraktığı olumsuzlukları anlatmıştır. Mizah, gerçekliği sona eren kötünün taklidini yaparak neşeyi oluşturmuştur (Öngören, 1983: 11-21).

Mizahî yazıları, mizah araştırmaları ve karikatür üzerinde çalışmalar yapan yazar, karikatürist kimliğiyle de pek çok esere imza atmıştır. Öngören, çeşitli yazar ve şairlerin eserlerine kapak ve desenler hazırlamış (Balcıoğlu 1987: 271), Edip Cansever, Orhan Kemal gibi edebî şahsiyetlerin eserlerinin içeriğini çizgileriyle süslemiştir. Balcıoğlu, Öngören'in çizgisinin ve espri anlayışının hiç kimseye benzemediğini, değişik ve zarif deseninin kendisini karikatürümüzde ayrı bir kategoriye taşıdığını belirtmiştir (Balcıoğlu 2003: 239-241). Kendisiyle yapılan bir röportajda karikatürün dergi ve gazetelerde daha çok yer almasını sağlamak gerektiğini düşünen Öngören, kurdukları derneğin sürekliliği sağlaması ve yarışmaları duyurmadaki önemini belirtmiştir (Cumhuriyet Gazetesi, 10 Haziran 2010).

Çocuk hikâyeleri de resimleyen Öngören, derlediği ve çizdiği eserlerle halk öykülerinin çocuklar tarafından da okunmasını sağlamıştır.

Öngören’in, Yeditepe, Ataç, Filiz, Soyut, A, Yeni a, Yelken, Köprü, Değişim ve Şiir Sanatı gibi dergilerde şiirleri, şiir ve öykü üzerine eleştiri, deneme ve inceleme yazıları yayımlanmıştır. Anadolu şiirinin başlangıcından günümüze kadarki gelişimi hakkındaki incelemesinin bir bölümü Soyut’ta çıkmıştır (Işık, 2006: 2783; Yalçın, 2010: 804).

Kaynakça

Balcıoğlu, Semih. (1987). Cumhuriyet Dönemi Türk Karikatürü. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. 271-275.

Balcıoğlu, Semih. (2003). Memleketimden Kariktürcü Manzaraları. İstanbul: Can Yayınları. 238-244.

http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/diger/152696/Ferit_Ongoren_i_kaybettik.html 10 Haziran 2010. Erişim Tarihi: 25.12.2017.

Işık, İhsan. (2006). Resimli ve Metin Örnekli Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi Cilt 7. Ankara: Elvan Yayınları. s. 2783.

Necatigil, Behçet. (2007). Edebiyatımızda İsimler Sözlüğü. İstanbul: Varlık Yayınları. ss. 335-336.

Oral, Tan. (14 Ekim 2017). Karikatürist Tan Oral: Ciddiyeti Alaya, Alayı Ciddiye Aldık. https://www.evrensel.net/haber/335216/karikaturist-tan-oral-ciddiyeti-alaya-alayi-ciddiye-aldik Erişim Tarihi: 25.12.2017.

Öngören, Ferit. (1983). Cumhuriyet Dönemi Türk Mizahı ve Hicvi. Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Öngören, Ferit. (1998). Cumhuriyet’in 75. Yılında Türk Mizahı ve Hicvi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Tekin, Arslan. (1999). Edebiyatımızda İsimler ve Terimler. İstanbul: Ötüken Neşriyat. ss. 520-521.

Yalçın, Murat (Editör). (2010). “Ferit Öngören”. Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi Cilt II. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. s. 804.

Madde Yazım Bilgileri

Yazar: DR. AYDAN ENER SU
Yayın Tarihi: 03.10.2019
Güncelleme Tarihi: 20.12.2020

Eser AdıYayın eviBasım yılıEser türü
Yeni Mizah Hikâyeleri AntolojisiGar Yayınları / İstanbul1959Hikâye
PetrolYeditepe Yayınları / İstanbul1959Şiir
CHP Ne Olacak?Martı Yayınevi / İstanbul1963Diğer
Türküleri Dinlerkenİstanbul Matbaası / İstanbul1964Diğer
İstanbul’dan ÇizgilerSinan Matbaası / İstanbul1971İnceleme
50 Yılın Mizahı ve KarikatürüTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları / Ankara1973Araştırma
Cumhuriyet Dönemi Türk Mizahı ve HicviTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları / Ankara1983Araştırma
Dünya Mizah ve Karikatürü? / ?1998Araştırma
Cumhuriyet’in 75. Yılında Türk Mizahı ve HicviTürkiye İş Bankası Kültür Yayınları / İstanbul1998Araştırma
BoyacıSinan Matbaası / İstanbul1999Diğer
Tahir ile ZühreNeşeli Kitaplar / İstanbul2003Hikâye
Ferhat ile ŞirinNeşeli Kitaplar / İstanbul2003Hikâye
Gemici SinbatNeşeli Kitaplar / İstanbul2003Hikâye
Çocuklar ArasındaCan Yayınları / İstanbul2006Diğer
Çocuklarla BeraberCan Yayınları / İstanbul2013Diğer

İlişkili Maddeler

Sn.Madde AdıD.Tarihi / Ö.TarihiBenzerlikİncele
1ÜMNÎ/EMNÎ Burnaz Mehmed Ağad. 1640-41 - ö. 1692-93Doğum YeriGörüntüle
2RÂİF, Mukâbeleci-zâde Yûsuf-ı Râif-i Âmidîd. 1836 - ö. ?Doğum YeriGörüntüle
3ÂKİF, Emîrî-zâde Ahmed Âkif Efendid. ? - ö. 1892Doğum YeriGörüntüle
4Nihat Ferahd. 29 Mayıs 1932 - ö. 05 Nisan 2016Doğum YılıGörüntüle
5NEVRUZ BACI/NEVRUZA, Nevruz Oylumd. 1932 - ö. 10.10.1995Doğum YılıGörüntüle
6ÖMER, Ömer Şahind. 1932 - ö. ?Doğum YılıGörüntüle
7İHSANİ, Mevlüt Şafakd. 1928 - ö. 06.11.2010Ölüm YılıGörüntüle
8Ayten Uğuralpd. 26 Şubat 1931 - ö. 25 Temmuz 2010Ölüm YılıGörüntüle
9Ahmet İğcilerd. 1945 - ö. 2010Ölüm YılıGörüntüle
10Nadir Gezerd. 19 Mayıs 1930 - ö. 10 Şubat 2020MeslekGörüntüle
11Haktan Kaan İçeld. 1984 - ö. ?MeslekGörüntüle
12Ümit Kıvançd. 1956 - ö. ?MeslekGörüntüle
13AHMET AĞAOĞLUd. 1869 - ö. 19 Mayıs 1939Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
14Seyfettin Pınard. 1914 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
15İrem Uşard. 23 Temmuz 1975 - ö. ?Alan/Yüzyıl/SahaGörüntüle
16Müfide Ferit Tekd. 29 Nisan 1892 - ö. 24 Mart 1971Madde AdıGörüntüle
17Ömer Ateş Kızıltuğd. 10 Nisan 1957 - ö. ?Madde AdıGörüntüle
18Ömer Ferit Kamd. 11 Ocak 1864 - ö. 22 Mayıs 1944Madde AdıGörüntüle